'Sprenkeldoop is helemaal geen historische misser'

Beeld PKN

Is het een 'historische misser' dat de meeste protestantse kerken dopelingen slechts besprenkelen met water? Twee officiële theologen-adviseurs van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) vinden van wel. Hun rapport roept in kerkelijke kringen weerstand op.

In een PKN-rapport bepleiten gereformeerd dogmaticus Kees van der Kooi en bijzonder hoogleraar gereformeerd protestantisme Gijsbert van den Brink de doop door onderdompeling. Het kind of de volwassene gaat dan even kopje onder in een bassin. Alleen dan beleeft hij de volheid van het ritueel en wordt 'in alle lijfelijkheid duidelijk gemaakt' dat ze 'in Jezus Christus worden ingelijfd', vinden ze.

De theologen zijn aan het werk gezet door de landelijke vergadering van het kerkgenootschap, de synode. Die komt volgende week bij elkaar en gebruikt het rapport als startschot voor de discussie. Wat betreft Van der Kooi en Van den Brink kan de misser hersteld worden door bij elk nieuw kerkgebouw een bad in te bouwen en te kiezen voor onderdompeling.

Herkomst doop is onduidelijk
Een 'onzinnig advies', vindt hoogleraar liturgiek Marcel Barnard van de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam. Volgens hem is de geschiedenis van het doopritueel lang niet zo helder als het rapport dat doet voorkomen. Barnard: "Over de eerste drie eeuwen van het christendom weten we eigenlijk niets. Het woord 'dopen' betekende destijds 'onderdompeling', zo veel is duidelijk. Maar of de vroege christenen dat het ook op die manier deden is niet bekend."

Het verbaast Barnard dat de theologen 'zo'n verregaande uitspraak doen'. "Dominees hebben gelijk als ze zich hierdoor geschoffeerd voelen. Zelfs als de vroege christenen wel onderdompelden, dan zegt dat nog niets. Een ritueel is een symboolhandeling. De hoeveelheid water heeft op dat symbool geen invloed. Je doop is niet minder waard als je alleen besprenkeld bent."

Het ritueel is niet bepalend, vindt ook voormalig PKN-scriba (secretaris) Bas Plaisier. "Onderdompeling heeft een hele mooie symbolische lading: je gaat onder en komt als nieuw weer boven. Maar spreken van een historische misser, dat gaat wel heel ver."

'Laat het open'
Net als veel andere predikanten hoopt Plaisier op eerherstel voor de dompeldoop. Bij eerdere synodes bleek al dat daar vraag naar is, vooral onder kerkgangers die na een periode van verwijdering van de kerk hun hervonden geloof willen bezegelen. Plaisier: "We hebben volgens mij nog nooit expliciet gezegd dat deze vorm ook kan en mooi is. Nu dus wel. Ik zou zeggen: laat het open, laat mensen zelf kiezen."

Ook voorzitter A.J. Mensink van de Gereformeerde Bond, de orthodoxe vleugel van de PKN, voelt niets voor het uitfaseren van de sprenkeldoop. "Die uitspraak is zelf een misser", vindt Mensink. "Besprenkeling heeft goede historische papieren. In het Oude Testament sprenkelden joodse priesters bloed van een offerdier over de gelovigen. Dat was een soort voorloper van wat wij nu doen."

Mensink heeft niets tegen onderdompeling. Jezus werd immers ook op die manier gedoopt. 'Maar er schuilt wel een gevaar in: dat het meer draait om de ervaring van het kopje onder gaan dan om de aanwezigheid van de drie-enige God. Het moet geen spektakel worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden