Spierballen in plaats van diplomatie

Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte voerde zondag in Den Haag campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld ANP
Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte voerde zondag in Den Haag campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen.Beeld ANP

Vlak voor de verkiezingen oogst premier Rutte lof met zijn houding jegens Turkije. Op langere termijn loopt hij risico’s.

Christoph Schmidt en Bart Zuidervaart

Een minister van een Navo-bondgenoot verbieden te landen met zijn vliegtuig. Een andere minister tot ongewenst vreemdeling verklaren en onder politiebegeleiding het land uitzetten. Zie hier de ingrediënten voor een diplomatieke rel zonder weerga.

Premier Mark Rutte heeft dit weekend ongekend hard ingegrepen om koste wat kost te voorkomen dat de Turkse regering in Nederland campagne kon voeren. President Recep Tayyip Erdogan haalde in een reactie hard uit naar Nederland en repte over ‘nazi-overblijfselen en fascisten’. Rutte noemde die uitlatingen op zijn beurt ‘bizar, ongepast en onacceptabel’. Diplomatie is definitief ingeruild voor een spierballengevecht.

Rutte benadrukt dat hij constant heeft geprobeerd te ‘de-escaleren’. Hij noemt de pogingen van Turkse ministers om de diaspora in Nederland toe te spreken ‘onverantwoord’ vanwege dreigende verstoring van de openbare orde. Zaterdagnacht had de premier naar eigen zeggen acht keer contact met zijn Turkse ambtgenoot Yildirim. Rutte: “Ik heb hem verteld dat ik in een verkeerde film ben beland”.

Brede steun

In eigen land wordt Rutte uitvoerig geprezen. Er is brede politieke steun voor zijn optreden de afgelopen twee dagen. Rutte is nu, in de slotfase van de campagne, meer minister-president dan VVD-lijsttrekker. Die rol ligt hem ook beter.

Rutte ontkent dat zijn harde maatregelen zijn ingegeven door de binnenlandse verkiezingen, de provocaties van de Turken lieten hem simpelweg geen keus. Feit is wel dat de premier onder toenemende politieke druk stond om de Turkse campagne in Nederland te voorkomen, niet in de laatste plaats van zijn electorale concurrent Wilders (PVV).

Turkije eist nu excuses voor de behandeling van de twee ministers en dreigt met ‘politieke en economische sancties’. Rutte piekert er niet over. De gevolgen kunnen verstrekkend zijn: Turkije en Nederland zijn Navo-bondgenoten, hebben handelsbetrekkingen en zijn aan elkaar verbonden met de belangrijke ‘vluchtelingendeal’.

Intussen groeit de spanning in de Turks-Nederlandse gemeenschap. Vicepremier Lodewijk Asscher heeft Turkse organisaties alvast uitgenodigd om vandaag langs te komen om ‘de gemoederen te bedaren’.

Doodse stilte

In Brussel heerst onderwijl doodse stilte. De Europese Commissie staat toch al nooit vooraan in het koor van reacties bij het uitbreken van bilaterale conflicten, maar in het geval van Turkije liggen de zaken extra gevoelig. De man in de commisie met het breedste Turkije-netwerk, vicevoorzitter Frans Timmermans, zweeg dit weekend als het graf.

Het enige dat naar buiten kwam, is dat de Turkse minister van buitenlandse zaken Cavusoglu tijdens de Rotterdamse crisisuren drie telefoongesprekken met Timmermans voerde. Daarin zou Cavusoglu hem hebben gevraagd druk uit te oefenen op premier Rutte. De minister belde ook nog met EU-buitenlandcoördinator Mogherini. Verder is over die gesprekken niets bekend.

In de aanloop naar de EU-Turkije-deal over beheersing van de migratiecrisis, iets meer dan een jaar geleden gesloten, was Timmermans veel in Ankara. Rond dat akkoord heeft ook Brussel de nodige Erdogan-retoriek over zich heen gekregen. Als de EU bleef talmen met het beloofde geld voor de vluchtelingenopvang, zou Turkije de sluizen naar Europa voor de vluchtelingen openzetten. Ook het uitblijven van de beoogde visumliberalisering voor Turken was voor Erdogan reden om te dreigen alle afspraken met de EU in de prullenbak te gooien.

Tot nu toe zijn die dreigementen loos gebleken. Ondanks alle kritiek heeft de Turkije-deal tot resultaten geleid, zegt Timmermans steeds. Om het wankele akkoord niet verder in gevaar te brengen, kiest de commissie voorlopig voor een opvallend afzijdige rol in de Nederlands-Turkse ruzie.

- Lees de reconstructie van de nacht waarin de Turkse minister van familiezaken uit Rotterdam moest vertrekken.

- Het besluit twee Turkse ministers te weren leverde president Erdogan meer publiciteit op dan welke campagnebijeenkomst dan ook.

- Mochten de ministers eigenlijk wel geweerd worden? Advocaat Geert Jan Knoops noemt de Nederlandse acties 'juridisch gezien twijfelachtig'.

- Nederland had beter het hoofd koel kunnen houden, vindt columnist Ger Groot.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden