Speuren naar de vuile was van Fukushima

Inspectie van de watertanks van de kerncentrale in Fukushima op 26 augustus 2013 (foto geleverd door Tepco). Beeld epa
Inspectie van de watertanks van de kerncentrale in Fukushima op 26 augustus 2013 (foto geleverd door Tepco).Beeld epa

Na drie kwartier praten over de problemen bij de Fukushima-1 kerncentrale en mogelijke oplossingen zucht Eiichi Yamaguchi maar eens. "Ken je het gezegde niet? Over viezigheid moet je een deksel doen, zeggen Japanners."

Wouter van Cleef

Dat is volgens de hoogleraar innovatiemanagement en fysica van gecondenseerde materie aan de Doshisha universiteit in Kyoto hoe beheerder Tepco en de regering met de problemen van de zwaargehavende kerncentrale omgaan.

Tepco, de eigenaar van de Fukushima kerncentrale, staat bekend als een gesloten bedrijf. Dat bleek weer toen pas deze maand werd toegegeven dat al ruim twee jaar lang besmet water naar de oceaan stroomt. Nadat ook naar buiten kwam dat veel radioactief koelwater uit een opslagtank was weggelopen, verhoogde de Japanse nucleaire veiligheidswaakhond de veiligheidsstatus naar de vrij hoge categorie-3 op de schaal van 1 tot 8 voor nucleaire incidenten.

Volgens professor Yamaguchi wil Tepco koste wat kost de vuile was binnen houden. Met collega's schreef hij een reconstructie van de kernramp, maar medewerking van de energiereus kreeg hij niet. Interviews werden geweigerd, vertelt Yamaguchi. "Tepco is totaal ongeloofwaardig."

Weglekkend water
Voor de regering is het lekken van radioactief water reden om tweeënhalf jaar na het ongeluk de leiding over te nemen. Minister Motegi van economische zaken en industrie meent dat het bedrijf slechts aan symptoombestrijding doet en geen plan heeft om orde op zaken te stellen bij de centrale. Daarom wil de overheid nog meer vloeibaar glas in de grond brengen, dat het wegstromen van water naar de zee moet tegengaan. De komende jaren zal ook gedacht worden aan de installatie van een ondoordringbare muur in de zee om de centrale heen, om de waterafvoer uit de centrale te concentreren.

De nucleaire waakhond liet juist gisteren weten dat te weinig bekend is over de schade die het weglekkende water veroorzaakt in de Stille Oceaan. Hij wil daarom dat er meer metingen gedaan worden in de kustwateren.

Volgens Yamaguchi maakt het allemaal geen verschil. "Hoe kan de regering dit probleem oplossen? Ook zij hebben een gesloten, geheimzinnige mentaliteit." De hoogleraar uit Kyoto bepleit een radicaal andere aanpak. "Het is tijd voor een open discussie van wetenschappers over de Fukushima-kerncentrale. Zij kunnen met creatieve ideeën komen voor de gigantische problemen", zegt Yamaguchi.

Hij blijft zelf niet stilzitten: over drie weken organiseert hij met universitaire collega's een symposium om te brainstormen over alternatieve oplossingen.

Er ligt nu een plan om de grond rond de centrale te bevriezen. Dit moet voorkomen dat extra grondwater zich onder de centrale ophoopt.
"Onbegrijpelijk", vindt Yamaguchi. Hij laat ideeën zien van andere wetenschappers: zij stellen voor de bodem onder de centrale vol te spuiten met waterdicht beton. Ook dat is een dure operatie, maar een stuk minder extreem dan het permanent bevroren moeten houden van grond.

'Niemand wil slecht nieuws brengen'
Hoewel Yamaguchi vindt dat Tepco een gesloten cultuur heeft, zijn wel degelijk buitenstaanders aangesteld om het bedrijf kritisch te belichten. Dale Klein, voormalig hoofd van de Amerikaanse nucleaire waakhond, is voorzitter van een onafhankelijke commissie die Tepco helpt bij de verandering van het veiligheidsbeleid en de bedrijfscultuur.

In juli uitte Klein op een open bijeenkomst felle kritiek op het management over de aanpak van de waterlekkages. "Deze acties tonen aan dat u niet weet wat u doet, dat er geen plan is en dat u niet alles in het werk stelt om mens en milieu te beschermen," zei hij toen.

"In de Japanse cultuur zit ingebakken dat niemand slecht nieuws wil brengen", zegt toezichthouder Klein telefonisch vanuit zijn kantoor aan de universiteit van Texas. "Daarnaast bestaat binnen Tepco de cultuur om informatie niet te delen."

Hij schrok van de lakse communicatie van het bedrijf. "Voordat Tepco een persverklaring uitgeeft willen ze precies alle informatie op een rijtje hebben, terwijl overal berichten rondzingen. Door dat gedrag lijkt het daarom alsof er een doofpot is, terwijl ik daarvan geen enkel bewijs heb gezien."

Tepco verandert volgens Klein wel, maar dat gaat traag. "Voor elke vijf stapjes vooruit, zet het bedrijf er twee achteruit", zegt hij. "De directie is doordrongen van de noodzaak de bedrijfscultuur en de veiligheid te verbeteren, maar op uitvoerend niveau is er nog weerstand. Misschien hebben ze het niet in de gaten, maar de komende twintig jaar zullen ze nog tegen diverse verrassingen aanlopen. Tepco moet daarom rekening kunnen houden met het onverwachte."

Het nucleaire dorp
In de internationale pers was veel ophef na de recente onthullingen over grote lekkages van besmet water bij de Fukushima-1 kerncentrale. Maar in Japanse media was amper opwinding te bespeuren. Een dag nadat de nationale nucleaire waakhond het incident op een vrij hoge categorie-3 inschaalde, repte het prominente avondjournaal van publieke omroep NHK van zeven uur met geen woord over de Fukushima-kerncentrale.

Na de kernramp kwam er veel kritiek op de doorgaans volgzame lijn van de Japans media. Berichten van autoriteiten en grote bedrijven worden klakkeloos overgenomen, kranten en tv-stations doen weinig eigen onderzoek.

Door die achteroverleunende houding van de pers heeft de atoomlobby vrij spel, zeggen critici. In Japan spreekt men over het 'nucleaire dorp': een informeel conglomeraat van hoge ambtenaren, energiebedrijven, toezichthouders en wetenschappers dat elkaar de hand boven het hoofd houdt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden