Spelen met filosofie en piemelgrappen

interview | Hij is al uitgeroepen tot de cabaretbelofte van 2015. Nu moet Tim Fransen dat waarmaken met zijn eerste, avondvullende voorstelling 'Het failliet van de moderne tijd'.

In het café wil cabaretier Tim Fransen een speciaal drankje: heet water met verse gember. Het meisje dat de bestelling komt brengen is heel trots op haar gemberrol, die ze in één dunne plak heeft gesneden. "Alle lof komt jouw kant op", zegt Fransen geamuseerd. Als ze buiten gehoorsafstand is: "Zij moet ook haar eigenwaarde ergens vandaan halen." Hij wil eigenlijk liever niet met dit drankje geassocieerd worden, zegt hij, dus of het buiten het interview kan blijven.

Waarom drink je dit?

"Twee keer een uur optreden blijkt nogal een belasting voor mijn stem. Ik denk ook dat ik mijn stem nog niet helemaal goed gebruik. Ik heb stemles, dat is nodig."

Straks word jij de eerste cabaretier met knobbeltjes op zijn stembanden...

"Dat lijkt me zo erg. Dan sta ik in het rijtje van Thomas Berge en Frans Bauer."

Jij brengt een filosofisch cabaretprogramma waarin een grote rol is weggelegd voor Nietzsche, jouw held. Wanneer kwam je op het idee om de filosofie in je voorstelling te stoppen?

"Er kwam een aantal dingen samen. Nadat ik het Leids Cabaret Festival had gewonnen, was er een tournee van een stuk of veertig optredens. Mijn halfuurtje van het festival werkte op alle plekken wel goed, maar ik merkte steeds vaker dat ik het podium afliep zonder gevoel van voldoening. Ik had triviale grapjes gemaakt, zonder dat er iets van betekenis overblijft.

"Het tweede was dat ik afgestudeerd was en de filosofie miste. Ik wilde het weer onderdeel laten zijn van mijn leven. Een belangrijke sleutelfiguur is René Gude (filosoof en voormalig Denker des Vaderlands - red.) geweest. Ik ontmoette hem en we hadden meteen een klik. Daarna ben ik vrijwel elke week bij hem langs geweest op zijn boot en hebben we gekletst. Hij bedreef filosofie op een heel toegankelijke manier en hij kon er smakelijk over vertellen zodat je voelde: dit is relevant voor het dagelijks leven. Niet alleen een abstracte, intellectuele discussie. Dat was heel inspirerend."

En toen?

"Tijdens een body-pumples dacht ik ineens: waarom ga ik niet straks naar Toomler om te vertellen over Nietzsche en wat hij voor mij betekent? Ik vond het gaaf en merkte dat het publiek het ook gaaf vond. Er ging een wereld voor mij open. René en ik bedachten dat ik reizen moest maken die met Nietzsche te maken hebben. Dus ben ik in zijn geboorte- en begraafplaats Röcken geweest, ik ben naar Turijn gegaan, waar hij gek is geworden. En naar het Silvaplanameer, waar hij zijn grootste inzicht heeft opgedaan. Ik ben geneigd om een veilige omgeving op te zoeken, nu werd ik gedwongen naar buiten te gaan. Die botsing leverde interessant materiaal op."

Wat zocht je op die reizen?

Lange stilte. Dan: "Ik wilde, denk ik, Nietzsche doorgronden. Tijdens mijn studie las ik vooral zijn teksten, nu was ik geïnteresseerd in: wat voor figuur was hij? Ik twijfel er niet aan dat hij briljant was, maar hij is gek geworden. Dat fascineert mij ook. Het was iemand die op de rand van de afgrond leefde. Een groot contrast met mijzelf. Maar hij kon niet anders.

"Hij schrijft zelf ook: hoe meer hij in een wereld van ideaalbeelden leefde, wat de filosofie is, hoe moeilijker hij het vond om nog met mensen om te gaan. Een sociale kluns. Ik zie hem niet op een verjaardagsfeestje over voetbal praten."

Ben jij filosofie gaan studeren om er cabaret van te maken?

"Zo is het niet gegaan. Toen ik achttien was, besloot ik cabaretier te worden. Ik heb auditie gedaan bij de Kleinkunstacademie in Amsterdam, maar ben afgewezen. Daarna ben ik eerst Nederlands gaan studeren en tijdens dat jaar kreeg ik een sterke intellectuele interesse. Die was daarvoor niet zichtbaar, mijn middelbare-schooltijd was niet mijn meest serieuze tijd. Daar trapte ik lol en verzon ik liedjes."

Waardoor werd je ineens gedreven?

"Door een onstuitbare drang om de wereld te begrijpen. Toen ben ik eerst psychologie gaan doen omdat ik de mens wilde begrijpen en daarna filosofie omdat ik de mens in een context wilde kunnen plaatsen van de maatschappij. Ik heb ook het gevoel dat mijn voorstelling een uitvloeisel is van die zoektocht. De moeilijkheid is om er leuk theater van te maken."

Dat doe jij door intellectuele, filosofische theorieën af te wisselen met hele flauwe piemelgrappen.

"Ik vind het leuk om een spel te spelen tussen hoge cultuur en lage cultuur. Het moet ook bijna wel, om weg te komen met wat ik wil doen. Alleen maar filosofische verhandelingen zijn saai. Dus dit was voor mij de enige manier om er nog een beetje plezier aan te beleven én er een gevoel van voldoening aan over te houden."

Vervlecht je daarom ook Chopin met 'Hero' van Mariah Carey aan de piano?

"Ze hebben de romantiek met elkaar gemeen. Ik geloof in de vruchtbaarheid van het contrast tussen humor en ernst. Humor is op zijn best als het iets te relativeren heeft. Het gaat vaak over mislukken, misschien wel de meest wezenlijke eigenschap van de mens. Mislukken en het daarna proberen te verhullen. Dat is wat ons tragische, maar wel heel komische wezens maakt, denk ik."

Het was jouw jeugddroom om cabaretier te worden. Is het geworden wat je verwachtte?

Weer een stilte. "Ik denk het wel. Ik moet er even goed over nadenken. Heel lang is het zo geweest dat ik meer plezier putte uit het bedenken en schrijven, omdat ik optreden vaak eng vond. Die angst is nu weg."

Waar kwam die angst vandaan?

"Het is een onnatuurlijk beroep, om voor zo'n groep mensen te staan. Het zal ermee te maken hebben dat ik bepaalde vaardigheden nog niet bezat en een bepaald vertrouwen nog niet had."

Wanneer is die angst dan verdwenen?

"Nog niet zo lang geleden, een jaar of anderhalf, twee. Ik kreeg steeds sterker het gevoel, ook al lukte dat nog niet helemaal, dat ik een vorm moest vinden voor alle gedachten en ideeën die ik had. Een zekere noodzaak om een uitingsvorm te vinden."

En daarin heeft het cabaret je niet teleurgesteld?

"Nee. Ik ga het steeds leuker vinden. Spelen is iets wat ik heb onderschat. Ik begin nu eindelijk te ontdekken hoe leuk en hoe belangrijk het is. Dat zit hem in mijn stem en mijn lichaam. Dat is wat het theater maakt: er gebeurt iets op het podium. Anders kun je net zo goed een luisterboek opzetten. Tekst is misschien het lichaam, maar het spelen en het lol maken is de ziel. Met mijn voorstelling ben ik voor mijn gevoel steeds dichter bij het punt dat ik de tekst kan laten voor wat hij is, en dat ik er een ziel in kan blazen."

Wie is Tim Fransen?

Tim Fransen: 'Het gaat vaak over mislukken, misschien wel de meest wezenlijke eigenschap van de mens.'

Tim Fransen (27), geboren en getogen in de Bijlmer in Amsterdam, wist vanaf zijn achttiende dat hij cabaretier wilde worden. Hij is cum laude afgestudeerd in psychologie én filosofie. In 2011 trad hij toe tot de Comedytrain, een gezelschap stand-up comedians dat comedyclub Toomler als thuisbasis heeft. In 2013 schreef hij mee aan de oudejaarsconference van Theo Maassen. In 2014 won hij met overmacht het Leids Cabaret Festival. Nu toert hij met zijn eerste avondvullende, filosofische cabaretprogramma 'Het failliet van de moderne tijd'. Meer info: www.timfransen.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden