Speldenprikken in een ongedwongen sfeer

Rond de laatste Tweede Kamerverkiezingen maakte Jan Jaap van der Wal dagelijks een satirisch programma op YouTube. De nieuwsshow trok geen miljoenen kijkers en werd in de reguliere media amper opgemerkt. Toch was 'Panache' een succes, zegt de cabaretier en programmamaker.

"Internet heeft een andere dynamiek dan tv. Panache bleef ondergronds maar verspreidde zich als een olievlekje. Onze tienduizendste kijker vierden we als een miljoenenpubliek." Omdat de Vara het programma zag zitten, keert Panache vanaf morgen terug, nu op Nederland 3.

Op internet had Panache een doe-het-zelf-uitstraling; ondanks de sponsoring door een whiskymerk werd het voor weinig geld gemaakt. Juist de onafheid maakte het prettig ongedwongen. De meesterproef van het team rond Van der Wal, waaronder cabaretier Lebbis, was de verkiezingsspecial op 12 september 2012. In een online documentaire is te zien hoe de redactie 's avonds met een leeg vel begon en 's nachts een programma rond de uitslagen had staan.

"Het eerste dat we ons beloofden was dat Panache op tv die ontspannen sfeer en stijl houdt. We mogen foutjes maken en uit de bocht vliegen. We hebben geen ingewikkelde tv-studio maar een theatertje waarin 35 man past. We gebruiken camera's zonder cameramannen, zodat die niet voor het publiek staan. Dat vergroot de intimiteit."

In 2011 presenteerde Van der Wal op Comedy Central enkele weken 'The Daily Show', 'een eerbetoon' aan het Amerikaanse voorbeeld met John Stewart. Van der Wal had best verder gewild, maar Comedy Central koos voor een Amerikaanse programmering. "In die weken hebben wij wel de basis gelegd voor Panache."

Is er genoeg Nederlands nieuws voor dagelijkse satire? De abdicatie moet voorlopig voldoende stof bieden, denkt Van der Wal. Maar lukt het ook in de nieuwsluwe periode daarna? "Het programma duurt 12 minuten, dat is te overzien. Bram Moszkowicz kondigt zijn persconferentie aan voor half mei, daar kunnen we vast iets mee. En we buigen ons ook over minder sexy onderwerpen, zoals het sociaal akkoord."

Overal verstand van hebben is deels een kwestie van bluf, zegt hij. "Maar ik lees de krant, en luister naar deskundigen. Ik draag mijn Panache-bril al een tijdje, en heb over veel zaken wel iets te melden."

Soms overtreft de werkelijkheid de satire, zoals bij de soap rond het Koningslied. "Aan die ontwikkelingen hadden we weinig kunnen toevoegen. In zo'n geval zetten we dan een stapje achterwaarts en laten zien hoe het allemaal zo is gekomen."

Panache wil het nieuws duiden, zegt Van der Wal. "Met een humoristische, kritische blik naar de waan van de dag kijken en een stem vertegenwoordigen die nog niet klinkt. We voelen ons verwant met het online journalistieke project De Correspondent van Rob Wijnberg. Ook wij willen structuren blootleggen."

Panache is Frans voor pluim en voert terug op koning Henry IV die zijn medestanders op het slagveld aanspoorde de witte pluim op zijn helm te volgen. Het staat voor moed, ten aanval trekken. Van der Wal richt zijn pijlen op de macht. Liggen de machthebbers wakker van Panache? "Ik denk het niet. Maar heel veel speldenprikjes doen toch pijn."

Om zijn drijfveren duidelijk te maken haalde Van der Wal eens zijn favoriete gedicht aan: 'Onachtzaamheid' van Wislawa Szymborska. 'Ik heb gisteren niet goed mijn best gedaan in de kosmos./ Een heel etmaal geleefd zonder naar iets te vragen,/ zonder me ergens over te verbazen.'

"Het is belangrijk om de juiste vragen te stellen en geen genoegen te nemen met een gemakkelijk antwoord. Verwondering, verbazing en een vleugje woede zijn de ingrediënten van Panache." Het gedicht drukt ook uit dat de onachtzame mens in gebreke blijft. "In die zin ben ik nog steeds een gereformeerde jongen uit Leeuwarden, mijn persoonlijk plichtsbesef is groot."

Panache, vanaf morgen om 23.15 uur bij de Vara op Nederland 3

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden