Spelend leren in laboratorium voor juffen

speleon | Amsterdam heeft een Europese primeur: een lokaal waar leerkrachten in spe nauwgezet volgen hoe kleuters zelfstandig spelen.

Spelen, spelen, spelen, moeten de peuters en kleuters van brede school El Kadisia in Amsterdam Nieuw-West. Naast hun school bouwde de Hogeschool iPabo een 'Speleon', een lokaal met een boomhut, apotheek, dierenziekenhuis, bouwhoek, zandtafel en heel veel speelgoed.

Het Speleon lijkt een droomlokaal voor alle kleine kinderen, maar is tegelijkertijd een laboratorium voor peuter- en kleuterleerkrachten in spe. Overal in het lokaal hangen camera's om het spel van de kinderen te observeren. De pedagogen en pabo-studenten volgen de kinderen en hun leerkrachten nauwgezet via een spiegelwand waarachter zij niet te zien zijn.

Aan het hoofd van het Speleon, het enige van Europa, staat lector Annerieke Boland, die gespecialiseerd is in jonge kinderen. Sinds een jaar werken El Kadisia en de iPabo samen in het 'speellaboratorium'. Vorige week opende de iPabo ook het groene buitenspeelplein van het Speleon. Maandag bezocht de Amsterdamse wethouder Simone Kukenheim de hogeschool. Die staat precies voor wat de D66-politica belangrijk vindt in het onderwijs. Anders dan haar PvdA-voorganger Lodewijk Asscher, die juist vond dat er meetbare resultaten met rekenen en taal geboekt moesten worden, wil Kukenheim dat leerkrachten meer zelf en met collega's kunnen bepalen wat iedere leerling nodig heeft.

De gemeente Amsterdam gaf afgelopen jaar ruim duizend studiebeurzen om de kwaliteit van de leraren in de stad te verbeteren. In 2017 zullen naar verwachting op 95 procent van de Amsterdamse voorscholen pedagogen rondlopen met een hbo-opleiding. Die worden voor een deel opgeleid op de iPabo, waar bijvoorbeeld onderwijsassistenten (mbo'ers) in twee jaar hun associatedegree halen, een hbo-diploma.

"Houd je in de chaos van spelende kinderen maar eens staande in de klas", zegt Boland. "Dat moet je als pedagogisch medewerker op een kinderdagverblijf of voorschool, of als kleuterleerkracht, wel leren."

Wat precies de opbrengsten zijn van onderwijs aan jonge kinderen, is wel merkbaar maar niet altijd meetbaar. Dat vindt de gemeente ook niet langer een probleem. De ontwikkeling van peuters en kleuters draait volgens de onderzoekers aan de iPabo voor een groot deel om hun sociale vermogens: hun zelfvertrouwen en zelfstandigheid. Van daaruit zou de cognitieve ontwikkeling makkelijker volgen.

In de apotheek in het Speleon staat een kleuterjongetje een recept uit schrijven. "Dat jongetje is pas een paar maanden geleden uit Turkije gekomen", vertelt Boland. "Hij spreekt de taal nauwelijks, en zegt weinig. Schrijven kan hij nog niet, maar door die pen en dat papier te pakken toont hij wel interesse. Daar moet je dan als leerkracht in mee gaan. Benoem het speelgoed dat hij pakt, stel vragen, pak er nog iets bij om zijn blikveld te verruimen." Vanachter de spiegelwand kunnen de docenten aan de iPabo precies zien of de studenten de kinderen goed volgen en op de juiste momenten inspirerende aanwijzingen geven.

Bij de zandtafel komen twee jongetjes met een emmer water aanzetten. "Ze vinden nu zelf dat ze dat nodig hebben", legt Boland uit. "Niemand heeft hen dat verteld. Die zelfsturing is heel belangrijk als kinderen veel vrijheid krijgen in wat ze doen. De inrichting van het lokaal stimuleert hun eigen plannen en motivatie. De juffen en meesters weten soms niet wat ze zien. Kinderen blijken veel meer te kunnen in zo'n vrije omgeving dan in een gewone klas."

Mohamed Bhoelan, bestuurder van El Kadisia, heeft de indruk dat zijn peuters en kleuters het afgelopen jaar al veel geleerd hebben in het laboratorium. Drie weken lang speelden alle groepen er iedere ochtend. "Hun taalachterstand vermindert en ze ontwikkelen zich in zo'n vrije opstelling sociaal-emotioneel beter. De kinderen worden gemotiveerd door door de afwisseling. Al onze ouders zijn er tevreden over."

Er was dat jongetje van wie de juffen dachten dat hij misschien speciaal onderwijs nodig had, weet Boland. "Maar in dit lokaal bouwde hij een prachtige bloem. Dat geeft dan weer zo'n ander beeld van een kind."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden