Spionagezaak, net als vroeger

Bewaker bij de Levortvo gevangenis in Moskou. (reuters)

Vorige eeuw liepen geregeld uitgeruilde spionnen over de Glienicker Brücke, een stalen constructie die West-Berlijn verbindt met Potsdam. Ze liepen er in het echt, zoals Rudolf Abel, KGB-kolonel die als spion was ontmaskerd in de VS. Of zoals Gary Powers, een Amerikaans piloot van een neergeschoten spionagetoestel in 1962, zoals Sovjetdissident Natan Sjaranski in 1986, die later minister werd in Israël. Of ze liepen er in fictie, zoals Sovjet-meesterspion Karla in ’Smiley’s People’ van de Britse thrillerauteur John Le Carré.

Over de Glienicker Brücke raast tegenwoordig het verkeer, maar het concept spionnenruil is terug. Alleen vliegen de vermoedelijke geheim agenten tegenwoordig via Wenen. De Rus Igor Soetjagin, die is veroordeeld voor spionage voor het westen, landde er gistermiddag. Wanneer de groep ’illegalen’, die in de VS voor Rusland zou hebben gespioneerd, zal arriveren, was gisteravond nog onduidelijk.

Voor de ruil gonsde het al van de geruchten. Zeker nadat William Burns, onderminister van buitenlandse zaken, over de kwestie had gesproken met de Russische ambassadeur in Washington. Burns is bij uitstek geschikt voor een spionnendeal, omdat hij als oud VS-gezant in Moskou goed weet welke schimmige zaken een ambassade naast het consulaire werk uitvoert.

Ook tekenend was dat Soetjagin vanuit zijn strafkamp bij Archangelsk naar Moskou vertrok en alle Russische spionnen in New York werden verzameld.

De vraag was wel of alle gevangenen geruild wilden worden. Zo dacht de advcoaat van Vicky Peláez, een Peruaanse journaliste die in New York een column had in een Spaanstalige krant, dat zijn cliënt liever in de VS bleef. Andere spionnenechtparen leken te worstelen met het feit dat hun kinderen, sommigen twintig jaar oud, volledig in de Amerikaanse maatschappij geworteld zijn. Net als mogelijkerwijs de verdachten zelf.

Opmerkelijk is een snelle uitruil wel. Een CIA-specialist legde in The New York Times uit dat de VS in de jaren zeventig en tachtig sovjetspionnen jaren in de cel liet zitten voordat ze mochten vertrekken. Dit om de ernst van het misdrijf te benadrukken. De verwachting was dat de VS ditmaal op zijn minst een schuldigverklaring wilde van de Russische spionnen – voor lichte vergrijpen – om ze daarna pas het land uit te zetten.

De snelheid waarmee Moskou en Washington handelen laat zien hoe graag ze er een punt achter willen zetten. Waarom? Mogelijk omdat bij rechtszaken veel smeuïge details over hedendaagse spionagekunst bekend zou worden. Details die in potentie de Amerikaanse-Russische verhoudingen opnieuw voor jaren zouden kunnen verzieken.

Het kan ook zijn dat de uitzendlanden aan hun spionnen willen laten zien dat ze hen altijd vrij zullen krijgen.

Een derde mogelijkheid is dat de Amerikaanse president Obama en zijn ambtgenoot Medvedev werkelijk willen uitstralen dat hun relatie bijzonder goed is. In die sfeer van hartelijkheid komt deze affaire slecht uit. Hij doet te veel denken aan de kilte van de Koude Oorlog en aan de bruggen slechts dienden om spionnen te ruilen.

Bewaker bij de Levortvo gevangenis in Moskou. (FOTO REUTERS)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden