... sprongen VPRO-luisteraars de Maas in

Door het hoge water in de Waal is het Slot Loevestein op het ogenblik moeilijk te bereiken: de toegangsweg staat onder water omdat de polder waar het fameuze slot in ligt als spaarbekken dient. Daardoor kon dit weekeinde de herdenking niet doorgaan van een geruchtmakend radioprogramma dat 25 jaar geleden de gemeente Woudrichem, en daarmee heel Nederland, op stelten zette. De herdenking is enkele weken verzet.

Hans Masselink

De 'Tweede Doodsangst Escapade' heette het VPRO-programma dat in de nacht van 9 op 10 januari 1978 van 01.00 uur tot 04.00 uur op - toen nog - Hilversum III werd uitgezonden. Het werd een bizarre nacht: drie- tot vierduizend luisteraars begaven zich in het nachtelijk duister op weg in hun 2CVtje, hun Dafje of andere auto om de instructies van programmamaker Willem de Ridder te volgen. Lyrisch maar ook bibberend van de kou en de angst zaten zij te luisteren naar de autoradio om uiteindelijk in Woudrichem te eindigen en daar over de Afgedamde Maas met bootjes de oversteek te maken naar het Slot Loevestein.

De VPRO-radio had de luisteraars opgeroepen om een 'griezelige tocht per automobiel mee te maken'. Het ging om een 'huiveringwekkend experiment' vermeldde programmablad Vrije Geluiden. ,,Instructies dienen letterlijk te worden opgevolgd'', zei de eentonige en hypnotiserende stem van radioman Willem de Ridder. Op de achtergrond klonken huilende winden, gekrijs, gekreun en andere spookachtige geluiden.

Een fragment uit de uitzending:

,,Deze instructies zijn bedoeld, uitsluitend voor jou.

Jij die in de auto zit achter het stuur.

En uit het gehele land rijden zachtvoortzoevende automobielen.

In de richting van een klein dorpje, aan een grote rivier, het dorpje Woudrichem.''

Zo klonk Willem de Ridder. Een officieel klinkende radio-omroepster onderbrak de stem:

,,Luisteraars, wij onderbreken het programma voor enkele speciale berichten. In de omgeving van Werkendam is zojuist het ontzielde lichaam aangetroffen van een jonge vrouw. Het stoffelijk overschot vertoonde gruwelijke verminkingen, zoals afgesneden borsten, diverse diepe buikwonden in hals en gezicht. Vermoedelijke doodsoorzaak is wurging.''

Zo ging het nog even verder, allemaal bedoeld om de sinistere sfeer in die nacht nog wat aan te wakkeren.

Twee jaar eerder had de VPRO al zo'n programma, zo'n puzzelrit in de nacht georganiseerd in de Noordoostpolder. Maar daar waren niet meer dan veertig mensen op af gekomen. Deze keer was op wat meer mensen gerekend, maar zeker geen duizenden, zoals het geval was.

De VPRO had deelnemers gevraagd een doodshoofdvignet uit het programmablad op de autoruit te plakken om herkenbaar te zijn. Aangeraden werd dikke winterkleding en een thermosfles met warme opwekkende drank mee te nemen. Mensen die niet over een auto beschikten konden langs de weg gaan liften en moesten daarbij duidelijk het doodskopinsigne tonen. ,,Als u dan in de nacht gaat liften, dan zullen de deelnemers u volgaarne meenemen'', vermeldde het blad.

Het stadje Woudrichem verkeerde in diepe slaap. Een doodse stilte heerste er voordat de invasie van duizenden automobilisten luidruchtig de stadskern kwam binnenrijden. De plaatselijke veerman was van te voren gewaarschuwd dat deelnemers aan de puzzelrit zouden komen die overgezet moesten worden naar het Slot Loevestein. Maar de goede man had niet op zo'n grote hoeveelheid mensen gerekend.

De nachtelijke reizigers hadden daar niet zulke problemen mee. Uit de winterberging van een werf haalden ze bootjes, waarmee ze eigenhandig naar de overkant van de Afgedamde Maas togen. Er waren weinig of geen roeispanen voor handen, maar met verkeersborden of planken was het ook mogelijk om naar de andere kant te roeien, bedachten de reizigers. Enkele boten sloegen om, maar dat mocht de pret niet drukken. Sommige deelnemers probeerden gewoon zwemmend de overkant te bereiken.

Het plaatselijk gezag zag de humor van het geheel niet in. De rijkspolitie en ook de waterpolitie werden opgetrommeld. De burgemeester van Woudrichem, L.M. Vorster, sprak van een 'ongepaste lugubere grap' en kondigde aan een schadeclaim in te dienen bij de VPRO. Vorster destijds in Het Parool: ,,Als je het niet hebt meegemaakt, geloof je 't niet. Urenlang heerste er in het holst van de nacht in ons stadje een complete verkeerschaos en was er een kabaal van jewelste. Alles wakker. En bij de veerpont naar Loevestein leek het de volgende morgen alsof er een kudde olifanten was gepasseerd. Dat er geen ongelukken zijn gebeurd is voor mij volstrekt een raadsel.'' En de burgemeester vervolgde: ,,Misschien mag ik wél zeggen dat het wat slordig is dat niemand in Woudrichem op de hoogte was gebracht van het leuke voornemen om deze kant uit te komen.''

Voor de deelnemers was het één groot spannend avontuur. ,,En nu ga je rechts de Hoogstraat in. Je komt uit op een parkeerplaats'', zei de monotone stem via de radio. Burgemeester Vorster destijds: ,,Moet je je voorstellen hoe dat klinkt in smalle straatjes op een paar vierkante kilometer. Overal stonden auto's, op de stoepen, zelfs in voortuintjes. Tot ver in de omtrek van de stad stond alles muurvast. Ga maar na: de eerste melding die ik kreeg kwam van de verkeerscentrale in Driebergen. Er was een file op de weg tussen Gorkum en Dordrecht, werd ons verteld.''

De wachtmeester van de rijkspolitie probeerde met collega's uit naburige dorpen nog wat orde in de chaos te scheppen, maar het was een vergeefse zaak. Volgens Het Parool zette de veerman tweemaal veertig mensen over naar het slot. Daarna hield hij het voor gezien.

Burgemeester Vorster: ,,Wat daarna gebeurde, mag beestachtig heten. Alles wat er in de jachthaven bij het veer aan boten lag, is naar het water gesleept. Honderden mensen zijn per roeibootje en weet-ik-wat de rivier overgestoken. Levensgevaarlijk. Oude rotten uit de omgeving, die de Maas door en door kennen, wagen zich er 's nachts niet op. De rivier is dan een inktzwart watervlak waar de beroepsvaart van aken en duwboten gewoon doorgaat. De politie heeft bootjes opgepikt waar normaal drie mensen ingaan en waar nu tot vijftien lieden inzaten. Vaak met de cognacfles in de hand. Twee boten zijn omgeslagen. Het ziet er naar uit dat iedereen zwemmend de kant heeft bereikt en dat is een groot geluk in zo'n kolkende rivier.''

De burgemeester diende een klacht in bij de VPRO. Later werden nog Kamervragen over de kwestie gesteld. Jan Haasbroek, destijds radiobaas van de VPRO, probeerde de boel te sussen. Haasbroek toen in Trouw: ,,De zaak is nu wat uit de hand gelopen. Als we dit van tevoren hadden geweten, zouden we veel meer instanties hebben ingelicht, niet het dorp Woudrichem hebben uitgezocht en het geharrewar bij de oversteek hebben voorkomen.''

Meer informatie op www.n8rit.nl. Op 30 januari gaat de website www.doodsangstescapade.nl van start.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden