Sporteeuw (10) - 1909

Op 2 januari dit jaar werd in het Eerste Friese Schaatsmuseum in Hindeloopen een boek ten doop gehouden over de Elfstedentocht en een overzichtstentoonstelling over wat de tocht der tochten is geworden. De datum was niet toevallig gekozen. Op die dag in 1909 werd de eerste verreden. De eerste officiële althans.

Het tijdstip waarop de bijeenkomst werd afgesloten, klokslag twee 's middags, was evenmin willekeurig geprikt. Op dat uur passeerde negentig jaar geleden de laatste deelnemer dit Friese stadje. De schaatsers volgden toen overigens een andere route, die om de 'noord'.

'Frieser' in zijn wortels dan de Elfstedentocht is geen ander evenement in dit land. Toch borrelde het idee, op bevroren water de elf Friese steden aan te doen, op bij een Hollander, Pim Mulier. Enthousiast geworden door verhalen uit oude kronieken, die gewag maakten van zo'n schaatstocht in één dag, waagde hij op 21 december 1890 het avontuur. Na 12 uur en 55 minuten keerde hij terug in Leeuwarden. De voldoening over het volbrengen van de barre reis en de snelle tijd was groot, maar tegelijkertijd realiseerde hij zich dat het record niet al te scherp stond.

“De mogelijkheid om een heel stuk van mijn tijd af te borstelen was mede de reden waarom ik in 1909 den tocht uitschreef en een poging aanwendde om het bezoek aan de elf steden populair en onder ieders bereik te brengen.” Meteen na het volbrengen van Mulier's eerste tocht zette de Nederlandsche Schaatsenrijders Bond het organiseren van afstandsritten op de agenda van de ledenvergadering. Er klonk applaus op uit de zaal, een enkeling pleitte zelfs voor het toelaten van beroepsrijders, maar plannen bleven merkwaardig genoeg plannen.

Dat het nog bijna twintig jaar duurde, voordat 25 rijders zich om vier uur door de nachtportier van Hotel Amicitia in Leeuwarden lieten wekken, kwam vooral door de weigerachtige houding van de Friesche IJsbond. Die vond zo'n monstertocht niet stroken met haar doelstellingen.

Daar kwam ze op 7 januari 1909 op terug, zij het dat een wedstrijdtocht uit den boze was. “Het doel van de Friesche IJsbond is het aanleggen van verkeerswegen over het ijs door de gehele provincie en het verbeteren daarvan.” Dat wegennet mocht geen racebaan worden voor een enkeling. De tocht langs de elf steden moest voor iedere schaatsliefhebber openstaan.

De belangstelling van de media voor de eerste 'gelegaliseerde' tocht was groot. Om waarheidsgetrouw verslag te kunnen doen schaatsten de journalisten zelf mee. Ene Jonkheer Jan Feith bijvoorbeeld, die in 1908 al voor zichzelf het parcours had afgelegd. Om die reden sloeg hij het stukje Leeuwarden-Dokkum vice versa in 1909 over. Het dooide immers en hij geen zin om, net als het jaar ervoor, weer natte voeten op te lopen.

Het Algemeen Handelsblad prees openlijk hoofdredacteur Brouwer van de Leeuwarder Courant, omdat ook hij de tocht had uitgereden. Het bleek evenwel om een persoonsverwisseling te gaan. “Wat ik aan schaatsenrijderskunst presteer, is mij erbarmelijk. Het kost mij wel enige moeite dat te bekennen, maar met weinig morele krachtsinspanning kom ik er toch toe”, schreef hij terug.

Winnaar Minne Hoekstra, theologiestudent uit Warga en zoon van een beroemde schaatsfabrikant, schreef ook 'notulen'. Het was min of meer bij reglement vastgelegd dat de snelste schaatser voor zijn eigen geschiedschrijving moest zorgen. Hoekstra was door zijn geringe lengte en gewicht op het dooiende ijs in het voordeel ten opzichte van zijn zwaardere concurrenten. Bovendien had hij gaten in de ijzers geboord om de weerstand te reduceren. Wanneer hij in het begin niet was gevallen - hij verloor daarbij zijn lorgnet - had hij wellicht van start tot finish op kop gereden. Toen hij zijn concurrenten inliep, stelde hij zich keurig aan hen voor: “Goedemorgen, ben jullie de voorste?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden