Spiritualiteit werd een consumptieartikel

Scheurkalenders, massagerollers, engelenstenen en andere spirituele speeltjes zijn geen werkelijk alternatief voor het materialisme van deze tijd.

Klaas Rozemond jurist en filosoof

In de maand van de spiritualiteit, aan het eind van een jaar van economische crisis, kon het niet uitblijven: van diverse kanten klinkt weer het pleidooi voor geestelijke inkeer. Mensen moeten proberen om het materialisme te beteugelen en dat kan alleen door een spirituele renaissance. Mensen moeten zich veel meer bekommeren om het welbevinden van hun ziel. Etcetera.

Het is een boodschap die niet alleen door de klassieke religies wordt verkondigd, maar ook door de boodschappers van de nieuwe spiritualiteit. Zij bieden hun boodschappen aan in de vorm van allerlei spirituele diensten, met de daarbij behorende boeken, scheurkalenders, massagerollers, engelenstenen en andere spirituele speeltjes die via de Homeshopping bijlage van het glossy ’mind style magazine’ Happinez kunnen worden besteld.

Nu is het de vraag of de nieuwe spiritualiteit werkelijk een alternatief biedt voor het materialisme van deze tijd. Het lijkt er veel meer op dat spiritualiteit zelf een onderdeel is geworden van een ontspoorde consumptiecultuur.

Er is een omvangrijke economische markt ontstaan van spirituele producten en diensten en er moet ook veel geld worden betaald voor al die nieuwe vormen om je eigen ziel te verzorgen. De spirituele markt van welzijn en geluk wordt gekenmerkt door een ongeremde jacht naar allerlei vormen van geestelijk genot.

Dit onbegrensde streven naar genot zal uiteindelijk zichzelf onderuit halen –dat is een materialistisch inzicht. Materialisme betekent niet dat je de materiële voorwaarden om op aarde te overleven ernstig verstoort en je eigen ondergang bespoedigt. Materialisme betekent dat je rekening houdt met de materiële gevolgen van je eigen activiteiten en je gedrag op die gevolgen afstemt.

Mensen moeten veel beter gaan nadenken over de materiële voorwaarden om op aarde te kunnen voortleven. Ze zullen radicaal materialistisch moeten worden en een groot deel van hun huidige behoeften moeten prijsgeven omdat ze anders hun eigen materiële bestaansvoorwaarden ondergraven.

Het is ook de vraag of de meeste behoeften die in de consumptiecultuur worden bevredigd wel echte materiële behoeften zijn, in de zin dat de bevrediging ervan tot duurzaam geluk leidt. Mensen besteden veel tijd, geld en energie aan zaken die er niet werkelijk toe doen, bijvoorbeeld aan de producten van de amusementsindustrie die iedere dag via de televisie of de computer kunnen worden geconsumeerd. Dat geldt ook voor veel spirituele goederen en diensten die door de vrije markt worden geproduceerd.

Deze analyse van de overbodigheid van veel consumptieve behoeften is niet nieuw. In de klassieke oudheid betoogde de filosoof Epicurus al dat de materiële behoeften van de mens beperkt zijn. De menselijke beschaving roept allerlei onnatuurlijke begeerten in het leven waar mensen uiteindelijk niet gelukkiger van worden.

Epicurus wees zeker niet iedere vorm van spiritualiteit af. Een belangrijke begeerte van de mens is volgens hem het vinden van geestelijke gemoedsrust. Op dit punt vertoont zijn filosofie een sterke gelijkenis met bepaalde spirituele tradities.

Ik pleit voor een ’materialistische’ spiritualiteit waarin mensen zo veel mogelijk overbodige behoeften opgeven om op aarde te kunnen overleven en spirituele gemoedsrust te vinden. Wie daartoe in staat is, heeft allerlei materiële zaken niet nodig en ook geen spirituele cursussen of therapieën om verlicht te worden of de wortels van het ware zelf te ontdekken. Wie zijn consumptieve begeerten tot rust wil brengen, inclusief alle overbodige verlangens die worden opgewekt door de vrije markt van de nieuwe spiritualiteit: een simpele meditatie volstaat.

Klaas Rozemond is auteur van het onlangs verschenen boek ’Het aardse leven’, over de godsdienstige en wetenschappelijke ideeën over het ontstaan van de wereld, het leven en de mens. Uitgeverij Veen Magazines.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden