'Spijtbetuiging goede pr-actie'

NEW YORK - De Southern Baptist Convention schrijft gráág geschiedenis: de berekening dat 46,1 procent van de inwoners van de staat Alabama naar de hel zal gaan, haalde uitgebreid de Amerikaanse pers. Zo ook de veertigdaagse periode van gebed voor president Clinton en vice-president Gore. Sinds vorige week kan er weer een opvallend besluit van de Convention aan deze handelingen worden toegevoegd: De grootste protestante denominatie in de VS nam per resolutie officieel afstand van racisme, en biedt alle Afro-Amerikanen haar excuses aan.

Op de eerste zondag ná de bijeenkomst van de baptistenleiders in Atlanta, wordt er in de West End Church in New York over dit besluit niet gesproken. Het is met nauwelijks twintig bezoekers per week één van de kleinste van de bijna 40.000 kerken die bij de Conventie zijn aangesloten.

De jonge interim-dominee Wendell Fisher wijdt aan de jongste resolutie geen woord. Niet dat hij zich niet met actuele zaken bezighoudt. Terwijl op een ander deel van Manhattan 200.000 homo's deelnemen aan de jaarlijkse 'Gay Pride Parade', verkondigt Fisher tijdens zijn preek nog eens zijn mening, tevens het officiele standpunt van zijn kerk: “God houdt van iedereen, maar homoseksuelen hebben een verkeerde levensstijl.” “Hier staat in hoe wij moeten leven”, zegt hij, terwijl hij een Bijbel omhoog houdt. “Er zijn veel kerken in New York City, die zeggen: je kunt best christen zijn en slapen met iemand van je eigen sekse. Maar dat is een leerstelling die verkeerd is, die komt van de vijand, niet van God. God schiep 'Adam and Eve, not Adam and Steve'.”

De 29-jarige Julie Serratt is een van de weinige kerkbezoekers, die iets afweet van de resolutie die de week daarvoor is aangenomen in Atlanta: “De zaken die door de Conventie worden besproken, zijn meestal niet de dingen die de gewone kerkleden bezighouden”, constateert ze. “Het heeft te maken met onze ontstaansgeschiedenis”, legt ze de anderen uit.

Afscheiding

De Southern Baptist Convention scheidde zich in 1845 af van de Northern Baptists. Dat gebeurde nadat de (noordelijke) kerk een bepaalde missionaris weigerde te benoemen, omdat deze slaven hield. De noordelijke Baptisten hadden wél bezwaren tegen slavernij, de zuidelijke niet.

Verser in het geheugen ligt de houding van de overwegend blanke kerk in de jaren zestig. Baptistenleiders bekritiseerden de geweldloze acties van Martin Luther King jr, die op zijn beurt maar niet kon begrijpen dat de 'blanke' kerk zich afzijdig hield in de strijd om gelijke rechten voor iedereen.

De Southern Baptist Convention is nog steeds een blank bolwerk. Het overgrote deel van de 15.6 miljoen leden is blank. Er zijn ruim 33 000 'witte' kerken, tegenover 1 800 'zwarte' kerken.

Maar het aantal Afro-Amerikaanse en Zuidamerikaanse leden neemt wel snel toe, zegt Herb Hollinger, woordvoerder van de Southern Baptists. “Onze eerste zwarte kerkgemeente werd opgericht in 1961, in Californie. Daarna duurde het een behoorlijke tijd, voordat er een tweede bijkwam. Maar in de jaren tachtig is het aantal fors toegenomen. Bovendien hebben wij vorig jaar een vice-voorzitter gekozen, die zwart is. Hij is dit jaar herkozen.”

Abortus

De Southern Baptist Convention is Bijbelgetrouw en conservatief. De leiders zijn tegen abortus, homoseksualiteit, seks voor het huwelijk en vrouwen in het ambt. De organisatie was een van de kerkelijke groepen die er bij Clinton op aandrong af te zien van de benoeming van dr. Henry Foster als belangrijkste gezondheids-adviseur. Deze gynaecoloog heeft in veertig jaar 39 abortussen uitgevoerd, maar is bekend geworden door zijn succesvolle programma tegen zwangerschappen onder tieners, een enorm groot probleem in de Verenigde Staten.

Behalve Bill Clinton en Al Gore rekent de Convention ook de Republikeinse leider van het Huis van Afgevaardigden Newt Gingrich en zijn uiterst conservatieve partijgenoot Jesse Helms tot haar leden. Verreweg de meeste Baptisten staan in ethische kwesties dichter bij Gingrich en Helms. Maar een stemadvies zal de kerk nooit geven. Al is het alleen maar, omdat het kerken bij wet verboden is om kandidaten te steunen.

Julie Serratt staat achter de meeste standpunten van de Convention. “Daar heb ik heel bewust over nagedacht.” Zij voelt zich helemaal thuis in de kleine, intieme kerk die samenkomt in een schoolgebouw aan de Upper East Side in Manhattan. Onder de zestien bezoekers bevinden zich deze zondag twee mensen met een donkere huidskleur. Een van hen gaat voor in gebed.

De Newyorkse komt oorspronkelijk uit de zuidelijke staat Texas, waar het bijna 'hoort' om naar de Baptistengemeente te gaan. 'Overal' staan kerken die zijn aangesloten zijn bij de Southern Baptist Convention. Naar het ene gebouw gaan de donkere mensen, naar het andere de blanken. “Dat is niet de bedoeling”, zegt Julie Serratt, “maar ik denk dat het te maken heeft met de geschiedenis, die maar invloed blijft houden.”

In een kerkgebouw in Nashville worden op zondag twee diensten gehouden. Eén voor zwarten, één voor blanken. Af en toe is er een gezamenlijke bijeenkomst. Hollinger kan best begrijpen dat dat zo is. “Beide groepen hebben hun eigen ideeen over kerkdiensten. De Afro-Amerikanen houden over het algemeen van lange diensten, van wel twee of drie uur. Ook hun muziekkeuze is anders. Door twee verschillende diensten te houden, kun je beide bevolkingsgroepen tevreden stellen.”

Cultuurkloof

De enorme smeltkroes die New York is, is terug te vinden op de kerkelijke kaart die David Dean toont. Hij is directeur van het Newyorkse kantoor van de Conventie. Daar zijn 25 Spaanstalige, 25 Franstalige, 25 Koreaanse, 25 Amerikaanse zwarte kerken, 10 Jamaicaanse kerken, 15 Filipijnse en zes Chinese kerken bij aangesloten.

De lijst wordt aangevoerd door de veertig Engelstalige kerken waar voornamelijk blanke Amerikanen komen. Maar volgens Dean zijn er in de vijf wijken van de stad ook kerken te vinden, waarvan de samenstelling multi-nationaal is.

“Het zou inderdaad het mooiste zijn als iedereen naar dezelfde kerk zou gaan”, zegt Dean. “Maar mensen houden er nu eenmaal van om de dienst in hun eigen taal bij te wonen. Dat er zo veel verschillende kerken zijn, is meer een culturele kwestie; het heeft niets te maken met rassenscheiding.”

Rufus Spain, die een boek schreef over de geschiedenis van de Southern Baptist Convention, is er echter van overtuigd dat de meeste leden van de kerk nog altijd racistische denkbeelden hebben. “Tot op de dag van vandaag zijn er Southern Baptists die voorstanders zijn van segregatie. Ik denk dat de resolutie van de conventie een goede pr-actie is, maar veel meer is het niet”, zei hij vorige week tegen een verslaggeefster van USA Today.

“Dat is zijn mening, ik heb de mijne”, reageert Hollinger. “Het aantal zwarte leden groeit enorm, en ik denk dat dit zo blijft. Ook omdat jonge mensen minder vooroordelen hebben dan onze voorouders.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden