Spoorboekloos het land door, maar wie wint: de auto of de trein?

Beeld ANP

Elke tien minuten rijdt er een intercity tussen Eindhoven en Amsterdam, en dat bevalt de NS en de reizigers. Gaat dat straks elders ook zo? En kleven er ook nadelen aan?

Het spoorboekje in de prullenbak, dat smaakt de NS naar meer. Sinds december rijdt elke tien minuten een sneltrein tussen Amsterdam en Eindhoven, en dat zonder de verwachte kinderziektes. Daarmee komt het traject tussen Schiphol en Nijmegen ook in aanmerking. Maar pas over vier jaar.

Waarom zou je dat snelle systeem niet in heel Nederland toepassen? Bijvoorbeeld omdat extra treinstellen een strakkere organisatie vergen - geen seconde mag worden verspild.

En neem de invoering van instapzones. Een gebiedje van tientallen meters waarbinnen de trein stopt. Dat voorkomt dat mensen er honderd meter achteraan moeten lopen, wat weer vertraging oplevert.

Het gaat nog verder, zegt woordvoerder Erik Broeze van de NS. "Als de trein in Utrecht met de achterste wagon stopt bij de trap waar veel reizigers instappen, weet de machinist dat hij in Den Bosch met de vóórzijde moet stoppen waar reizigers toestromen. Zo verspreidt hij hen het best over de wagons."

Over de voordelen van spoorboekloos rijden kan hoogleraar transportbeleid Bert van Wee van de TU Delft kort zijn: prettig voor de reiziger. "Minder wachten, minder plannen, meer zitplekken." Nadelen zijn er genoeg om dit niet voor overal in te voeren, vervolgt hij direct.

Kosten

Ten eerste de kosten van extra materieel en bijbehorend personeel. Natuurlijk verdienen de NS daar iets van terug door het hoger aantal reizigers dat straks de trein neemt, maar lang niet genoeg. Op de meeste trajecten komt dat absoluut niet uit, zegt Van Wee. Waar loont het wel? "Tussen grote en middelgrote steden in het westen kan ik me voorstellen. Denk aan Amsterdam, Leiden, Den Haag, Rotterdam, Utrecht."

Daarnaast is het lastig de dienstregeling erop aan te passen, zegt Van Wee. "Ga maar na: elke keer als nu een intercity vertrekt, kan daar makkelijk een stoptrein achteraan. Die zitten elkaar niet in de weg. Maar als na tien minuten wéér een intercity wegrijdt, kom je in de problemen met die stoptrein." Die zou dan op gezette tijden kunnen stoppen om sneltreinen te laten passeren. "Dat is behoorlijk complex."

Als je passagiers meer zitplekken wilt geven, zoals zij graag willen, moet je volgens Van Wee de prijzen in de hyperspits verhogen: "Die loopt van kwart voor acht tot half negen. En dan de prijzen in de normale spits of in de daluren verlagen, anders voelen reizigers zich bekocht."

Dan verdeelt het publiek zich beter, en dat is zinniger dan overal meer treinstellen invoeren.

Trouw racet van de krant naar het Philips Museum: de auto tegen de trein. Beeld Sander Soewaragana

Wat is sneller: de auto of de trein?

Trouw rijdt met de redactie-auto van Amsterdam naar het Philips Museum Eindhoven. Is de auto of de trein sneller?

AUTO

12.00
Vertrek van redactie, zoeken juiste lift en parkeerniveau. Instellen tomtom, bellen collega om kilometerstand te activeren, invullen gebruikersadministratie.

12.17
Vertrek van parkeerterrrein. 100 rijden op de A2 voelt niet als wedstrijd. De politie corrigeert naar beneden, dus feitelijk mag je 105 rijden. Wat gas erbij.

12.42
Ring Utrecht. Het is grauw, het regent, hoogspanningsmasten begeleiden de A2. Potentiële files bepalen de uitslag van de race, en deze vertrektijd bevoordeelt de auto. De Lek bij Vianen is breed, de wind rukt aan de Clio. Er zijn grote windmolens, een ecoduct, een tankstation. Bruggen in Nederland zijn hip, de nieuwe Martinus Nijhoffbrug over de Waal is een pronkstuk. Maar in zijn totaliteit is het uitzicht op het Nederlandse wagenpark, asfalt en geluidsschermen eentonig.

13.11
Ring Den Bosch. Pas nu verschijnt Eindhoven op de borden. Waarom niet eerder? Eindhoven is de vijfde stad van Nederland en heeft twee keer zoveel inwoners als Den Bosch. Bij Boxtel springt het maximum naar 130. Zelfs de afslag Eindhoven centrum mag met 130. Stad inwaarts gaat het met 80 over brede straten met ouderwetse hoogbouw.

13.40
Inrijkaart parkeergarage de Witte Dame.

13.43
Lopen naar het Philips Museum.

13.45
Aankomst. Marianne Teeuwen (75) is een van de 87 vrijwilligers die het museum draaiend houden: "Ik reis veel liever met de trein. Je kunt zo mooi ver weg kijken."

Redactie-auto: Renault Clio Eco2 uit 2012. Op de teller: 101.255 km.

Effectieve rijtijd auto: 1 uur 23
Totale reistijd auto: 1 uur 45
Kosten diesel 128 km: zo'n 13 euro.
Kosten parkeren 2 uur: 7 euro.

TREIN

11.47 
Van redactie naar fietsenstalling.

11.50
Fietsen naar Amsterdam CS. 11.59 fietsparkeerboot CS.

12.02
Perron 4b in afwachting van de 12.05 intercity naar Maastricht.

12.04,30
De trein komt aanrijden. Vertrek: vier minuten te laat (12.09). De trein moest hiervoor namelijk een stukje langzamer rijden. Conducteurs weten vaak de reden niet. Ook de trein is erg afhankelijk van wat op de route gebeurt, aldus de jonge conducteur. Bij Abcoude vertraagt de trein om 12.25 alweer, middenin de weilanden.

12.42
Vertrek uit Utrecht: dat is 9 minuten vertraging. De trein stopt hier twee minuten dus inlooptijd is er niet. Dat gaat wel op de route naar Den Bosch, waar de machinist ook wat van de 5 minuten wachttijd aldaar afsnoept. Lek, Waal en Maas zijn goed te zien. Modderige schapen, kassen, sportvelden en huizen wisselen elkaar af.

A. van der Graaf (61) uit Amsterdam reist eerste klas naar het Brabants Museum in Den Bosch. "Met mijn gratis-reizendag." Zij associeert de trein met lekker lezen en weet niet van het 'spoorboekloos' reizen. "De prijs bepaalt of ik de trein of auto neem."

13.08
Vertrek Den Bosch.

13.24

Aankomst Eindhoven. De deuren blijven dicht tot het voor- en achterdeel ontkoppeld zijn. "Irritant", zucht iemand, hoewel de ingreep is aangekondigd.

13.25
Deuren open, zoals gepland. De vertraging is ingelopen. Lopen naar Philips Museum.

13.37
Aankomst Philips Museum.

Trein dubbeldeksintercity. Bombardier VIRM-2/3: uit 1995. Op de teller: zo'n 3,6 miljoen km.

Effectieve rijtijd trein: 1 uur 16 Totale reistijd: 1 uur 50
Kosten tweede klas: 11,70 euro met kortingskaart à 50 euro, anders 19,50.

Minder mikken op kwart voor of kwart over

Kunstacademiestudent Coen van Haaften (31) spoort dagelijks van zijn woonplaats Amsterdam naar zijn atelier of opleiding in Utecht. Hij is enthousiast over de zes sneltreinen die nu elk uur via Utrecht vertrekken naar Eindhoven, in plaats van de vroegere vier. "Ik hoef veel minder te mikken op kwart voor of kwart over. Ik zat vaak thuis vijf minuten te verdoen."

Van Haaften heeft zichzelf 'omgevormd' van auto naar trein vanwege de luchtvervuiling. Meer autorijders overhalen behoeft volgens hem een prijsprikkel. "Nu wordt de prijs van uitstoot van autorijden niet doorberekend. Pas als we dat doen, wordt de trein goedkoper."

Op 6 september 2017 was het zover: de NS begonnen met spoorboekloos rijden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden