Spontaniteit terug in de klas

In 'Monsieur Lazhar' laat regisseur Philippe Falardeau zien welke kracht woorden kunnen geven na een traumatische gebeurtenis. 'Het gaat om de ontmoeting met de ander, en wat de ander ons kan brengen.'

Bezoekers van het Filmfestival van Rotterdam vielen vorige maand als een blok voor 'Monsieur Lazhar'. De film over een oudere Algerijnse meneer die les gaat geven op een schooltje in Canada, eindigde als eerste in de publieksenquête. "Ik voelde me aangetrokken tot de schoolklas als een soort laboratorium van het leven", vertelt de Canadese regisseur Philippe Falardeau (43), afkomstig uit het Franstalige Montréal.

Meneer Lazhar gaat aan de slag op een lagere school. Hij vervangt een onderwijzeres die zelfmoord heeft gepleegd - in haar eigen leslokaal nog wel. Via Lazhar, de nieuwkomer, zien we hoe de school met het trauma omgaat. "Monsieur Lazhar is niet voor niets een immigrant", vertelt de Canadese regisseur die zijn kleine, intieme drama inmiddels aan vierentwintig landen verkocht, Japan en China incluis. "Lazhar kijkt met een frisse blik naar de samenleving, en de gebeurtenissen op school. Hij ziet en hoort dingen, die anderen al lang niet meer zien en horen."

"Via Lazhar kan ik het ook over immigratie en integratie hebben", vervolgt de regisseur, "niet als een politiek probleem, maar als een gegeven. Sla de 'Historiën' van Herodotus er maar op na, een van onze eerste geschiedschrijvers. 400 jaar voor Christus schreef hij al over immigratie, over mensen die oorlog en armoede ontvluchten, en elders een menswaardig bestaan proberen op te bouwen. Het gaat om de ontmoeting met de ander, en wat de ander ons kan brengen."

Interessant is wat Monsieur Lazhar voor de schoolklas kan betekenen, maar ook andersom, wat de klas voor hem kan betekenen.
"Precies, het gaat om de wisselwerking. Je zou kunnen zeggen dat Lazhar geobsedeerd is door het verdriet van de kinderen. Over zijn eigen verdriet heeft hij het niet. Langzaam wordt duidelijk dat hij in Algerije zijn vrouw en kinderen heeft verloren, maar daar praat hij niet over. Het verdriet is te groot. Ik denk dat hij de kinderen op school wil helpen omdat hij onbewust zichzelf moet helpen. Hij moet om zijn eigen familie gaan rouwen."

Er wordt vooral gezwegen over de dood.
"Opvallend is dat Monsieur Lazhar niet kan praten over zijn eigen verlies, maar dat hij de schoolleiding en de kinderen wel aanspoort om het over de dood te hebben. Ik denk dat het in zijn cultuur, de Algerijnse, makkelijker is om over de dood te praten, omdat ze al zo lang onderdeel uitmaakt van het dagelijks leven, gelet op het koloniale verleden, de onafhankelijkheidsoorlog in de jaren vijftig en zestig, de bloedige burgeroorlog in de jaren negentig."

Praten over de dood is vooral een taboe in het Westen?
"Ja, ik denk het wel, we leven in een tijd waarin elk probleem zijn specialisme heeft. In plaats van dat leraren, leerlingen en ouders met elkaar over problemen praten, wordt er gewacht op de komst van de schoolpsycholoog. We leven in een cultuur van 'mediators', van tussenpersonen. Monsieur Lazhar vindt dit geen goed idee. Hij probeert iets van spontaniteit terug te brengen in de omgang tussen leraar en leerling."

De kinderen hebben minder moeite met praten dan de volwassenen.
"Het is een belangrijk moment als een van de leerlingen een presentatie houdt in de klas over geweld op school, en hoe gewelddadig het was van de lerares om zichzelf op te hangen. Lazhar wil de tekst van het meisje, Alice, laten kopiëren, zodat iedereen op school erover kan praten. Maar de directrice kan het niet toestaan. Ze vindt het te wreed. Waarop Lazhar antwoordt dat de tekst niet gewelddadig is, maar het leven."

Het is een opvallend mooie rol van de Frans-Algerijnse Mohamed Fellag die in de Arabische wereld juist grote bekendheid geniet als komediant.
"Ik werd op hem geattendeerd door Evelyne de la Chenelière die met het toneelstuk 'Bashir Lazhar' de inspiratie leverde voor de film. Dat wil zeggen, zij had een prachtig stuk geschreven voor één acteur dat ik met haar hulp ombouwde tot een filmscenario. Mohamed Fellag is een acteur met komische én dramatische allure. Hij is daarbij zelf een gelauwerd toneelschrijver. Wat mij vooral in hem aanspreekt, is zijn waardigheid, in combinatie met een soort fragiliteit."

Hij heeft wel wat weg van de onderwijzer in 'Etre et Avoir', de gelauwerde documentaire over het plattelandsschooltje in de Auvergne.
"Ja, Monsieur Lazhar is ook een beetje van de oude stempel. Een vriendelijke, ouderwetse man die niemand tot last wil zijn. 'Etre et Avoir' is een fantastische film, evenals die andere Franse schoolfilm 'Entre les Murs'. Toch denk ik dat die films meer over het onderwijssysteem gaan dan 'Monsieur Lazhar'. Mijn film gaat niet zozeer over school, maar over de kracht die woorden kunnen geven, en andere vormen van communicatie, op een plek waar het drama heeft toegeslagen. Een plek die zo uniek en fragiel is als een schoolklas."

'Monsieur Lazhar' is vanaf vandaag te zien in 17 bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden