SPITAELS ZET VOORTBESTAAN VAN BELGIE OP HET SPEL

BRUSSEL - De verrassende beslissing van de socialist Guy Spitaels om minister-president van Wallonie zou wel eens het einde van Belgie kunnen inleiden.

Want als de machtige en sluwe voorzitter van de Parti Socialiste (PS) de leiding van de Waalse deelregering verkiest boven een belangrijke ministerpost in de nationale regering, is hij er kennelijk van overtuigd dat in de toekomst de regionale overheden de scepter zwaaien.

Terwijl Belgie ruim zes weken na de parlementsverkiezingen nog altijd niet over een nieuwe regering beschikt, is Spitaels begin deze week aangetreden als aanvoerder van de Waalse gewestregering, en heeft hij een partijgenoot aan het hoofd van de Franstalige gemeenschapsregering gesteld. Spitaels, die zijn partij tien jaar lang met harde hand leidde, heeft de christen-democraat Melchior Wathelet, die als formateur Belgie aan een regering moet helpen, voor een voldongen feit geplaatst. Wathelet gaat omslachtig en grondig te werk; hij polste tijdens de feestdagen allerlei niet-politieke instanties om zo te achterhalen wat de oorzaak is van het onbehagen onder de Belgische bevolking, dat bij de verkiezingen tot uitdrukking kwam in een enorm aantal proteststemmen. Heel anders opereerde Spitaels; hij gebruikte het kerstreces om zaken te doen met de Franstalige christen-democratische PSC, hoewel hij zich net na de verkiezingen bereid toonde mee te werken aan een regering zonder katholieken.

Toen maandag de Waalse ministerposten verdeeld werden, bleek tot ieders verbazing dat Spitaels zichzelf aan het hoofd van de Waalse gewestregering had gezet. Zijn voorganger en partijgenoot Bernard Anselme zal de regering van de Franstalige gemeenschap, bevoegd voor cultuur, onderwijs en gezondheidszorg, leiden. Van de elf ministers die de beide regeringen vormen, zijn er zeven socialisten en slechts vier christen-democraten.

Opmerkelijk is de aanstelling van de Luikenaar Guy Mathot tot minister van binnenlandse aangelegenheden onder Spitaels. In de jaren zeventig was Mathot niet weg te denken uit de nationale politiek. In een van de vele kabinetten-Martens was hij zelfs vice-minister en minister van begroting. Hij verdween evenwel in de coulissen na een reeks schandalen die te maken hadden met zijn spilzucht en zijn betrokkenheid bij enkele oplichtingszaken.

Waarom Spitaels deze Mathot naast zich wil hebben, is niet duidelijk. De verkiezingsuitslag van 24 november toonde dat de kiezers, zowel in Vlaanderen als in Wallonie, het beu zijn om bestuurd te worden door politici die er vooral op uit zijn hun eigen macht te vergroten, en die daarbij het fatsoen nogal eens uit het oog verliezen. Mathot is nu juist zo'n sjoemelaar. Wellicht heeft zijn benoeming te maken met het feit dat hij een machtig man is in het socialistische bolwerk Luik, en dat hij als zodanig een verzoenende rol heeft gespeeld in de al jaren durende vete met de PS-'clan' van Charleroi.

De vorming van de regeringen in Wallonie heeft de Vlaamse partijen wakker geschud. Vooral de geschrokken liberalen en de Vlaamsnationalisten van de Volksunie dringen er op aan dat nu ook in Vlaanderen zo snel mogelijk een nieuwe regering komt. "De kiezer heeft op 24 november laten merken dat hij met bepaalde vragen zit. We moeten daar met een kordate Vlaamse regering een antwoord op geven" , zei gisteren de liberaal Guy Verhofstadt, die in december zelf faalde als formateur van een nationale regering.

De Vlaamse christen-democraten (CVP), die al weken in stilte hun wonden likken na de voor hen vernederende verkiezingsuitslag, hebben echter nog altijd geen haast bij de vorming van een Vlaamse regering. Tot groot ongenoegen van de andere Vlaamse partijen - Verhofstadt spreekt over een "verrottingsstrategie" - wacht de CVP op de totstandkoming van een nationale regering. Daarin zal zij naar alle waarschijnlijkheid zelf zitting hebben (er kan in Belgie al decennia lang niet geregeerd worden zonder de CVP), maar tot dusverre ontbreekt elk initiatief.

De CVP maakt het formateur Wathelet allesbehalve gemakkelijk. Praten sommigen in de partij hardop over een "oppositiekuur" , partijvoorzitter Herman Van Rompuy (die eerst bij deze groep hoorde) pleitte deze week voor een zogeheten tripartite van christen-democraten, socialisten en liberalen. Zo'n regering beschikt over een twee derde meerderheid in het parlement, die nodig is om de omvorming van Belgie tot een federale staat te voltooien. De CVP hecht nog altijd aan zo'n staat, in tegenstelling tot de Waalse leider Spitaels, voor wie een lossere confederatie mooi genoeg is.

Het is de vraag waardoor formateur Wathelet meer gehinderd wordt: de voortvarendheid in Wallonie of de terughoudendheid in Vlaanderen. Het nieuwe Waalse regeerakkoord kost veel geld en de Vlamingen weigeren dat op tafel te leggen.

Dat is zo ongeveer het enige waar de Vlaamse partijen het onderling over eens zijn. Spitaels zal waar mogelijk van de verdeeldheid in Vlaanderen gebruik maken om zijn macht en die van Wallonie te vergroten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden