'Spreken politici ooit de waarheid?'

CHICAGO - De komst van de euro kost Europa groei. Het zet oude bedrijven ertoe aan te fuseren met andere oude Europese ondernemingen. Daardoor wordt het bedrijfsleven nog logger en minder vernieuwingsgericht. Dat vindt prof. Robert Aliber, hoogleraar internationale financiën en economie aan de prestigieuze Chicago Graduate school of business.

INEKE NOORDHOFF

De hoogleraar wil geïnterviewd worden in de Quadrangle club, het adres waar superkapitalist Milton Friedman en kornuiten ook graag de middagboterham nuttigden. Alle hooggeleerde collega's eten vanmiddag eerst een aspergesoep. Aliber laat zich daarna de met dun toast belegde berg ham goed smaken.

De professor is zeer kritisch over Europa en de voorbereidingen om één munt te voeren in de unie. “Verwacht u er geen wonderen van. Kijk wat echt helpt, is als Europa een markt wordt. Maar dat kan ook zonder euro.” Vinnig zegt hij: “Zeggen uw politici dat daarvoor de euro nodig is? Spreken die ooit de waarheid dan?” Ook de vraag hoe het komt dat Amerikaanse economen veel kritischer over de euro lijken dan de meeste Europese economen, brengt hem tot venijn: “Uw hoogleraren krijgen geld uit Brussel, die zien dat er daar meer te halen is dan bij hun nationale regering. Is het dan gek dat ze pro Europa zijn?”

De politieke spanning in Europa zal al gauw te groot worden, verwacht Aliber. Als de Fransen niet hun zin krijgen, dan begint het gedonder. En je moet maar hopen dat het verbond daartegen bestand is. “Ik zie twee scenario's: de euro komt er en de groei in Europa zal fors lager zijn om aan de criteria te voldoen en omdat de bureaucraten in Brussel uw bedrijven gaan regeren. Het tweede scenario is een Europa zonder euro, en dan zal er ook een iets lagere groei zijn in vergelijking met de VS omdat Europa zit met een verouderd bedrijfsleven. Maar in het tweede scenario zal er toch net iets meer groei zijn dan in het eerste.”

Hij wijst: “Aan die tafel zitten allemaal wetenschappers die praten over nieuwe takken van industrie; genetica, farmacie en dergelijke. U zit in Europa met al die Unilevers en Shellen, ik zie weinig nieuwe bedrijven. Wat gebeurt er nu? Al die grote oude bedrijven gaan fuseren binnen Europa, daardoor worden ze nog groter. En zullen ze nog meer invloed krijgen op de Brusselse bureaucraten. En ik zie niet hoe die bureaucraten Europa moeten gaan verjongen. Innovatie, daar gaat het om. Daarin zijn we in de VS beter. Europa is goed om in te leven voor mensen uit de middenklasse met een vaste baan. Maar voor jongeren die iets willen, en mensen zonder baan is het vreselijk. Die kunnen geen kant op. In Azië wonen jonge mensen genoeg. Die gaan vernieuwen. En ze huren ons straks in als consultants, ze kopen onze universiteiten en ziekenhuizen, let maar op.”

Aliber is net terug uit Azië. Een jaar geleden voorspelde deze 67-jarige hoogleraar al dat het daar mis zou gaan. “Een kind kon het zien aankomen”, bast hij.

Azië heeft de bodem nog niet bereikt”, brengt hij met grote stelligheid in. Niet het vele buitenlandse kapitaal vormt het probleem in Azië, vindt Aliber. “Het waren niet de buitenlanders die als eerste hun geld het land uit brachten. Het waren de Indonesiërs zelf die dat op grote schaal deden. Dat zag je trouwens ook tijdens de crisis in Mexico. De Mexicanen brachten als eerste hun geld in veiligheid over de grens.”

Nee, de eigen Aziatische banken zijn het probleem, stelt Aliber. Die hebben op de golven van de economische euforie enorme bedragen uitgeleend aan bouwers en projectontwikkelaars. Daarmee hebben de Aziaten hun eigen zeepbel gecreëerd.

In de meeste landen steken centrale banken een stokje voor die vormen van overfinanciering. “Maar in deze landen zijn de rijke mensen zo ongeveer direct eigenaar van de regering en de centrale bank”, verklaart Aliber dat het omgekeerde vaak gebeurde: de overheid leek de leningen te fiatteren. “In feite is de crisis in Azië vergelijkbaar met wat in Japan gebeurde en wat we hebben gezien in Scandinavië. Banken zitten te diep in onroerend goed, de markt klapt in elkaar en daar komen de problemen.”

Helpen strenger toezicht en meer regels? “Ach, in Japan slaagden de overheidscontroleurs er steeds in te vermijden om de juiste vragen te stellen aan de banken, waardoor niet zichtbaar werd hoe kwetsbaar ze waren. Daarbij, u overtreedt de maximum snelheid toch ook wel eens?” Voor oplossingen moeten we niet bij Aliber zijn. “Ik maak analyses.”

Dat doet de hoogleraar al jaren ook voor de Werldbank, het IMF en de centrale bankiers van Amerika. Een mening over het IMF hulpprogramma voor Azië wil hij niet geven. “Maar het IMF krijgt dat geld uit Azië heus wel weer terug,” meent hij.

“Weet u wat het probleem is met Azië? Er zijn te weinig getalenteerde mensen. Daarom noem je het ook ontwikkelingslanden. En het talent dat er is, zie je dan ook nog eens naar de Wereldbank gaan in plaats van in die landen te blijven”, werpt de professor op, terwijl hij verordonneert dat de lauw geworden koffie moet worden vervangen. “U schrijft alsmaar, u eet helemaal niet”, wijst hij verstoord naar de nauwelijks aangeroerde fruitsalade. Als we van de club teruglopen naar het hoofdgebouw, passeren we opvallend veel stretched limousines. Hoge visite? Welnee, het zijn headhunters die komen jagen op de bijna afgestudeerden. De jaarlijkse 'interviewronde', zoals in deze wereld sollicitatiegesprekken heten, is net begonnen. Studeren bij Aliber en zijn mede-hoogleraren van de Chicago Graduate schoolof business de weg naar een topbaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden