Spiegel van het niets

„Het leven zou mooi kunnen zijn. Als we maar wisten wat we ermee moeten.” Met die uitspraak van Greta Garbo begon de film ’Bloody mondays & strawberry pies’, woensdagavond laat op Nederland 2. Een ’documentaire over de creatieve kracht van verveling’, stond er in de aankondiging. Maar beter is het misschien om de winnaar van het Gouden Kalf 2008 (‘beste lange documentaire’) te omschrijven als een spiegel van het niets. Of als kritisch klokkijken. Want mensen hebben zoveel ontzag voor de tijd, vertelde de film, dat we ieder moment invullen.

We zijn bang voor de tijd.

Dat die volle en gestructureerde agenda een sleur wordt, ziet menigeen daarom zelfs als prettig. „Ik denk dat sleur ook een soort van veiligheid is,” meende een jonge vrouw. Niets doen is immers geen optie. Dat zijn we verleerd.

Regisseuse Coco Schrijber (1961) volgt in ’Bloody mondays & strawberry pies’ een taartenbakmeisje van de HEMA, een woestijnnomade, een kunstschilder die ’de tijd’ op doek vastlegt („Ik maak het niets.”), een effectenmakelaar op Wall Street en de moordenares die de Ierse band The Boomtown Rats inspireerde tot het nummer ’I don’t like mondays’, toen zij als 16-jarige ’uit verveling’ op scholieren schoot.

Soms, terwijl we turen naar beelden van verveelde mensen, van de woestijn of van een horloge, is daar ineens de stem van John Malkovich, die zijn zinnen terloops op ons loslaat: „Kijk aandachtig. Dit is gewoon hoe de wereld reilt en zeilt.”

Malkovich’ woorden heeft Schrijber aan hem opgedragen en ze komen uit Dostojewski’s ’Herinneringen Uit Het Ondergrondse’ en uit Bret Easton Ellis’ ’American Psycho’.

Traag voortschrijdend, bijna verveeld, wordt de kijker aan het denken gezet met overpeinzingen van de hoofdrolspelers.

Het HEMA-meisje, een dromerig type, dat de tijd graag doodde met het zingen van ’Perfect Day’ van Lou Reed, filosofeerde over de zielenroerselen van haar collega’s: „Volgens mij zijn ze niet erg nieuwsgierig naar wat ik doe of naar wat ik denk.”

Een enkele keer stelt Schrijber een vraag. Van de effectenhandelaar wilde ze weten waarom wij mensen zoveel werken. „Zo denk ik niet”, antwoordde die. „Werk, familie, vrienden, dat is het leven toch? Dit is wat het is.”

De cineaste had overigens best in Nederland kunnen blijven. De gespreksflarden die tegen de achtergrond van een Vinex-woonerf tot ons kwamen, boden verveelde stof genoeg; „Je zult de dag toch zelf moeten invullen.” Of: „Verwachtingen... pfffff. Nou, dat heb ik eigenlijk niet zo. Ik ga gewoon naar mijn werk enne... je doet je dingen die je moet doen. En ik ben altijd wel ergens mee bezig. Altijd wel érgens mee bezig.”

Vervelend meesterwerkje.

Roman Opalka (schildert de tijd): „De tijd verstrijkt. Elk leven, elke plant, leeft in de tijd. Maar mensen zoals u en ik dat zijn, denken ook aan de tijd in de context van de dood. En ik dacht meteen, omdat het de tijd betrof, dat het belangrijk was om de dood van mij als maker erin te betrekken. Als je zoiets je hele leven blijft doen, begrijpt niemand dat. Het valt ook niet makkelijk te begrijpen, want het is onderdeel van het leven. Hebt u het leven begrepen? Ik nog niet. Dankzij de dood is de tijd belangrijk. De tijd van de dood is een enorme tijd. Ik maak het niets. Het niets is moeilijk te schilderen. De mensen zeiden: Wat een dwaasheid om zoiets te doen. Wat doet hij? Verveelt hij zich? Verveling, dat is iemand die zegt: De tv is stuk, ik verveel me. Of: Ik heb geen interessant boek, ik verveel me. Voor mij is verveling, de diepe intense verveling een begrip dat past bij een gevoelig, veeleisend wezen. Verveling is natuurlijk een kans. Het is een periode waarin niets gebeurt. En daar waar niets gebeurt, gebeurt tenslotte iets. En voor dat ’iets’ leven we eigenlijk.”

Uit Holland Doc ’Bloody mondays & strawberry pies’, woensdag 6 januari, 22.50 uur, IKON/HUMAN/VPRO/NPS, Nederland 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden