Sprankje hoop in verwoest Zuid-Soedan

President Kiir benoemt rivaal Machar tot vicepresident, maar etnische en economische problemen blijven bestaan

Zouden jongeren in Yambio, een stadje in het vruchtbare zuidwesten van Zuid-Soedan, de verrassende herbenoeming van Riek Machar als vicepresident met blijdschap tegemoetzien? Donderdag maakte president Salva Kiir bekend dat zijn voormalige vicepresident zijn functie terug heeft gekregen. Daarmee is een stapje gezet in de richting van een oplossing van het conflict in het land.

Jongeren in Yambio, slechts 12 kilometer van de grens met Congo, zijn de oorlog meer dan zat. Het hindert onder meer hun schoolopleiding. Militairen bivakkeren in lokalen en de leerlingen moeten bijschuiven in andere, toch al overvolle scholen.

Andere jongeren hebben lokale milities gevormd die, zoals ze zelf zeggen, de bevolking beschermen tegen het leger. Militairen worden beschuldigd van diefstal van ananassen, aardappelen en groentes van de akkertjes van de bevolking.

Riek Machar zal echter niet direct naar Zuid-Soedan terugkeren, omdat noodzakelijke veiligheidsmaatregelen ontbreken. In augustus sloten Machar en zijn rivaal Kiir een vredesverdrag waarin werd afgesproken dat leger en politie zich enkele tientallen kilometers buiten de hoofdstad Juba moeten terugtrekken. De veiligheid in de stad kan dan worden overgenomen door militairen en politieagenten uit beide kampen.

Leger en politie bestaan nu grotendeels uit Dinka, het grootste volk van Zuid-Soedan waartoe ook Kiir behoort. Machar is een Nuer, een ander groot volk. Daardoor kreeg het machtsconflict tussen beiden een etnisch karakter. Op dit moment is het niet veilig voor een Nuer om zich zonder bescherming te begeven in gebieden waar het regeringsleger de controle heeft. Nuer in Juba leven in ontheemdenkampen en worden beschermd door troepen van de VN.

Machar, verrast door zijn eigen benoeming, hoopt over drie weken naar Juba af te reizen want dan zouden de veiligheidsmaatregelen kunnen zijn uitgevoerd. Maar hij waarschuwt Kiir geen beslissingen meer te nemen die het vredesakkoord ondermijnen.

Groot struikelblok is de verdeling van het land door de president in 28 deelstaten. Voorheen waren dat er tien en voornamelijk multi-etnisch. In de verdeling hoeven Dinka geen deelstaten meer te delen met andere volken. Bovendien creëerde Kiir met de nieuwe deelstaten talloze functies voor medestanders. Machar en de bemiddelaars zien het als ondermijning van het vredesakkoord dat is gebaseerd op tien deelstaten.

De benoeming van Machar kan zijn ingegeven door buitenlandse druk. Een VN-onderzoeksrapport geeft beide rivalen de verantwoordelijkheid voor de oorlogsmisdaden begaan door hun troepen. Steeds luider wordt de roep voor persoonlijke sancties tegen Kiir en Machar.

Ook de desastreuze economische situatie van Zuid-Soedan kan hebben bijgedragen tot Machars aanstelling. Het land is bijna volkomen afhankelijk van inkomsten van olie, waarvan de prijs zwaar is gekelderd. Bovendien wordt minder omhooggepompt omdat er in de oliegebieden, ondanks het vredesakkoord, nog altijd wordt gevochten. Donoren hebben de geldkraan dichtgedraaid en er heerst een gebrek aan dollars. De inflatie is op hol geslagen.

Al sinds voor de onafhankelijkheid in 2011 is ongecontroleerd gegraaid in de staatskas die nu zo goed als leeg is. De regering heeft geld nodig. Hoe erg, blijkt uit de verordening dat nummerplaten van auto's en brommers voortaan door de centrale regering in plaats van de deelstaten worden uitgegeven. Een kleine bron van extra inkomen. Die is hard nodig want de loyaliteit van de soldaten is tanende omdat ze vaak hun soldij niet krijgen.

De bevolking in het zuiden van het land, dat tot voor kort nauwelijks was getroffen door oorlogsgeweld, klaagt over het leger. Soldaten, zo melden de bewoners, hebben bendes gevormd die moorden en roven. Ze voorzien zichzelf op die manier van een inkomen. De volken in het zuiden, bekend onder de verzamelnaam Equatorianen, tonen steeds openlijker hun afkeer van niet alleen regeringssoldaten maar vooral van Dinka.

Kiir hoopt mogelijk met de benoeming van Machar de weerstand tegen zijn regering en volk te verminderen. Als Machar terugkeert en een regering van nationale eenheid wordt geïnstalleerd, is Zuid-Soedan terug bij waar het allemaal begon. Zo zag de regering eruit voordat in december 2013 de oorlog uitbrak. Sindsdien zijn wel meer dan 10.000 mensen omgekomen, twee miljoen anderen gevlucht of ontheemd, duizenden vrouwen en meisjes verkracht en een economie verwoest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden