Spijt van de fusie

Amper een jaar na het bejubelde samengaan van Hoogovens en British Steel is de stemming rond de fusie op een dieptepunt beland. Het resultaat van dit samengaan, het fusiebedrijf Corus, verliest volgens berekeningen van Britse analisten bijna 3,7 miljoen gulden per dag. De ongerustheid onder de Nederlandse werknemers is groot. ,,Maar iedereen had kunnen voorspellen dat de fusie van British Steel met Hoogovens op een mislukking zou uitlopen'', zegt H. Schenk, hoogleraar industriebeleid aan de universiteit Tilburg.

Het was wel een beetje een ouderwets gezicht gisteren, aan de poort bij Hoogovens in IJmuiden: vakbondsmensen die pamfletten uitdelen. De FNV maakt zich grote zorgen over de toekomst van de Nederlandse activiteiten van het staalconcern. Sinds de fusie van vorig jaar zomer heeft het concern alleen maar slecht nieuws kunnen melden aan de buitenwacht. Van de trots van Hoogovens, dat voor de fusie zo goed draaide, is weinig over.

De cijfers over het eerste halfjaar van 2000 laten een dramatisch verlies zien van bijna een half miljard gulden. Het dure pond sterling en een inzakkende staalmarkt zijn de oorzaak. Een van de weinige lichtpuntjes schijnt IJmuiden: Hoogovens had, anders dan de Britse tak, wel een positief bedrijfsresultaat. Maar daarmee is alles wel gezegd. De vooruitzichten zijn somber, vooral door de aanhoudende sterke positie van het pond tegenover de zwakke euro. Britse staalproducten zijn daardoor al snel veel duurder dan producten afkomstig uit de Europese Unie of bijvoorbeeld Azië. Prijsverlagingen om klanten te behouden, hakken vervolgens hard in op het resultaat.

Achteraf praten is makkelijk. Toch dringt de vraag zich op of de top van Hoogovens vorig jaar geen inschattingsfouten heeft gemaakt. Hoogleraar Schenk denkt van wel. En ook analisten zeggen nu dat er destijds al donkere wolken boven de fusie hingen.

,,Iedereen had kunnen voorspellen dat de fusie van British Steel met Hoogovens op een mislukking zou uitlopen. Maar banken en beleggers riepen om het hardst dat die fusie er moest komen. Daar is de top van Hoogovens uiteindelijk voor gezwicht'', zegt Schenk. Toch klonk het argument achter de fusie vorig jaar logisch, zegt Richard Brakenhoff, analist van de zakenbank Kempen & Co. ,,Er was een concentratiegolf gaande in de sector, terwijl er steeds minder werd verdiend. Als relatief kleine speler dreigde Hoogovens achter te blijven. De koers van het aandeel Hoogovens deed niets, waardoor de noodzakelijke uitbreiding steeds moeilijker te financieren werd. British Steel was een van de weinige geschikte kandidaten. Maar dat het pond zo zou doorstijgen had niemand voorzien. Dat is wel enigszins onderschat.''

Dat Hoogovens vorig jaar zijn zelfstandigheid opgaf aan de Britten, komt volgens Schenk door het feit dat ondernemingen meer dan ooit hun oren laten hangen naar aandeelhouders. Ook de Nederlandse staat had overigens een belang van 13 procent in Hoogovens, goed voor een eenmalige bate voor de schatkist van 584 miljoen gulden. Schenk weet niet of de overheid mee heeft gedaan aan de beleggerslobby voor een fusie met British Steel.

Voor het personeel in IJmuiden is de toestand een hard gelag, erkent Schenk, en op basis van zijn analyses kan hij ze weinig hoop geven. Van Nederlandse beleggers valt geen hulp meer te verwachten. Hun aandeel in het van oorsprong oerhollandse concern is in het afgelopen jaar geslonken naar nog geen vijf procent.

En dat terwijl British Steel volgens Schenk voor Hoogovens helemaal niet de ideale partner was. Integendeel, zo beweert hij. ,,Niet dat British Steel het nu zo heel slecht deed, vooral tegen de achtergrond van het toen al dure pond. Maar kijk naar de productiefaciliteiten van de Britten: allerbelabberdst. En de verhouding tot de werknemers: allerbelabberdst.''

Hoogovens had de zaken beter voor elkaar. Dat heeft alles te maken met het in vergelijking met branchegenoten relatieve succes van het IJmuidense metaalconcern, zegt Schenk. ,,Het winstgevende Hoogovens van destijds is bij uitstek een product van het poldermodel. De verhoudingen met de overheid en de vakbonden waren uitstekend. En omdat de lonen slechts zeer bescheiden stegen, kon Hoogovens - voor 80 procent van de omzet afhankelijk van de export - goed concurreren met andere Europese metaalconcerns.''

Daar kwam bij dat het ministerie van economische zaken de onderneming in het economisch slechte begin van de jaren tachtig een flink steuntje in de rug gaf. ,,Dat heeft nog beter uitgepakt dan verwacht, en ik denk dat dat alles te maken heeft met de betrekkelijk harmonieuze verhoudingen in en rond Hoogovens.''

Een andere troef kreeg Hoogovens in handen door midden jaren zestig in de productie van aluminium te stappen. ,,Dat heeft goed uitgepakt, want de markt van aluminium is minder een vechtmarkt dan die van staal. En aluminium is wel conjunctuurgevoelig, maar de cycli van aluminium en staal lopen niet parallel. Daardoor werd Hoogovens minder gevoelig voor klappen.

Bovendien is de markt voor staal in de jaren tachtig gekrompen, omdat de klanten steeds meer overschakelden op het lichtere en minder corrosiegevoelige aluminium. Bij auto's, bijvoorbeeld, is de staalconsumptie met 44 procent gedaald, terwijl die van aluminium met 80 procent groeide.'' British Steel produceert geen aluminium.

Aan het einde van de jaren negentig was Hoogovens een goedlopend bedrijf met de modernste faciliteiten en kwalitatief hoogwaardige producten. Schenk heeft uitgerekend dat het bedrijf vergeleken met de concurrentie ook nog eens het minst gesubsidieerde staalconcern was, gerekend naar het bedrag aan overheidsgeld per geïnstalleerde productiecapaciteit. En toch, al deze criteria ten spijt en zonder enige economische noodzaak, lukte het de top in de zomer van 1999 niet, op te boksen tegen de mode van de dag, de druk van aandeelhouders en het beursklimaat, zegt Schenk.

Twintig jaar geleden nam Hoogovens wel degelijk een besluit dat indruisde tegen de roep van aandeelhouders om schaalvergroting. ,,Het concern had toen de moed om de samenwerking met het Duitse Hoechst in het verband Estel na tien jaar zwoegen te beëindigen. Die was onder min of meer dezelfde omstandigheden door beleggers bedongen. het heeft niet veel gescheeld, of Hoogovens zou eraan ten onder zijn gegaan.''

Hoewel het samengaan van British Steel en Hoogovens vorig jaar een ,,fusie op basis van gelijkwaardigheid'' heette te zijn, hebben de Britten het voor het zeggen, en Schenk maakt zich geen illusies over hun intenties. ,,British Steel heeft ongetwijfeld gedacht: 'Met Hoogovens kunnen we onze eigen put dempen'. Gezien de slechte staat van hun eigen productiefaciliteiten konden ze een concern dat technologisch wel bij de tijd is, goed gebruiken. En met het steeds duurder wordende pond was een positie in het eurogebied ook zeer welkom.'' Om die reden hevelt Corus momenteel zoveel mogelijk productie over van Wales naar IJmuiden.

Het valutaprobleem geldt bij Corus - naast de wereldwijde overcapaciteit in de staalsector - als de belangrijkste reden voor de malaise. Maar in tegenstelling tot wat Corus zelf zegt had het bedrijf volgens Schenk ten tijde van de fusiegesprekken de stijging van het pond wel degelijk kunnen voorzien. ,,Het pond sterling verwijdert zich al geruime tijd van de koers van de euro, met alle gevolgen voor de Britse export vandien.'' Valuta-analisten delen deze mening niet. ,,Vorig jaar zomer gingen we er vanuit dat de euro fors aan terrein zou winnen ten opzichte van het pond. We hadden nooit verwacht dat de euro zo sterk zou verzwakken'', zegt een analist van een grote bank.

Het lot van het IJmuidense personeel ligt enkel en alleen in handen van de inmiddels overwegend Britse Corus-top in Londen. ,,Corus zal het niet toegeven, maar op termijn kunnen er wel degelijk grote betalingsproblemen ontstaan'', zegt Schenk. ,,Het concern heeft nu nog een dikke huid, maar als het aan de middelen gaat ontbreken om te investeren, is dat op termijn de doodsteek. Technologisch up-to-date blijven is bittere noodzaak in deze sector. Cynisch genoeg was dat juist de grote kwaliteit van Hoogovens.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden