Sportboek als zoekend genre

Vandaag begint de Sportboekenweek met de uitreiking van 'Het beste sportboek van het jaar'. Het dedain voor schrijven over sport is helemaal weg.

Sportboeken lagen in Nederland lange tijd verstopt in de verste uithoek van de boekhandel. Laat staan dat een serieuze auteur zich aan het genre waagde. Schrijven over iets ordinairs als sport, bah, dat deed je niet. De in 1990 overleden Nico Scheepmaker was de eerste die de sportende letteren naar een stilistisch hoog niveau tilde, te beginnen met 'Cruijff, Hendrikus Johannes, fenomeen' (1972).

Niet voor niets draagt de vanavond uit te reiken bokaal voor 'Het beste sportboek van het jaar' zijn naam. Maar van grotere invloed nog dan Scheepmaker is het literaire tijdschrift Hard Gras, dat al sinds 1994 dapper stand houdt, en dat schrijftalent de kans geeft om te laten zien wat ze in huis hebben.

Özcan Akyol, onlangs doorgebroken als romanschrijver, komt als het ware uit de jeugdopleiding van Hard Gras. Akyol ziet een tendens naar meer literaire sportverhalen: "Zowel bij het wielrennen als het voetbal is meer ruimte ontstaan voor literaire vertellingen van échte schrijvers. Zoals wij dat doen met Hard Gras. Voetbal was vroeger uitsluitend een volkssport, de intellectuelen haalden hun neus op voor het spel. Dat is veranderd. Het is nu iets waar je je niet meer voor hoeft te schamen."

Als Akyol naar het afgelopen decennium kijkt, valt hem op dat met name anekdotiek en sterke verhalen goed scoren. "Daarmee bedoel ik de bestsellers à la Gijp en Kieft, de meer persoonlijke relazen."

De schrijver van die boeken, Michel van Egmond, heeft aan Hard Gras eveneens een waardevolle springplank gehad: "Ik weet nog dat Hugo Borst namens Hard Gras tegen me zei dat ik me helemaal vrij moest voelen in wat en hoe ik wilde schrijven. Dat heeft me wel tot de schrijver gemaakt die ik nu ben."

Van Egmond is de vorige winnaar van de Nico Scheepmaker Beker, die hij won met zijn boek 'Kieft', waarin hij de voormalige centrumspits van onder meer Ajax en PSV volgt in diens strijd met cokeverslaving. Een vergelijkbare aanpak koos Van Egmond eerder al met 'Gijp', waarin de auteur optrekt met oud-voetballer en tv-persoonlijkheid René van der Gijp, die met depressies kampte. Andere auteurs schreven soortgelijke biografieën, onder anderen over Andy van der Meijden en Fernando Ricksen. Geen wereldvoetballers, natuurlijk, die laatste twee, maar wel jongens met een bijzondere levensloop.

Hollandse School

Van Egmond, die naast schrijver ook uitgever is van sportboeken, denkt niet dat er al zoiets is ontstaan als een 'Hollandse School' als het op schrijven over sport aankomt. "Daarvoor is het genre nog te veel in ontwikkeling. Maar je kunt wel stellen dat het leven buiten het veld nu ook het Nederlandse sportboek is binnen geslopen."

Özcan Akyol ziet zoetjesaan een goede balans ontstaan in het aanbod: "De boeken die feitenkennis koppelen aan de romantiek van de sport gooien ook hoge ogen. Mart Smeets en Wilfried de Jong zijn hier ontzettend goed in."

Ere wie ere toekomt: Als Mart Smeets rond 1990 nooit was begonnen met het schrijven van toegankelijke sportboeken over het leven om de sport heen - vaak wielrennen -- dan was het hele metier van het Nederlandse sportboek nu nóg niet van de grond gekomen.

Vindt Smeets eigenlijk ook zelf: "Ik ben de belichaming ervan, ja. Het was iets nieuws wat ik deed. Men is mij gaan volgen en die boeken hebben goed verkocht. Het onderwerp was grachtengordeliaans en men haalt in Nederland de neus nog steeds wel op voor sportboeken.

"Terwijl het in Amerika - waar ik het zelf vandaan heb - doodnormaal is om over sport te schrijven, ook in de literatuur. Nu zie je dat hier ook langzaam doordringen, mede door jongens als Bert Wagendorp en Bart Jungmann. Volkomen terecht. Sport is een onderdeel van ons sociale bestaan."

Wie wint de beker vanavond?

In de talkshow van Humberto Tan op RTL4 wordt vanavond bekendgemaakt wie de Nico Scheepmaker Beker wint, voor 'Het beste sportboek van het jaar'. Genomineerd zijn: 'Jean' van Bart Jungmann (De Muur), 'Etalagecoureur' van Peter Ouwerkerk (De Muur), 'Hoe sterk is de eenzame schaatser' van Erik Dijkstra (Carrera), 'Captain van Jong Holland' van Daniel Rewijk (Bornmeer) en 'De slag om de skyboxen' van Tom Knipping (VI). In dezelfde uitzending van RTL Late Night wordt ook de publieksprijs bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden