Spekpater / Heilige in de dop ten grave gedragen

Donker luidt de zwaarste klok van de dom van Limburg aan de Lahn voor het laatst. Op de Domplatz staat nog de lijkwagen met de kist en het lichaam van de wereldvermaarde 'Spekpater'. In een wijde cirkel eromheen kardinalen, bisschoppen, priesters in ornaat en gewoon volk. Spontaan wordt nog een 'Salve regina' aangeheven, een bekende Maria-hymne. En er is maar één conclusie: we hebben een nieuwe heilige, Nederlander nog wel.

Een week geleden was de in 1913 te Mijdrecht geboren Werenfried (Flip) van Straaten gestorven, de bedelaar voor het Rijk Gods, de man die zich met zijn organisatie Kerk-in-Nood/Â Oostpriesterhulp geroepen wist om te helpen waar andere hulp niet kwam. Protestanten mochten dan in de jaren van het IJzeren Gordijn met enige behendigheid bijbels smokkelen, aan de inventiviteit van Werenfried kwam geen eind als het om het redden van zijn bedreigde kerk ging.

Wie door het Anton Pieck-achtige stadje Limburg naar boven klautert, naar de romaanse dom, hoog boven de Lahn, bekruipt het gevoel dat deze popperige enscenering eigenlijk niet past bij een man die een charitatief en missionair wereldimperium opzette. In zestien landen heeft KiN/OPH een secretariaat, projecten lopen in Afrika, Azië, Latijns-Amerika, Oost-Europa. Op het plein voor de dom wordt veel in Slavische talen gesproken, onder de geestelijken in de stoet vallen die van oosterse riten met hun gouden gewaden en mitra's meteen op.

Toch zijn we in het provinciestadje Limburg, niet ver van Königstein, waar Van Straaten in de jaren zestig het hoofdkwartier vestigde en waar hij sindsdien ook woonde. Half januari had hij in dezelfde dom zijn 90ste verjaardag gevierd, in zijn rolstoel op het priesterkoor, maar nog helemaal erbij, een groot feest.

Om de uitvaart te leiden was de Colombiaanse kardinaal D. Castrillón Hoyos gekomen, topman van de Vaticaanse curie, die goed Duits spreekt. Hij personifieerde vooral dat de overledene van de wereldkerk is en van de Derde Wereld.

De rk kerk heeft al jaren in haar uitvaartliturgie het beroemde Dies irae feitelijk afgeschaft. Het laat-middel eeuwse lied met z'n macabere glossen over vuur en vlammen, gesidder, wraak en oordeel, wordt naar vroomheid en theologie niet meer passend gevonden - ondanks de prachtige muziek van het gregoriaans en van Mozart, Verdi, Dvorák. Maar voor Werenfried telde altijd meer het gevoel dan de correcte theologie en dus zongen we op de oude melodie over 'de schuldige die op deze tranendag geoordeeld wordt'.

Castrillón Hoyos in zijn preek daarentegen: ,,Vergeef me dat ik het zeg: voor mij was hij een heilige priester, een lichtgestalte, een kandelaar waarvandaan het licht van Christus zichtbaar wordt, een icoon van de naastenliefde.'' Voor de curieprelaat had de overleden priester zijn gelijke niet als het gaat om mensen die in de kerk het onmogelijke mogelijk maken.

Een heilige in de dop. En één ding werd ten overvloede nog bevestigd: paus Johannes Paulus II zag in Werenfried een buitengewone geestverwant. Beiden even overtuigd dat een IJzeren Gordijn geen natuurwet was. Beiden bewezen met hun eigen talent hun gelijk. De stugge Pool Wojtyla met zijn denkhoofd moet de joviale Vlaamse Nederlander wel benijd hebben. Een foto in het rouwnummer van Werenfrieds blaadje Echo der Liefde toont Werenfried op bezoek bij de orthodoxe patriarch van Moskou, Aleksei. Dat wil de paus ook - al jaren. Maar hij is er niet welkom. Waarom Werenfried wel, al tien jaar geleden? Omdat hij een buidel geld meebrengt? Omdat hij stelde dat de orthodoxen, niet de katholieken, Rusland het geloof moeten terugbezorgen? Misschien beseft de paus goed dat hij wel de kracht had een IJzeren Gordijn te slopen maar niet de humor en de warmte om Russisch ijs te breken.

Geen heilige zonder relieken. Naast de kist staat een tafeltje met daarop 'de hoed'. De hoed werd z'n handelsmerk. Al zijn tranentrekkende toespraken over de hongerlijdende, godverlaten mensen eindigden met een collecte, in zijn hoed, langzamerhand te goor om aan te pakken. Met gaten erin, dus liever geen muntgeld, dankuwel. En er werd nog gememoreerd dat de hoed niet van hemzelf was, maar dat hij die ooit had meegenomen, 'geleend', toen de zijne kwijt was. De hoed nota bene van de abt, de enige andere in het klooster met zo'n grote kop. Het ondeugende zit al vóór het bedelen zelf in het attribuut.

Opnieuw ging in de mis de hoed langs de eerste rijen, fotografen en televisie registreerden precies hoe snel en met welke coupures de prominente gasten de hoed vulden.

Op de feestelijke samenkomst bij zijn 90ste verjaardag, drie weken terug, vertelde de geestelijke adviseur van de organisatie, Joaquín Alliende, had de pater van de hoed aan ieder van de zestien landencoördinatoren een kopie gegeven. Natuurlijk, geen reli kwie zonder handel en inflatie, maar voor Werenfried had het een verdere, symbolische betekenis. Het was een opdracht, om 'medeplichtig' te zijn met wat ooit met zijn ene hoed begonnen was.

Nu, drie weken later, stonden de zestien er weer en ook de 'Dochters van de Opstanding', een kloosterorde die Werenfried in Congo heeft opgericht. Allen hadden een schaaltje aarde van thuis meegenomen, voor het graf. Want zoals voor Werenfried van Straaten in het kleine Königstein de verre windstreken zijn leven waren geweest, zo mocht hij daar rusten in de aarde van overal waar hij gezaaid had.

Werenfried is dood. President Hans-Peter Röthlin van KiN/OPH bevestigt dat zijn organisatie in feite al jaren zonder de bemoeienis van de vader, de stichter draait. Kennelijk hebben ze trouwens een paar in Nederland ondenkbare trucs van hem afgekeken. Want wie heeft na de lange, lange mis gezorgd dat er buiten in een tent warme soep is voor iedereen? Het Leger des Heils soms? Nee, het echte leger. Relaties, legt Röthlin uit. De Duitse Militarbischof was Kirche in Not toevallig nog een kleine wederdienst verschuldigd en kon via Berlijn wat ritselen voor het goede doel.

De Spekpater begon zijn veelbewogen arbeid met spek verzamelen voor arme, Duitse vluchtelingen in de naweeën van de Wereldoorlog. Bij zijn begrafenis delen Duitse soldaten gratis een soort snert uit aan de weldoeners en bewonderaars. Een heiligenleven? In elk geval een leven dat wonderbaarlijk rond is en voltooid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden