Splijtend windbeleid

Omwonenden van windmolens zijn monddood gemaakt en weggezet als dwarsliggers, zegt oud-hoogleraar Albert Koers. In een boek roept hij minister Kamp op hen 'eindelijk eens' serieus te nemen.

Een pleidooi voor eerlijke informatie en bestuurlijk fatsoen, luidt de ondertitel van Albert Koers' boek dat hij vandaag in Den Haag aan Tweede Kamerleden aanbiedt. Bestuurlijk fatsoen, daar gaat het hem vooral om. "Gemeenten zijn bij het windbeleid buiten spel gezet. Burgers hebben niets meer te zeggen. Het is dwingelandij."

De 73-jarige Koers, tot voor enkele jaren hoogleraar in de organisatie van de rechtspraak aan de Universiteit Utrecht, is medeoprichter en voorzitter van NLVOW, vereniging van omwonenden van windmolens. Met 800 leden zet de vereniging zich in voor de positie van burgers die ongevraagd in hun omgeving met windmolens worden geconfronteerd.

Koers is niet tegen windmolens. Al vraagt hij zich wel af of de keuze voor wind op land én op zee zo verstandig was. "Ik zie de voordelen niet echt, ik noem de nadelen uitvoerig in het boek. Maar het besluit is democratisch genomen. Dan moet je zo'n besluit respecteren en zorgen dat je aan de onderhandelingstafel zit. Zoals het windbeleid nu is georganiseerd, waarbij lokale besturen én de burger buiten spel staan, komt de democratie in de knel. De overheid doet er wel heel weinig aan om mensen in bescherming te nemen."

Albert Koers is bezorgd over het groeiend verzet tegen de windplannen overal in het land. "In de Veenkoloniën is de weerstand heel groot. Daar gaan ongelukken gebeuren, ik ben bang dat mensen gaan saboteren als die windmolens er komen. Het is een gebied waar vroeger het communisme sterk was. De oude tegenstellingen tussen boeren en burgers zijn er al lang niet meer, maar de bedrading ligt er nog, onderhuids. Door de windplannen komt er weer stroom op die draden te staan. Oude patronen worden geactiveerd."

In zijn eigen dorp Schettens (Friesland) is er voor het eerst in de kerkenraad ruzie geweest, vertelt hij. Over een plan van een ontwikkelaar voor een windmolen. "Ik hoor van families waar broers niet meer met elkaar praten vanwege gedoe over windmolens. Dat is het trieste van dit dossier: mensen worden tegen elkaar uitgespeeld. De overheid zou juist van tegenstanders medestanders moeten maken. Het dossier is een splijtzwam geworden."

Omdat de NLVOW niet tegen windmolens is, nam Koers namens zijn vereniging twee jaar terug deel aan het project Fryslân foar de Wyn, waarin maatschappelijke organisaties een windplan voor ruim 400 megawatt aan windmolens presenteerden. Dat plan (eind 2014 door het provinciebestuur afgelegd) had draagvlak, want het werd gemaakt op basis van de inbreng van de Friese bevolking. "Wij hebben een reeks informatiebijeenkomsten gehouden. We moesten altijd door een haag van woedende burgers. Ik ben voor rotte vis uitgemaakt, voor verrader. Wij hebben de tegenstand geoogst, maar de mensen hadden eindelijk een kans hun bezwaren te uiten."

undefined

Mens-effect-rapportages

"Ik vind dat de sociaal-maatschappelijke kant van al die windplannen sterk onderbelicht is. Het rijk heeft het voortdurend over milieu-effect-rapportages. Het is tijd voor mens-effect-rapportages. De milieubeweging steunt het Ser-energieakkoord en zegt voor omwonenden op te komen. Maar dat klopt niet. De belangen zijn tegengesteld. Milieuorganisaties vinden dat je windturbines moet weghouden van weidevogels, wij vinden dat je windmolens moet weghouden van mensen."

Bij de NLVOW komen verhalen binnen van omwonenden met onverkoopbare huizen, ook van mensen die slaapproblemen kregen door windparken in de buurt, zegt Koers. "Ik hoor een moeder uit Houten vertellen dat haar kind van drie 's nachts drie keer huilend wakker schrikt van het geluid van windmolens in de nabijheid. Die verhalen zijn reëel, we krijgen ze ook uit Flevoland. Maar de klachten worden weggewoven, niet serieus genomen. Weinig mensen weten dat de officiële geluidsnormen in Nederland de slechtste zijn van heel Europa."

Hij wil dat de keerzijde van de windmolens-hausse wordt erkend. "Je leest alleen de juichverhalen. De informatie is nooit evenwichtig. Dat neem ik ook die projectontwikkelaars kwalijk. Ze roepen altijd: wij doen dit voor de mensheid, we moeten immers verduurzamen. Ze nemen hoge, morele posities in, maar het gaat ze om de poen. In dat klimaat heeft het niet veel zin om met die partijen rond de tafel te gaan zitten: zij vinden dat ze het morele gelijk aan hun kant hebben."

Vandaar het boek, dat had al veel eerder moeten worden geschreven, zegt Koers. Het is geen actieboek, maar een poging met inhoudelijke argumenten informatie aan te reiken aan omwonenden en bestuurders. Hij beschrijft nauwkeurig - en zo objectief mogelijk - alle informatie die burgers en bestuurders nodig kunnen hebben als ze worden geconfronteerd met windplannen. Wie twijfelt aan de feiten en stellingen in zijn boek, wordt van harte uitgenodigd met tegenargumenten te komen.

De open opstelling van NLVOW wordt gewaardeerd, zegt Koers. "We worden door gemeenten en omwonenden gevraagd hen te begeleiden in ontwikkelingsplannen voor windparken." Alleen, die houding leidde in Den Haag nog niet tot echte open deuren. "Op het ministerie van EZ zijn we altijd welkom en worden we vriendelijk te woord gestaan. Daarna horen we niks meer."

Wat hem steekt is dat ook de Sociaal-Economische Raad bij de beraadslagingen over het energieakkoord de deur voor de NLVOW potdicht hield na een verzoek mee te mogen praten. Enige tijd geleden is een nieuw verzoek ingediend voor een zetel in de begeleidingscommissie van het energieakkoord, die toetst of de partijen zich houden aan de afspraken. Koers wilde daar de stem van omwonenden laten horen. Zijn brief ligt al maanden bij minister Kamp. Een antwoord bleef uit.

Koers: "Het gaat hier om democratie en rechtstaat. Daar ligt mijn hart als wetenschapper ook. Wij vragen de overheid: doe dit anders. Hou op met die dwingelandij, waarbij een Crisis- en Herstelwet - die hier niet voor is bedoeld - wordt misbruikt om lokale overheden en burgers buitenspel te zetten. Leg aan provincies niet op hóe ze moeten verduurzamen, maar leg ze een taakstelling op en laat ze vrij in de keuze van opties om dat doel te bereiken. Het dossier windenergie is absoluut een gemiste kans. Dit beleid-van-bovenaf haalt het draagvlak voor verduurzaming onderuit. Dat is puur verlies."

Koers pleit voor een ministerie van verduurzaming. "We hebben een vakminister nodig. Nu ligt het winddossier bij EZ. De cultuur van dit ministerie zit het beleid in de weg. Er is een klein clubje ambtenaren mee bezig, die zonder contact met de samenleving de plannen vormgeven. Dit maatschappelijk gevoelige thema past niet bij het DNA van EZ. Ze zijn daar niet mensgericht, maar bedrijfsgericht."

undefined

Nóg een boek over windmolens

Wie zich serieus wil verdiepen in de opwekking van elektriciteit uit wind en het boek van NLVOW-voorzitter Albert Koers al uit heeft, kan ook terecht bij 'Alles over windenergie. De feiten op een rij' van Guido Bakema en Broer Scholtens, eind vorig jaar verschenen.

Bakema werkte als wetenschapper bij energieonderzoek centrum ECN in Petten en is mede-oprichter van één van de eerste windmolencoöperaties in Nederland, Kennemerwind. Hij maakte in 1990 de overstap naar het energiebedrijf Essent/RWE. Bij zijn pensionering besloot Bakema zijn windkennis vast te leggen. Hij zocht samenwerking met wetenschapsjournalist Broer Scholtens, die tot aan zijn pensionering bij de Volkskrant werkte.

De twee willen met hun boek 'alle relevante vragen' over windenergie in Nederland beantwoorden. Daar lijken ze aardig in geslaagd, hoewel NLVOW-voorzitter Koers het boek 'een eenzijdige pro-windenergie-publicatie' vindt. Bakema en Scholtens behandelen werkelijk alles wat met windenergie te maken heeft, óók de nadelen: geluidhinder, de risico's voor vogels en vleermuizen, de maatschappelijke weerstand, maar de techniek en de voordelen van wind krijgen ook alle aandacht. Ze plaatsen het thema in een breed perspectief, de noodzaak tot een energietransitie in Nederland is het leidende motief voor het boek.

Omdat er weinig dossiers zo veranderlijk zijn als het winddossier (steeds meer opgesteld vermogen, nieuwere technieken, nieuwe onderzoeken, nieuwe regels) hebben de auteurs gekozen voor een slimme manier om de feiten in het boek te actualiseren. In het boek staan verwijzingen naar genummerde bronnen. Op een website, kunnen lezers aan de hand van de nummers elk moment nagaan of de informatie in het boek nog deugdelijk is. De auteurs beloven dat ze de website enkele jaren zullen bijhouden.

'Alles over Windenergie. De feiten op een rij', Guido Bakema en Broer Scholtens, 189 blz., uitg. Laurens Oude Elberink, Geen Blad voor de Mond (Diepenveen), prijs 18,50 euro.

undefined

Klacht over Verdrag van Aarhus

De Nederlandse vereniging omwonenden windmolens (NLVOW) heeft bij een commissie die toeziet op naleving van een internationaal milieuverdrag een klacht ingediend tegen het windbeleid van de Nederlandse staat. De klacht is eind 2015 in behandeling genomen door de commissie.

In het Verdrag van Aarhus, in 2004 door Nederland getekend, staat dat overheden burgers vrije toegang moeten geven tot milieu-informatie, burgers tijdig moeten laten deelnemen aan de besluitvorming over milieubeleid en dat overheden de toegang van burgers tot de rechter moeten waarborgen.

Volgens de NLVOW schendt Nederland het verdrag. "De informatie is vaak eenzijdig of misleidend, soms zelfs onjuist. Beslissingen worden in achterkamertjes genomen. Beroep bij de rechter is zinloos, omdat de burger vrijwel altijd ongelijk krijgt", aldus Albert Koers, voorzitter van de NLVOW.

De staat heeft vijf maanden om zich bij de commissie te verweren tegen de klacht. Bij toewijzing van de klacht zou Nederland volgens Koers gedwongen kunnen worden de besluitvorming over het windbeleid over te doen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden