Spraakmakende theologen

MONIC SLINGERLAND

Wie gaf de theologie in Nederland in 2010 een gezicht met een bijzondere activiteit, initiatief of door een sterke presentie in de media? Het publiek kon de afgelopen weken zijn stem uitbrengen op tien kandidaten voor de eretitel 'meest spraakmakende theoloog'. Die tien waren gekozen door een vakjury bestaande uit Mieke Lamers (KRO/RKK), Ida Overdijk, Erik Jan Tillema (beiden IKON), Mirjam Sterk (CDA) en Theo Klein (Christelijk Weekblad), voorgezeten door Hennie Burggraaff (NCRV).

Van de tien zijn er nu nog drie in de race. Tot 16 juni kan het publiek stemmen, via www.nachtvandetheologie.nl. In de Nacht van de Theologie op 21 juni wordt de winnaar bekendgemaakt. Dan wordt ook een tweede prijs uitgereikt, voor het beste theologische boek. De drie die nog kans maken op de Theologie Podiumprijs zijn: Herman Selderhuis, Manuela Kalsky en Frank Bosman

Herman Selderhuis
Hoogleraar aan de Theologische Universiteit Apeldoorn, drijvende kracht achter het Calvijnjaar 2009 en directeur van Refo500, dat in de komende jaren de Reformatie weer onder de aandacht wil brengen:

"Refo500 is echt uit de hand gelopen. We, dat wil zeggen projectleider Karla Apperloo en ik, hebben het ooit bedacht uit verbazing over de belangstelling voor het Calvijnjaar. Dat was begin 2009. Het leek ons mooi het jubileumjaar voor de Reformatie, 2017, aan te grijpen om de thema's uit de zestiende eeuw weer relevant te maken voor vandaag.

"Onze maatschappij ziet jongeren vaak als objecten om geld aan te verdienen. Neem die sms'jes die jongeren krijgen. Ze krijgen via hun mobiel een spel aangeboden voor een paar euro. Wat ze natuurlijk niet lezen zijn die lettertjes onderaan, dat ze daarmee twee jaar vastzitten aan een abonnement. Wat zegt Melanchthon, collega en buurman van Luther: jongeren moet je niet zien als objecten om wat aan te verdienen, maar als subjecten die we opvoeden tot zelfstandigheid.

"Dat is maar een voorbeeld. Het gedachtegoed van de Reformatie heeft gezorgd voor een nieuw Europa, het is bepalend geweest voor hoe de wereld nu in elkaar zit. Theologie gaat inderdaad over meer dan de verhouding tussen God en mens. Met Refo500 willen we laten zien dat de thema's uit de zestiende eeuw weer relevant zijn voor nu. Hoe dat gedachtegoed beoordeeld wordt, laten we open. Dat moet iedere partner zelf maar invullen en uitdragen, of dat nu een kerk is, een drukkerij, een reisorganisatie of een krant, om maar wat partners te noemen. We zijn geen missionarissen, Refo500 is een nieuwe manier van samenwerken. We brengen partners bij elkaar die anders niet zo gauw iets samen zouden ondernemen.

"Neem die evangelische golf die over reformatorisch Nederland gekomen is. Op drie hogescholen vroegen docenten zich af wat ze nu waren: evangelisch of reformatorisch. Ze kwamen er niet uit. Wij stellen dan voor dat ze een identiteitsreis maken. Onze partners komen dan in beeld: een reisorganisatie, contacten in reformatiesteden die graag meer bezoekers willen. Dus met z'n allen de bus in, een midweek weg van de eigen omgeving, stevige lezingen aanhoren maar ook een bezoek aan de bierbrouwerij of de brandewijnfabriek. Relativeren van het eigen standpunt geeft ruimte. Zo'n weekje levert duidelijkheid op.

"Tijdens de Calvijnviering in de grote kerk in Dordrecht was premier Balkenende een van de sprekers. We hebben het idee van Refo500 daar gelanceerd.Hij kwam meteen naar ons toe. Een goed idee, zei hij, en dus moesten we het meteen de dag erna maar uitvoeren. Nu hebben we 90 partners, tot in Korea en Brazilië. Voor Azië is een aparte afdeling.

"Tot nu toe hebben we op alle aanvragen van partners ja gezegd. Nu gaan we wat selectiever worden. Het is de uitdaging om al onze partners bij elkaar en bij de les te houden. Iedereen wordt eens per drie weken geïnformeerd over alle projecten, in drie talen. Zo gaan we op naar 2017. Heb jij misschien nog een aardig idee of een plan?"

Manuela Kalsky
Directeur van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving en tot voor kort hoofdredacteur van het project Nieuw W!J , dat de verschillende groepen in de samenleving met elkaar wil verbinden:

"Bij het project W!J zijn doel en middel onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het doel van Nieuw W!j is tegenstellingen overbruggen. Van de tegenstelling tussen wij en zij heeft iedereen last, gelovigen en niet-gelovigen. W!J werkt aan een samenleving waarin alle Nederlanders zich thuis kunnen voelen, ongeacht hun verschil in afkomst en levensovertuiging.

"We willen mensen met verschillende achtergronden en meningen bij elkaar brengen. En daarbij het zelfoplossend vermogen van mensen stimuleren. We onderzoeken met welke ingrediënten een samenleving ontstaat die mensen met elkaar verbindt en onderlinge verschillen vruchtbaar maakt. Als theoloog hoor je midden in de samenleving te staan.

"Als directeur van het Dominicaans Studiecentrum probeer ik op een eigentijdse manier de Dominicaanse traditie voort te zetten. Dominicanen zijn van oudsher predikers op het marktplein. Ze keken eerst goed om zich heen om de tekenen van de tijd te begrijpen. Thomas van Aquino vond deze 'circumspectio' al belangrijk. En dan deel je de vruchten van je inzichten met anderen. Dat doen we nu ook.

"Elke maand komen zo'n 15.000 unieke bezoekers op www.nieuwwij.nl. En uit het hele land komen aanvragen voor lezingen. Ik heb er vorig jaar tientallen gehouden. Niet alleen voor kerkelijke groepen, ook voor andere organisaties, scholen bijvoorbeeld. Het leuke is dat mensen inmiddels ook zelf aan de slag gaan met eigen initiatieven rondom 'een nieuw wij'. In Enschede en Apeldoorn zijn ze ermee bezig en in De Wingerd hebben ze een heel jaarprogramma opgezet rondom W!J-land. Geweldig. Nieuw W!J als een olievlek die zich verspreidt. Dat was precies de bedoeling. Politici en wetenschappers hebben meegedaan aan onze serie 'In gesprek met' en stukken voor onze website geschreven.

"Wat mij zelf voldoening geeft, is dat we jonge mensen trekken. Daardoor is er veel jeugdig elan bij W!J. Ik ben uitgenodigd om te spreken op het Flevofestival, in augustus. Daarmee bereik je weer een wat orthodoxer deel van de jongeren.

"Nieuw W!J spreekt aan omdat het niet eenzijdig ideologisch is. We willen juist samenwerking tussen mensen van verschillende levensbeschouwingen stimuleren. Dat moet ook echt, gelet op de toekomst. Niet alleen binnenkerkelijk blijven, maar verbinding zoeken met moslims, humanisten, hindoes, ietsisten. We vormen nieuwe netwerken en internet is daarvoor een fantastisch middel. Internet is het nieuwe marktplein, waar je je boodschap op kunt verspreiden en interactie plaatsvindt."

Frank Bosman
Cultuurtheoloog, houdt zich bezig met religie, cultuur en de moderne media. Hij is verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Hij blogt en publiceert vaak in tijdschriften en kranten, en op websites:

"Dat ik bij de top 3 hoor, doet me veel meer dan genomineerd zijn als een van de tien. Het geeft me unieke kansen voor mijn levensmissie: ruimte en aandacht vragen voor cultuurtheologie. Als iemand me bij de Albert Heijn zou vragen wat dat is, zou ik dat op tien manieren kunnen uitleggen. Nou, vooruit, deze. In popmuziek, in soaps, in videogames, in tv-reclame, in al die cultuuruitingen zit een levensbeschouwelijke onderstroom.

"Kijk, hier heb ik wat voorbeelden van tv-reclames. Deze is echt mooi: van RVS verzekeringen. Zwarte mannen die met een paraplu rondzweven. Ze hebben geen vleugels, maar als ik mensen uitleg dat ik ze als beschermengelen zie, zien ze dat meteen ook. Een andere is de Axe-reclame, met die jongen voor wie engelen uit de lucht vallen. Reclamemakers putten uit de christelijke bagage die ze in hun rugzak hebben, bewust of onbewust. Ze gaan er vanuit dat hun publiek ook zo'n rugzak heeft. Het maakt niet uit of dat jongeren of ouderen zijn, kijk maar naar de Axe-reclame.

"Nederland is een vre-se-lijk christelijk land. Ik krijg vaak het verwijt dat ik overal religie inleg. Ik probeer daar wel kritisch op te zijn, hoor. Wanneer de eerste tv-reclame was? Dat gaan we even op wikipedia opzoeken. In 1967. Het zou inderdaad kunnen dat in die tijd religie geen rol speelde in tv-reclames. Je kunt dat op twee manieren uitleggen. Of het kon toen niet en nu wel, omdat religie ontheiligd is. Of christelijke beelden als engelen of naastenliefde, of verlossing, zijn nu zo weinig vanzelfsprekend meer dat je er in de reclame de aandacht mee weet te trekken.

"Wat de gewone Nederlander eraan heeft, dat ik me hierop stort? Tja, goede vraag. Ik houd een spiegel voor. En ik laat zien dat we, als het om existentiële zaken gaat, terugschieten in een christelijk begrippenkader. Naast dit werk twitter ik veel. Ik hou van twitteren, het is een makkelijke manier om dingen mee te delen en te horen wat er op straat speelt. En dan werk ik ook aan mijn promotieonderzoek. Dat gaat over Hugo Ball, een katholieke dadaïst uit de negentiende eeuw. Hij heeft een onleesbaar boek geschreven dat nooit is vertaald. Zijn gedichten zijn klankverzen, klanken zonder betekenis: 'higo bloiko russula huju'. Hij zegt dat hij bij het zeggen van die klankgedichten een mystieke ervaring kreeg. Dat noemen we taaltheologie. Taal als bron van een religieuze ervaring. Taal is ook cultuur."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden