Sproeien voor het gaat hozen geeft betere wijn

Wijnboeren kunnen in Nederland vaker goede druiven oogsten als ze slim inspelen op het weer. Pionier Jan Oude Voshaar uit Wageningen kan het weten.

TEKST QUIRIJN VISSCHER

Met de zomerwarmte van de afgelopen weken groeit in Nederland de hoop op een goed nationaal wijnjaar. Twee maanden geleden leken de wijngaardeniers nog in mineur. Een koele meimaand met temperaturen die weken onder de 13 graden Celsius bleven steken, zorgde voor groeistilstand waardoor tijdige rijping van de druiven steeds meer in het gedrang kwam. Ze broedden al op strategieën om de druiven in oktober toch zo wijnwaardig mogelijk te krijgen. En toen brak de zomerzon door.

Het glas is weer half vol, zegt wijnboer Jan Oude Voshaar in biologische wijngaard Wageningse Berg. De 62-jarige Wageninger geldt als de pionier onder de boven-Moerdijkse wijnboeren. Hij rekte al in 1998 met zijn wijngaard de nationale wijnbouwgrens op van Limburg naar het noorden. Dat kon hij doen dankzij - destijds nieuwe - druivenrassen met een kortere rijpingstijd. Hoe gaat Oude Voshaar om met de grillen van het weer in zijn wijngaard die hij (zie kader) inmiddels verkocht?

Met warmte en droogte hebben druivenplanten doorgaans weinig problemen. "Groeien ze juist niet graag in landen rond de Middellandse Zee?", vraagt hij retorisch. "Druivenplanten wortelen diep." Zes weken zonder regen moet geen probleem zijn. Sinds de wijnbouw in Nederland ruim tien jaar geleden goed op gang is gekomen, hebben de wijnboeren, inmiddels een paar honderd, vooral erg veel last ervaren van vorstschade en langdurige regenperioden.

Oude Voshaar plaatst de huidige opluchting onder collega's in het perspectief van de oogsten sinds 2010. Daarvóór zijn er mooie wijnjaren geweest, vertelt hij. Maar het jaar 2010 was desastreus, het koudste in een kwart eeuw. Bij veel wijnboeren rijpten de druiven onvoldoende om er goede wijn van te kunnen maken. In mei 2011 hakte de vorst erin bij wijnboeren in Midden- en Oost-Nederland. De jonge groenscheuten vroren stuk. De Siberische kou in februari 2012 vernielde veel knoppen.

Natuurlijk kan een windhoos of hagelbui plaatselijke oogsten ruïneren. Maar wijnboeren kunnen zich in Nederland weldegelijk voorbereiden op grillig weer. Oude Voshaar liet een beregeningsinstallatie plaatsen op zijn 2,3 hectare grote wijngaard. Een investering van 30 mille, maar die is volgens hem zo terugverdiend. In de lente, bij dreigende vorst, besproeit hij er de groenscheuten mee. "Die bevriezen juist niet door de stollingswarmte die vrijkomt."

Hoewel droogte voor Oude Voshaar toch al geen groot probleem is, kan hij in een te droge zomer de beregeningsinstallatie gebruiken. Wijngaard Wageningse Berg ligt op de zandgrond van een Veluwse stuwwalhelling. Als er hoosbuien zijn voorspeld, dan kan hij met de installatie de grond alvast wat nat maken. Voorweken noemt hij dat. Het regenwater dringt dan beter door naar de wortels, tot op een meter diepte.

September is in normale jaren de cruciale maand voor wijngaardeniers. "Een goede maand geeft dan een goede wijnoogst", zegt Oude Voshaar. "Dankzij de huidige warmte is de groeiachterstand dit jaar ingelopen en is 2013 een normaal jaar. Maar als een septembermaand koel en nat is, wordt het een wedren tussen rijping en rotting." Die wedstrijd verliest een wijnboer als er te veel trossen blijven hangen. Die rijpen dan in september te langzaam en rotten al voordat ze rijp zijn.

De soms regenachtige zomermaanden in Nederland indachtig doet een goede wijnboer van alles om schimmels en rot te voorkomen. Wat helpt, is dat de druivenrassen die in Nederland gedijen al goed bestand zijn tegen grote bedreigingen: de echte en valse meeldauw. Maar helemaal resistent is nog geen enkel druivenras. Strategisch snoeien in het groeiseizoen helpt schimmelvorming voorkomen en rijping bevorderen. Resterende bladeren en trossen drogen sneller en krijgen optimaal zonlicht.

Houd trossen luchtig, luidt het devies van Oude Voshaar. Natgeregende druiven waaien dan sneller droog. Verder laat hij in augustus trossen wegknippen: van 25 naar twaalf per plant, zodat de trossen die overblijven zich beter kunnen ontwikkelen. September 2010 dreigde zelfs zo nat te worden, dat Oude Voshaar extra terugsnoeide naar negen trossen. De opbrengst was laag. "Maar we maakten daarmee dat jaar wel goede wijn."

Een verademing vindt Oude Voshaar de huidige zomerwarmte. In september kan de balans worden opgemaakt of 2013 een goed Nederlands wijnjaar wordt. Daarna begint het volgende karwei voor de wijngaardenier: wijn maken. Een kunst apart. Goede druiven betekenen niet automatisch goede wijn. "Maar Nederlandse wijnmakers krijgen die kunst steeds beter onder de knie."

Het biologische doel: nul keer spuiten
Biologische wijngaard 'Wageningse Berg' in Wageningen is onderdeel geworden van de groene innovatie- en investeringsmaatschappij Triple E in Arnhem, onder meer eigenaar van het Nationaal Watermuseum en Hortus Arcadië in Nijmegen. Het plan is een tweede wijngaard te maken bij het landgoed Mariëndaal tussen Oosterbeek en Arnhem. Jan Oude Voshaar, bedrijfsleider, ziet extra afzet- en innovatiekansen.

De wijngaardenier zoekt manieren om de wijnbouw milieuvriendelijker te maken. In de buitenlandse wijnbouw wordt volop gespoten tegen meeldauw. Dat is onvermijdelijk bij oudere, klassieke druivenrassen. In de biologische wijnbouw gebeurt niets met chemicaliën maar met de natuurlijkere stoffen zwavel en koper: jaarlijks tien tot twaalf keer spuiten.

In Nederland, met zijn nieuwe, bijna meeldauwresistente druivenrassen, hoeft nog maar één of twee keer rond de bloeiperiode gespoten te worden. Daarmee ontstaat volgens Oude Voshaar een derde vorm van wijnbouw, die meer recht doet aan de term biologisch. Maar koper is giftig. Zijn doel is nul bespuitingen dankzij 100 procent meeldauwresistente druiven. Daaraan wordt gewerkt in Duitsland en Zwitserland.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden