Speelbal van de goden

Sprookjesachtig kijkspel, aanstekelijk gespeeld, met een vernuftig decor en betoverende belichting. Maar elf uur mythologie blijft zware kost.

Herakles
Toneelgroep De Appel. Tekst/regie Aus Greidanus sr. e.a. In Appeltheater t/m 10-6. Inl.: www.toneelgroepdeappel.nl

Het is een bijzonder kunststukje en dat is het, zou de vader van Dik Trom zeggen. Het is immers niet niks: een theatervoorstelling van elf uur. Weliswaar met acht pauzes, maar daarzonder blijft er toch nog ruim acht uur over, waarin je het publiek aan je moet zien te binden.

Na 'Tantalus' (2003), 'Odysseus' (2007) en 'Tuin van Holland' (2010) heeft Toneelgroep De Appel er ervaring mee opgedaan. Met 'Herakles' is De Appel voor de derde keer in de klassieke oertijd gedoken. Zo begint de theatermarathon zowaar op een Hollandse theatertraditie van de Griekse mythologie te lijken. Dat rijke materiaal hebben we toch maar mooi aan de Grieken te danken.

De Appel is het wel toevertrouwd daar ogenstrelend spektakel van te maken. In 'Tantalus' werd de Trojaanse Oorlog behandeld in een even swingend als inventief schouwspel, waar je ogen tekort kwam. In 'Odysseus' kwam de nasleep van die oorlog aan bod in een relatief sober, maar daarmee nog veel indrukwekkender vormgegeven ode aan de vertelkunst.

In 'Herakles' richt De Appel zich, naar eigen zeggen, op de oorsprong van die verhalen: Herakles als de oerheld. Dat blijkt toch niet helemaal het geval en meteen al een dramatische hobbel van jewelste. Het moet voor de schrijvers (Aus Greidanus sr., Jules Terlingen) een enorme puzzel zijn geweest enige logica in het verloop van de gebeurtenissen aan te brengen.

Herakles, zoon van oppergod Zeus en de sterfelijke vrouw Alkmene, mag de grootste held uit de mythologie zijn die twaalf onmogelijk geachte heldendaden verrichtte - de twaalf werken - maar de betekenis daarvan is in het licht van de verdere geschiedenis niet echt duidelijk. Noch het belang van Herakles zelf.

Wat maakt deze man interessanter dan de krachtpatser, die de Nemeïsche leeuw met zijn eigen handen wurgde, die de Hydra van Lerna (de waterslang met telkens weer aangroeiende koppen) met een potige list wist te doden, die de smerige stallen van koning Augias in één dag reinigde door er twee rivieren doorheen te leiden, die hellehond Cerberus uit de onderwereld kon halen? Enzovoort?

Opmerkelijk is dat we geen van die werken te zien krijgen. Ze worden verteld. Op zichzelf een prachtoplossing, die de verbeelding vaak meer kan prikkelen dan als het gebeurde gewoonweg getoond wordt. Nog opmerkelijker is, dat ze er in no time doorheen worden gejast. Al voor de lunch, ofwel op eenderde van de voorstelling zijn er al tien gepasseerd. Zo en passant, dat er nauwelijks iets van blijft hangen.

Inmiddels is dan overigens overduidelijk dat Herakles verre van een dragend karakter is. Hij is het titelpersonage, ja, maar inhoudelijk niet meer dan een speelbal in handen van de goden. Die goden zijn de eigenlijke rode draad van de voorstelling. Geestiger en meeslepender dan wat Herakles overkomt.

Prachtig en veelzeggend is al hoe de Olympos, de woonstee van de goden, wordt geïntroduceerd. Met een twinkelende sterrenhemel en onmiskenbaar een kruis vormende lichtstrepen door de achterwand. Op links en rechts uit de wanden schuivende balkonnetjes komen de goden tevoorschijn om te ruziën, de boel beneden op aarde te bedisselen en met elkaar te wedijveren. Niets menselijks is hun vreemd, maar het gekibbel tussen met name Zeus en zijn echtgenote Hera omtrent zijn overspel, met Herakles als resultaat, krijgt koninklijke allure door het gevatte steekspel met woorden en oneliners. Hera zet voortaan alles in om die bastaardzoon dwars te zitten, terwijl Zeus hem vooral nodig heeft om de Giganten, de reuzen die de Olympos bedreigen, te verslaan.

Nu is met die spelletjes niet een marathonvoorstelling te vullen. En dus worden, behalve Herakles' avonturen, ook andere Griekse helden waar Herakles ooit iets mee te maken had, er met wat roemruchte daden bijgehaald. Soms uiterst marginaal. Zo is er een deel met Theseus, die bij toeval door Herakles uit de onderwereld wordt bevrijd, maar ook een met Jason, waar Herakles niet eens in voorkomt.

Dankzij het vernuftig gestileerde decor en een betoverende belichting van Guus van Geffen, waar het toneelbeeld schijnbaar eenvoudig transformeert van godenwereld naar paleis, woestijn of onderwereld, is 'Herakles' een sprookjesachtig mooi kijkspel. Nog eens extra verfraaid door de wervelende kostuums van Annelies de Ridder en een sfeergevoelig klank- en muziekdecor van Carl Beukman.

Los daarvan zijn de afzonderlijke delen amper meer dan losse episodes, die geen nieuwsgierigheid naar de volgende wekken, maar onderhoudend genoeg zijn om de aandacht net voor-de-duur-van te kunnen vasthouden. Alhoewel. Als bij een nieuw deel, bijvoorbeeld de tamelijk onbekende 'Omphale', weer een hele opsomming van familie en achtergronden begint, slaat de informatiemoeheid wel toe.

Er missen domweg een spanningsboog die de artistieke noodzaak van deze marathon rechtvaardigt, een dramatische verhaallijn die je er doorheen sleurt, een karakter waar je je mee kunt meten. Eigenlijk is het aantrekkelijkste van de hele onderneming, dat je kennis van al die verschillende mythen weer even flink wordt bijgespijkerd. En dat er van een energiek spelersensemble kan worden genoten.

Dertien acteurs vertolken samen zo'n zeventig personages en doen dat met aanstekelijk speelplezier. Bob Schwarze als Herakles kwijt zich met verve van de haast onmogelijke taak om van een non-karakter een mens van vlees en bloed te maken. Uitzonderlijk goed is Geert de Jong als de gevaarlijk charmante Hera, voor wie Zeus (Aus Greidanus sr.) 'm terecht knijpt. En een bijzonder talent toont zich Nadia Amin, vooral in de rol van strijdlustige Medea.

Met zulke jonge aanwas kan De Appel als gezelschap nog wel even voort. De marathon voorbij.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden