Spelletjes / Het spel is nog lang niet uit

Via honderden websites kun je digitaal schaken, puzzelen of een potje Stratego spelen. Het klassieke correspondentieschaken heeft het nakijken. Is er nog ruimte voor het bordspel, waarbij de twee spelers gewoon tegenover elkaar zitten? Of gaat voortaan alles via de computer?

De correspondentieschaker

Het gaat niet goed met de Nederlandse Bond van Correspondentieschakers. Voorzitter Gerard K.P. van den Haak: ,,Al jaren hebben we te kampen met een daling van het aantal leden. Vijf jaar geleden hadden we er nog zo'n zestienhonderd, nu nog maar 650. De oorzaken zijn overduidelijk: de computer, en internet.''

De narigheid komt van twee kanten. Correspondentieschakers ontdekken dat ze voor hun hobby geen lid meer hoeven te zijn; als je internet opgaat, struikel je over de clubs. Of je kiest zonder bond of club voor een tegenstander, keus genoeg. Maar, wat misschien wel veel erger is: wie aan correspondentieschaak doet, georganiseerd of niet en al dan niet via de computer, heeft geen idee wat zijn of haar tegenstander met de afgegeven zet doet. De sterke verdenking bestaat dat hij of zij een schaakprogramma laat draaien en zodoende met een briljant antwoord komt.

Van den Haak: ,,We krijgen regelmatig bedankjes van mensen die zeggen: 'we schaken tegen de computer, dat is niet leuk meer'. En dan kun je honderd keer zeggen dat een computer niet zaligmakend is, dat-ie bepaalde dingen niet ziet en dat de menselijke geest beter en creatiever is, maar een huisschaker van gewoon of laag niveau, die heeft daar niet veel aan. Zo iemand zegt na de zoveelste verliespartij: 'ik heb geen zin om door een computer van het bord gespeeld te worden'. Daar kan ik heel goed inkomen.''

De bond heeft wel eens een verbod uitgevaardigd: niemand mag de computer een zet laten uitrekenen. ,,Maar dat had natuurlijk geen enkele zin. Zo'n verbod is niet te controleren.''

De correspondentieschakersbond probeert met zijn tijd mee te gaan en heeft een afdeling e-mailschaak. Zo'n 150 van de 650 leden spelen via de elektronische weg. Dat werkt snel, met een beetje geluk heb je dezelfde dag nog antwoord. Van den Haak: ,,Terwijl je vroeger, als je met iemand uit een dorpje ergens diep in Rusland schaakte, wel drie maanden moest wachten voordat je een zet terugkreeg. Maar dat had toch z'n charme: je kreeg post van ver weg, je moest meestal de partij weer opzetten als de briefkaart binnenkwam, opnieuw analyseren; een partij kon wel jaren aanslepen. Het was lekker ouderwets, gewoon leuk.''

De bond heeft zijn langste tijd gehad, vreest Van den Haak. ,,In de huidige vorm zal-ie zeker niet blijven bestaan. Wat heeft een landelijke bond voor nut als je in je eentje met de hele wereld kunt surfen? Ja, ik betreur het. Sinds zeventienhonderdzoveel wordt er in Nederland al correspondentieschaak gespeeld, ik doe het vanaf 1967, en nu zie je het einde aankomen. Dat is jammer. Maar we zijn niet de enige: bij de postzegelverzamelaars, daar doe ik ook aan, schijnt er ook enorm de klad in te zitten.''

De postzegelverzamelaar

Secretaris Paul Daverschot van de Nederlandse Bond van Filatelisten Verenigingen: ,,Het aantal georganiseerde postzegelverzamelaars neemt af, dat klopt. Niet alleen in Nederland trouwens, maar over de hele wereld. Tien jaar geleden hadden we zeventigduizend leden, nu bijna vijftigduizend. Dat komt door de vergrijzing, met internet heeft dat weinig te maken. Of hoogstens indirect, want ik geef toe dat de jeugd tegenwoordig met internet wel iets anders aan het hoofd heeft dan postzegels verzamelen. Ze zitten voortdurend achter de computer.''

Daverschot ziet echter vooral een positief effect: ,,Steeds meer verzamelaars corresponderen via e-mail, ze gebruiken internet om te zien waar ze postzegels kunnen ruilen of kopen, in welke winkels, op welke beurzen of bij welke handelaren. Dat geeft deze hobby een extra impuls. En dat geldt niet alleen voor postzegelverzamelaars. Ik zie het overal. Internet loopt vol. Het is een pure aanwinst. De hele wereld kan meekijken. Als je op zoek bent naar een speciale postzegel, een telefoonkaart of een bijzonder stuk aardewerk, of je wilt wat verkopen, dan is zo'n bereik een heel groot voordeel.''

Hij is niet bang dat de e-mails op den duur het briefverkeer geheel en al gaan vervangen en dat postzegels verzamelen geen zin meer heeft. ,,Postzegels van na 1945 zijn weinig waard, het gaat om de zegels van vòòr de oorlog, die blijven hun waarde behouden. Ze stijgen zelfs.''

En die teruggang in ledental is ook maar relatief. Daverschot: ,,De vijftigduizend leden die wij hebben vormen nog geen tien procent van het werkelijk aantal verzamelaars in het land. Er zijn er naar schatting tussen de vijfhonderdduizend en de een miljoen.'' Dat de postzegelverzamelaars een uitstervend ras zijn, zoals hier en daar wordt beweerd, is dan ook absoluut niet waar, zegt Daverschot: ,,Filatelie is en blijft de koning van de hobbies.''

De puzzelaar

Ontwerpers van kruiswoordpuzzels spelen op internet in, gebruiken het nieuwe medium uitbundig, maar denken dat de papieren puzzel in krant of tijdschrift gewoon blijft bestaan. Ruud Kersten van Puzzelland, een toeleverancier van een groot aantal regionale dagbladen: ,,Puzzels op internet zijn doorgaans makkelijker. Dat doen we bewust: het is een andere wereld, het zijn andere mensen, en ze vertonen een ander gedrag. Het is over het algemeen een jonger publiek. Ze zappen graag, daar moet je rekening mee houden.''

Maar is puzzelen op internet wel leuk? Je krijgt rode letters te zien als je een verkeerd woord invult, dat haalt toch elke sjeu weg? Bovendien: er zijn cd-roms op de markt die voor elke omschrijving het juiste woord geven, wat is nog de leut van een kruiswoordpuzzel oplossen? Kersten: ,,De echte puzzelaars gebruiken die cd-roms niet. De echte straatvoetballer zegt toch ook niet: we zetten niemand op het doel, dan kunnen we makkelijk scoren? Puzzelen is een wedstrijd tussen de ontwerper en de puzzelaar. Het mag niet te moeilijk, maar zeker ook niet te makkelijk zijn.''

Rob Geensen van Puzzelsport: ,,Een kruiswoordpuzzel op papier is altijd handiger dan via de computer. Internet drukt de kranten ook niet weg. De totale oplage van de puzzelbladen kalft een beetje af, dat klopt. Ons aandeel daarin groeit juist. Dat komt doordat wij meer aandacht besteden aan cryptogrammen. Daar is vraag naar, ze vormen een soort tegenwicht nu er op internet zoveel makkelijke puzzels zijn.''

Internet is trouwens heel geschikt voor allerlei taalspelletjes die je in tv-quizzen ziet. Wat bijvoorbeeld betekent het woord jonquille: narcis, borreltje of edelman? En het medium is ideaal voor wat in het jargon cultuurneutraal puzzelen heet: handigheidspelletjes, die over de grenzen heen gaan. Neem een rij van negen hoofdsteden ter wereld, wat is logischerwijs nummer tien? Daarbij moet je bijvoorbeeld letten op spelling, of op ligging.

Die nieuwigheden trekken een nieuw publiek, er zijn zelfs Nederlandse en wereldkampioenschappen op dat terrein, maar ze gaan niet ten koste van de traditionele kruiswoordpuzzel in krant, tijdschrift of puzzelboekje. Geensen: ,,Ook bij bordspelen zie je geen achteruitgang, ondanks de concurrentie van de computer. Sterker: er komen alleen maar bordspelen bij, het gekke is dat er nooit spelen verdwijnen.''

De Stratego-speler

Online kun je tegenwoordig, om een willekeurig voorbeeld te noemen, Stratego spelen. Je krijgt een anonieme tegenstander die een schuilnaam heeft als Zephyr. Of Fuckthebomb. Aan een index is te zien hoe hoog de score van de afgelopen weken is. De opponent op deze maandagavond heeft binnen de kortste keren de maarschalk, generaal en twee kolonels van de argeloze verslaggever te pakken, slikt en passant ook nog even de spion in en gaat als een speer met de goede stukken op de vlag af. Alsof-ie áchter de stukken kan kijken. Binnen een paar minuten is de strijd voorbij. Leuk is anders.

Toch zitten er wel voordelen aan het spelen online, zegt Strategofanaat Luc Adriaansen: ,,Het niveau van de tegenstanders is over het algemeen hoger. Als ik met iemand uit de buurt aan het bord speel, dan is er voor mij weinig aan. Ik moet toch een heel eind fietsen, of naar een clubavond gaan, om mensen van hetzelfde niveau te vinden. Via internet gaat dat veel makkelijker.''

Maar de nadelen overheersen: ,,Het gebeurt zo vaak dat je na een tijdje, terwijl je lekker aan het spelen bent, geen zet terugkrijgt. Waarschijnlijk heb je dan net een kolonel of de generaal te grazen genomen, de tegenstander heeft de moed opgegeven. Maar voordat je dat door hebt, heb je minutenlang naar een stom scherm zitten kijken. Bovendien mis je via internet de mimiek van je opponent. Als je op het bord een aanval begint, dan hoor je aan het gesnuif of een snellere ademhaling of je goed zit. Online kan dat niet, en dat is jammer.''

Gerard Mulder, product-ontwikkelaar bij Jumbo, valt hem bij: ,,Online spelen doe je in je eentje. Bij sommige spelen werkt dat prima, kijk maar naar schaken. Maar de meeste bordspelen doe je voor de gezelligheid, met een wijntje erbij. Bij Stratego moet je tegenover elkaar zitten, je moet elkaar in de ogen kunnen kijken, kunnen bluffen.''

Jumbo is zelf niet actief op internet. Mulder: ,,We hebben wel een paar spelen op cd-rom. Binnenkort ook Electro. Maar verder doen we niks. Mensen schijnen in hun vrije tijd steeds meer achter de computer te zitten, maar dat is aan de verkoop van onze bordspelen niet te merken. Onze verkoopcijfers zijn nog steeds goed, zijn eigenlijk alleen maar beter geworden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden