'Spoorloos' is geen incassobureau

Tweeëneenhalf miljoen kijkers stemmen elke zondagavond af op 'Spoorloos', dat daarmee (tijdelijk) het best bekeken KRO-programma is. Twee jaar geleden keken er nog gemiddeld anderhalf miljoen mensen. Eindredacteur Paul Vertegaal schrijft die stijgende belangstelling voor een belangrijk deel toe aan de uitstraling van presentatrice Karin de Groot. En aan de veranderde opzet van het programma.

Het begint op de Rotterdamse begraafplaats Crooswijk. De 54-jarige John Conricode staat daar bij het graf van zijn in 1980 overleden pleegvader Jan Hoek. Maar was hij wel zijn pleegvader? Op zijn sterfbed verklaarde hij zijn echte vader te zijn.

John wist dat hij op 12 februari 1941 was geboren in Redhill, niet ver van Londen. Zijn moeder, die volgens pleegvader Hoek bij de geboorte van John pas veertien jaar was, stond haar baby af. Jan Hoek en zijn Ierse vrouw Elisabeth Monoghan uit het dorpje Kenley adopteerden het kind. In 1949 verhuisde het gezin naar Nederland. Toen hun huwelijk niet lang daarna strandde, werd John in een jongensinternaat in Eefde geplaatst. In een brief voor zijn stiefvader, die John stiekem opende, las hij dat Jan Hoek niet zijn vader was en Elisabeth Monoghan evenmin zijn moeder. Maar wie dan wel? Zijn opsporingsacties liepen op niets uit. Vorig jaar juni schakelde hij 'Spoorloos' in.

Het werd een moeizame speurtocht. Op een dag, eind vorig jaar, kreeg Karin de Groot in The Catholic Children Society in Purley het dossier Conricode in handen. Uit de documenten kwam een Bridget Agnes Conricode als moeder van John naar voren. Maar zij was 27 jaar en geen 14 toen zij John ter wereld bracht. Het dossier noemde een zekere J. J. Loftus als vader van John. Hij zou in 1941 naar Amerika zijn vertrokken. Een Amerikaanse detective achterhaalde een aantal Loftussen met de gezochte voorletters, maar het spoor liep daar dood.

De zoektocht eindigt als John, vergezeld door de presentatrice, met een grote bos bloemen in een taxi naar het verpleeghuis rijdt, waar zijn moeder een paar jaar geleden werd opgenomen omdat ze lijdt aan de ziekte van Alzheimer. Karin de Groot en het camerateam gaan niet mee naar binnen als moeder en zoon elkaar ontmoeten. Eindredacteur Paul Vertegaal: “We vonden dat we daar overbodig waren. De neef van John heeft een foto gemaakt van de ontmoeting. Die kregen we later te zien, maar we tonen die niet in de uitzending. De kijkers weten dan dat onze zoektocht is bekroond en delen in het geluk van John Conricode, die na afloop verslag doet van zijn ontmoeting. Een gesprek met zijn moeder is niet mogelijk gebleken. Toch geeft het hem rust dat de sluier die over zijn verleden lag na al die jaren voor een deel is opgetild. We blijven zoeken naar John's vader.”

Morgenavond is ook de succesvolle speurtocht van het Indonesische meisje Susi naar haar moeder te zien. Negentien jaar geleden moest zij als ongehuwde moeder haar dochtertje afstaan. Derk Bolt, die in het 'Spoorloos'-team steeds meer een Sherlock Holmes-rol vervult, wist de moeder van Susi te achterhalen. De Indonesische autoriteiten maakten het hem wel moeilijk. Derk Bolt: “Pekalongan, het dorp op Java waar de gegevens die ik zocht waren te vinden, was in rep en roer. Na enige tijd merkte ik de reden van die onrust. De dag vóór mijn komst had iemand daar openlijk de Koran verbrandt. De man was na zijn arrestatie in een politiecel overleden en nu dachten ze dat ik daar met een smoes een filmreportage over kwam maken. Daar waren ze niet van gediend. Ze hebben mij uren ondervraagd. Ik voelde me er verre van prettig bij. Op een gegeven moment heb ik gezegd: schieten jullie als ik hier wegloop? Nou, dat waren ze niet van plan. Ik heb toen de benen genomen. Een dag later waren ze wat gekalmeerd. Ik laat me niet zo gauw uit het veld slaan, omdat het mijn eer te na is met lege handen thuis te komen.”

Als 'superspeurder' staat Bolt vaker voor situaties die minstens zo emotioneel zijn als een happy ending. Vorig jaar oktober was hij in Colombia om de broer van een in Nederland geadopteerd meisje te achterhalen. “Dat arme ouders hun kinderen voor adoptie afstaan is daar een alledaags gegeven. Je hebt er tal van adoptiehuizen. Het is verbijsterend om te zien. Ik zag zalen vol met hummeltjes die voor het uitzoeken lagen. Ik was er getuige van dat een jonge moeder haar zoontje kwam brengen. Dat beeld zal ik nooit meer vergeten. Dat kleine vrouwtje met een schortje voor, met in haar armen dat kind. Het lijden van die vrouw was hartverscheurend. Zij begreep dat zij haar kind voor het laatst zag. Er werden wat formulieren ingevuld en daarmee was het bekeken. Die moeder was er één uit de velen. Op een afstandje heb ik er naar staan kijken. Het meest dramatische moment was dat waarop zij haar kind uit handen gaf en vertrok. Ze keek nog eens om, één brok ellende, en verdween toen uit het zicht. Ik voelde me ooggetuige van een menselijke tragedie. Dat kind zou nooit weten wat ik nu had gezien. Onze chauffeuse kreeg het er te kwaad mee. Ze hield, toen we terugreden naar ons hotel in Bogota, niet meer op met huilen. Ik moest steeds denken aan mijn toen drie maanden oude zoontje David. Zo maar je kind moeten afstaan, omdat je geen mogelijkheden hebt het groot te brengen...”

De taak van Derk Bolt (40), die nu tweeënhalf jaar deel uitmaakt van het team, is uitgegroeid van de man die de gegevens die tijdens de uitzending binnenkomen aan elkaar moet praten tot het redactielid dat steeds meer zelf op onderzoek uitgaat. Vorige week voerde het hem naar Canada, waar hij achthonderd kilometer ten noorden van Vancouver terecht kwam bij de vader van Anna Hoek, een Nederlands meisje dat haar biologische vader zocht.

Dat Bolt door de gezochte Jim Forbes enthousiast werd ontvangen kan niet worden gezegd. “Jim had wel een vermoeden dat het avontuurtje dat hij lang geleden als getrouwde man met de moeder van Anna had, niet zonder gevolgen was gebleven. Anna's moeder werkte destijds in een restaurant in Canada. Jim was betrokken bij de bouw van een supermarkt aan de overkant. Nu was er opeens die onbekende dochter. Met dat verhaal naar zijn vrouw te moeten was niet bepaald plezierig. Hij heeft het opgebiecht en afgelopen zondag stapte hij in levenden lijve de studio binnen en sloot hij Anna in de armen. Je kan met dit soort speurtochten veel losmaken. We gaan daarbij uiterst voorzichtig te werk. Zo praat ik altijd met de betrokkenen onder vier ogen, zodat hun geheim niet meteen op straat ligt.”

Bolts ervaring is, dat de meeste mensen vaak na een stevig gesprek, want het gaat nu eenmaal om essentiële zaken, toch instemmen met een ontmoeting. Vooral als hen duidelijk is gemaakt dat de zoeker echt niet verlangt dat ze ineens een vader- of moederrol gaan vervullen of met geld op de proppen moeten komen.

Jaarlijks komen er ruim 2500 aanvragen bij 'Spoorloos' binnen. Zo'n tien procent wordt terzijde gelegd. Eindredacteur Paul Vertegaal: “Een briefschrijver die hoopt op deze manier een vroegere relatie die nog bij hem in het krijt staat te achterhalen, krijgt nul op het rekest. We zijn geen incassobureau. Aanvragen die op het terrein van justitie liggen en gevallen die naar incest rieken spelen we door naar daarvoor geëigende instanties. We krijgen ook aanvragen die binnen het uur met even zoeken in telefoongidsen al zijn opgelost. Dergelijke hulpzoekers sturen we een briefje met het gewenste adres. Alles bij elkaar is het aantal mensen dat we kunnen helpen vele malen groter dan degenen die in de uitzending komen.”

“De mensen die zich daar naar ons oordeel wel toe lenen, krijgen een van onze redactieleden op bezoek, die nadere informatie komt verzamelen. De betrokkene moet ook bereid zijn, als wij gaan zoeken, waaraan vaak hoge kosten zijn verbonden, voor de camera te verschijnen. Over het algemeen valt op dat mensen ons niet zo maar inschakelen. De meesten hebben echt van alles geprobeerd. Het zijn kwesties geworden die hun leven beheersen. Wij hebben een langere arm, weten welke instanties we nog kunnen aanboren. We hebben overal in de wereld contacten, correspondenten die we kunnen inschakelen en ambassadepersoneel dat ons terwille is. Een moeilijkheid waar gewone zoekers bijvoorbeeld mee krijgen te maken, is het tijdsverschil. Als je in Australië wilt zoeken moet je dat doen als het hier nacht is.” Vandaar dat de klokken met de lokale tijd in diverse delen van de wereld op de redactie van 'Spoorloos' een essentiële functie hebben.

Ondanks veel speuren wordt maar zo'n vijftig procent van de gevallen opgelost. Derk Bolt: “Het komt toch regelmatig voor dat alle sporen doodlopen. We stuiten ook op mensen die niets met een tv-programma van doen willen hebben of geen contact met de zoeker wensen, omdat ze dat als een afgesloten periode in hun leven zien. Dat vertellen we dan aan de betrokkene, na nog een uiterste poging te hebben gedaan de tegenpartij op andere gedachten te brengen. Een poosje geleden hadden we het met een man in Assen die contact op prijs stelde, maar onder geen voorwaarde op de televisie wilde komen. We hebben toen onze zoekactie gefilmd tot bij de gesloten voordeur van de man.”

Paul Vertegaal: “Een bijzonder geval was een vrouw uit Den Haag, die ons belde met het verhaal dat haar zoon tien jaar geleden als eerste in Nederland via de rechter had geëist dat zij de naam van zijn vader noemde. De rechter had die eis toegewezen, maar de vrouw bekende nu dat ze een onjuiste naam had opgegeven. Vandaar dat haar zoon sindsdien niet verder was gekomen met zoeken. De moeder was nu tot het inzicht gekomen dat zij haar zoon veel verdriet deed en wilde daarom aan ons de juiste naam doorgeven. Het was toen een koud kunstje de vader van de jongen in Griekenland te vinden.”

Hoewel het team van 'Spoorloos' meestal op de hoogte is van de goede afloop, is het moment suprême ook voor hen emotioneel. Gevonden personen worden tot het moment van de ontmoeting uit de buurt van de zoekers gehouden. Karin de Groot: “Je weet wat er staat te gebeuren, maar als je dan ziet hoe een paar mensen elkaar zielsgelukkig in de armen sluiten moet je wel even slikken. Onder normale omstandigheden kan ik om alles huilen, maar als presentatrice kan ik me dat niet veroorloven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden