Sprankelende toneeltrilogie vraagt om grootsere uitvoering

’Ik hield van Hitler’ van Kiek Houthuijsen en Ton Vorstenbosch; productie: de Toneelfabriek; tournee t/m 30-5; inl.: www.toneelfabriek.nl / www.bostheaterproducties.nl

Hanny Alkema

„Je kent je moeder toch, die verliest oude vrienden niet uit het oog.” Het is zo’n ogenschijnlijk onschuldige opmerking die, relativerend bedoeld, een totaal andere betekenis krijgt als je beseft over wie dit wordt gezegd. En wanneer.

Het is ver na de oorlog en Winifred Wagner (1897-1980), weduwe van Siegfried en schoondochter van Richard Wagner, geeft een van haar theepartijtjes. Haar oudste zoon en dochter, Wieland en Friedelind, kibbelen over de genodigden. En dan komt de oude huishoudster Lotte met dat sussende zinnetje. Om over de erbij geserveerde taart nog waarderend te melden: „Die heeft mevrouw Göring zelf gebakken”.

In minder dan geen tijd hebben de schrijvers van ’Ik hield van Hitler’ het publiek middenin de kwestie gepoot: het geval Winifred Wagner, die Adolf Hitler al vroeg als huisvriend omarmde en hem haar leven lang is blijven bewonderen en verdedigen. Om haar nazisympathieën werd zij na de Tweede Wereldoorlog gedwongen zich uit de leiding over de Bayreuther Festspiele terug te trekken.

Het boeiende aan de tekst is, dat die de complexe materie zo huiselijk toonzet. Geen ingewikkelde disputen, gewoon wat familietafereeltjes met het daar gebruikelijke geharrewar. Via flashbacks zien we hoe tussen Winifred en Hitler een innige band ontstond en, gemengd met scènes van na de oorlog, hoe de aanvankelijke naïviteit van de kinderen heel andere richtingen uitboog. Ofwel hoe daar ook de kiem werd gelegd voor het latere gekrakeel over de Festspiele.

De natuurlijkheid maakt de tekst, die historisch doorwrocht is en met veel lucht en humor opgeschud, des te gevaarlijker. Het haalt de personages heel dichtbij, maar ook het benul dat morele blindheid niet alleen van een Hitler afhankelijk is. Zelfs in de ultrasobere presentatie van een reading, een lezing met het script in de hand.

’Ik hield van Hitler’ is het tweede deel van de ’Trilogie van de waan’, waarin Ton Vorstenbosch en Kiek Houthuijsen drie vrouwen en hun verdwaasde geloof in het nazisme portretteren. In ’Ik ben Nietzsche’ (2009) was dat Elisabeth, de antisemitische zuster van Nietzsche. In 2011 volgt ’Alles voor de Führer’ over Magda Goebbels.

Dat een thematisch zo interessante en zeer goed geschreven trilogie als reading op tournee gaat, is wonderlijk. Naast Nelly Frijda als Winifred staan niet de geringste acteurs – Pierre Bokma, Frank Lammers, Kees Hulst – klaar om de rol van Hitler bij toerbeurt te lezen, maar de gevestigde gezelschappen laten het als afnemer/producent volledig afweten. Gezien de sprankelende kwaliteit doen die gezelschappen zichzelf en hun publiek tekort als zij de trilogie niet alsnog op het repertoire nemen. Tot dan is de reading een met aanstekelijk plezier geënsceneerd voorproefje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden