Sporen te over, maar wellicht moet officier speurtocht staken

BERLIJN - Bijna was het onderzoek naar de raadselachtige dood van ex-minister-president Uwe Barschel van de Noord-Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein (oktober 1987) wegens gebrek aan resultaten stopgezet. Maar tot zijn grote opluchting mag hoofdofficier van justitie Heinrich Wille nog even doorgaan met zijn naspeuringen. Voordat er in zijn ogen interessante sporen zijn nagetrokken, wil hij zich niet neerleggen bij de conclusie dat de dood van de CDU'er wellicht nooit opgelost zal worden.

CO WELGRAVEN

Zijn directe baas, procureur-generaal Heribert Ostendorf, zou er liever vandaag dan morgen mee willen kappen. Volgens hem is Wille zo geobsedeerd door de 'moordtheorie' dat hij de raarste dingen uithaalt om zijn vermoedens bevestigd te krijgen. “We lopen het risico dat we een moordenaar zoeken zonder dat er een moord gepleegd is”, aldus Ostendorf, die uitgaat van de theorie dat Barschel zelfmoord pleegde.

De ruzie tussen de procureur-generaal en de hoofdofficier van justitie liep de afgelopen tijd hoog op, en dat ging niet onopgemerkt voorbij. De Duitse media berichtten er uitvoerig over. Beide partijen lekten kennelijk driftig. Wille zei zich van hogerhand 'belemmerd' te voelen in zijn onderzoek. Volgens de procureur-generaal was zijn ondergeschikte bezig schimmen na te jagen.

Minister van justitie van Sleeswijk-Holstein Gerd Walter is de ruzie zat, en heeft opdracht gegeven een compromis te zoeken. Intussen mag Wille zijn onderzoek naar wat het weekblad Der Spiegel 'de grootste politieke criminele zaak in Duitsland van na de tweede wereldoorlog' noemt nog even doorzetten.

Uwe Barschel stierf op 11 oktober 1987. Een journalist, met wie hij een afspraak had, vond hem, liggend in het bad van zijn kamer in hotel Beau Rivage in de Zwitserse stad Genève. De conclusie van de lijkschouwing luidde dat Barschel overleden was aan 'een zeer zware medicijnen-vergiftiging'.

Zelfmoord dus? Er zijn altijd twijfels gebleven. Barschel lag met kleren aan in bad, hij had zelfs z'n schoenen nog aan. Verder bleek op een schoenzool een substantie te zitten (DMSO geheten) die als een soort 'huidopener' werkt waardoor andere (giftige) stoffen makkelijker door het lichaam worden opgenomen. Bovendien had Barschel kort voor zijn dood nog gebeld met zijn vrouw. Hij had toen niet geklonken als een man met suïcidale neigingen. Integendeel, hij had zijn echtgenote verteld dat er 'goed nieuws' was in de affaire waarin hij verzeild was geraakt.

De man zat in grote problemen. Barschel moest twee weken voor zijn dood aftreden nadat duidelijk was geworden dat hij de regisseur was geweest van een lastercampagne tegen z'n politieke opponent, de SPD'er Björn Engholm. Tijdens de verkiezingsstrijd (in september 1987 moest er een nieuw deelstaatparlement worden gekozen) lekte uit dat de getrouwde Engholm 'een losbandig leven met vrouwen' zou leiden, homo was, en gesjoemeld had met zijn belastingaangifte. Toen medewerkers van de minister-president toegaven dat Barschel zelf opdracht had gegeven deze geruchten te verspreiden, was 's mans politieke bliksemcarrière (hij was pas 43 jaar) in één klap kapot.

Voldoende reden om een eind aan je leven te maken? Of is Uwe Barschel vermoord? Maar door wie dan wel? Wille heeft een aantal mogelijkheden en motieven nagetrokken; een uittreksel van zijn bevindingen is de afgelopen dagen in de pers verschenen. Er zitten opzienbarende theorieën bij.

In een paar gevallen draait het om de internationale wapenhandel, waarbij Barschel betrokken zou zijn geweest. Hij zou, kort na zijn aftreden als premier, tien miljoen dollar van Iran geëist hebben in ruil voor bewezen diensten. Daarop is hij vermoord door leden van de Iraanse en Noord-Koreaanse geheime dienst. Er zou zelfs een film zijn waarop te zien is hoe er in de wijn en whisky van Barschel vergif werd gedaan.

Een andere lezing is dat Barschel te veel wist van wapenhandel waarmee 'hooggeplaatste politici' zich zouden bezighouden. De hoofdofficier van justitie geeft zelf trouwens geen stuiver voor deze theorie, want de getuige die met het verhaal kwam aanzetten (lid van de Italiaanse Camorra) had een opmerkelijke fout gemaakt. Hij zei zeker te weten dat het om 'Barschel' ging, want dat was ook de naam van een slankslasaus die hij altijd gebruikte. Dat merk kwam echter pas in 1994 op de markt.

Weer een andere variant is dat Barschel in opdracht van de CIA vermoord is omdat hij op de hoogte was van de illegale levering van nucleaire technologie aan Iran en Irak. Tenslotte is er nog het spoor-Werner Mauss, de superspion die vele klusjes heeft opgeknapt voor de Duitse geheime diensten en die eind vorig jaar in Colombia werd opgepakt omdat hij een vrouw, die hij uit handen van linkse guerrilla's had weten te krijgen, het land probeerde uit te smokkelen. In oktober 1987 logeerde Mauss in een hotel in Genève, vlakbij het hotel van Barschel.

Aan theorieën geen gebrek. Hoofdofficier van justitie Wille zit met de bange vraag hoeveel tijd hij nog krijgt om ze verder te onderzoeken. De oppositie (CDU, de partij van Barschel, en FDP) hebben in het deelstaatparlement inmiddels om opheldering gevraagd, zodat het onderzoek ook een politiek tintje krijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden