Speuren moet overal mogen

Volgens minister Ronald Plasterk (rechts, naast minister Jeanine Hennis-Plasschaert) zijn de nieuwe bevoegdheden voor de geheime diensten met voldoende waarborgen omgeven. Beeld anp

Weg met de oude inlichtingenwet, op naar een moderne nieuwe. Onder dat motto hebben ministers Ronald Plasterk (binnenlandse zaken) en Jeanine Hennis (defensie) gisteren hun wetsvoorstel voor de geheime diensten gepresenteerd. Grootste verandering: medewerkers mogen grootschalig telefoon- en internetkabels gaan aftappen.

Waarom een nieuwe wet?
De huidige regels stammen uit 2002: een tijdperk zonder smartphones, Facebook en WhatsApp. Destijds leek het de beleidsmakers toereikend om communicatie via de ether en satelliet te onderscheppen, maar inmiddels loopt zo'n 90 procent van het telefoon- en internetverkeer via de kabel.

Kan de geheime dienst die communicatiehooiberg niet uitgebreid doorzoeken, dan brengt dat risico's voor de nationale veiligheid met zich mee, concludeerde de commissie-Dessens eind 2013. Gaat de wet niet op de schop, dan worden de diensten 'doof en blind', luidde de waarschuwing.

Hup, snel aanpassen dus?
Het kabinet stuurde het voorstel niet meteen de deur uit. Dessens kwam met zijn aanbevelingen in het jaar dat de wereld Edward Snowden leerde kennen. De Amerikaanse klokkenluider maakte inzichtelijk hoe ver de arm van de geheime diensten reikt, wat tot ophef leidde. Ook in de politiek. Wat daarbij niet hielp, was Plasterks uitglijder over 1,8 miljoen telefoongegevens die eerst niet, maar toen toch wel door Nederland aan de VS bleken te zijn geleverd. Wat als kabeldata ook zomaar in buitenlandse handen belanden? Blijft er dan nog wel iets privé? Het maakte mede dat het kabinet de tijd nam om de plannen uit te werken.

Hoe zit het nu met de privacy?
Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom vreest dat onnodig veel 'brave burgers' zullen worden getapt als de nieuwe wet er komt. Ze wijst op Plasterks voorbeeld van het monitoren van al het telefoonverkeer tussen Nederland en Syrië. Zijn Marokko, Frankrijk en de VS dan ook een optie? Volgens Plasterk zijn de nieuwe bevoegdheden voor de geheime diensten met voldoende waarborgen omgeven. Ook nu is besloten de toezichthouder niet steeds vooraf om groen licht te vragen, zoals Dessens had aanbevolen. Alle verzoeken moeten langs het bureau van de minister, verzamelde data mogen niet zonder diens toestemming worden doorgespit en disproportionele aanvragen worden afgewezen.

Hoe nu verder?
De hele zomer mag iedereen commentaar leveren op het wetsvoorstel. Dat kan nog tot aanpassingen leiden. Plasterk lijkt daarbij de schijnwerpers van privacy naar veiligheid te willen verschuiven door te wijzen op de jihadistische dreiging in Nederland. Wil je ontluikende jihadisten vroegtijdig in beeld krijgen, dan moet je ook appjes, mails en websitebezoek kunnen analyseren, zegt hij. Een jaartal drukt hij nog niet op de wet. Boven de stukken wordt gerept over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 20XX.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden