Spectaculaire schenking voor museum

Verzamelaar laat aan Museum Volkenkunde niet alleen zijn kunstcollectie, maar ook huis en spaargeld na 'Dit is de droom van elk museum, zeker in deze tijd van bezuinigingen'

"Dit is de droom van elk museum, zeker in deze tijd van bezuinigingen", zegt directeur Steven Engelsman van het Museum Volkenkunde in Leiden. Dat zich op een dag zomaar een mecenas meldt die niet alleen zijn kunstverzameling nalaat aan het museum, maar ook nog eens zijn huis met inboedel plus zijn bankrekening. "De teller staat nu op bijna 3,5 miljoen euro", vertelt Engelsman. Maar nog niet de hele kunstcollectie is getaxeerd. De totale schenking zal nog ettelijke tonnen hoger uitvallen, is de verwachting.

Een lang verhaal gaat vooraf aan de spectaculaire schenking van de vorig jaar overleden Fritz Liefkes, die letterlijk zijn hele hebben en houden naliet aan het Leidse museum voor volkenkunde. Tot zijn dood verkeerde het museum in de veronderstelling dat Liefkes, oud-conservator kunstnijverheid van het Rijksmuseum in Amsterdam, alleen zijn verzameling van circa 750 kunstvoorwerpen uit Indonesië zou schenken, voor het merendeel uit de periode 1850-1950. Maar uit zijn testament bleek dat het museum ook zijn huis aan de Frederikstraat in Den Haag mocht verkopen en tevens de beschikking kreeg over zijn bankrekening. Het spaargeld en het huis waren samen goed voor 1,7 miljoen euro. Van de kunstverzameling van Liefkes zijn inmiddels de gouden voorwerpen en sieraden alsmede de beelden en gebruiksvoorwerpen gegetaxeerd op eveneens 1,7 miljoen euro. De komende tijd moet nog de waarde bepaald worden van de textielcollectie met een aantal unieke met goud bewerkte batiks.

Steven Engelsman kreeg kort na zijn benoeming als directeur van het museum voor volkenkunde, in 1992, een telefoontje van Liefkes, die hem zijn Indonesische kunstcollectie wilde laten zien. Engelsman: "Zijn huis was toen al redelijk gevuld met Indonesische kunst. Hij vertelde dat hij na zijn dood zijn hele collectie aan ons museum wilde schenken, omdat hij onze Indonesische collectie de beste van de wereld vond."

Sindsdien is het huis van Liefkes steeds verder dichtgeslibd met de kunstvoorwerpen die hij kocht op veilingen en bij kunsthandelaren. In de slaapkamer stonden twee vitrinekasten vol gouden voorwerpen en sieraden. De vensterbanken waren gevuld met beelden. Op de zolder lagen stapels ingepakte rollen textiel en zijde. Engelsman: "Al die schoonheid vormde een wonderlijk contrast met het interieur, waaraan al jaren geen onderhoud was gepleegd."

Conservator Francine Brinkgreve vult aan: "Bij het verzamelen stond voor Liefkes vooral de mens áchter de voorwerpen centraal, de mens die zich versiert en met mooie voorwerpen omringt. Een week voor zijn overlijden heb ik hem nog gesproken. De enige voorwaarde die hij stelde was dat we een mooie tentoonstelling zouden wijden aan zijn verzameling. Dat gaan we zeker doen, waarschijnlijk in 2013, want er is nog heel veel onderzoek nodig naar de collectie."

Liefkes legde niets vast, maar had wel een kamer vol veilingcatalogi die kunnen helpen om de voorwerpen te beschrijven. Er zitten volgens de conservator zeldzame stukken bij, waaronder twee kostbare Balinese stoeltjes, die in 1974 gebruikt zijn als decorstukken in de tv-serie naar Couperus' boek 'De stille kracht'. Een ereplaats op de expositie krijgt het favoriete beeldje van Liefkes, weet Brinkgreve nu al. "Dat kreeg hij van zijn vader bij het eindexamen van de middelbare school. Het was zijn allereerste beeldje uit Indonesië, dat hem jaren later inspireerde om Indonesische kunst te gaan verzamelen."

De Zijlstra-norm
Staatssecretaris Halbe Zijlstra van cultuur eist dat rijksmusea ondernemender worden. Naast de rijksbijdrage moeten ze minstens 17,5 procent zelf verdienen.

Het Museum Volkenkunde voldeed met ruim twintig procent eigen inkomsten al aan die norm, mede dankzij een aantal bruiklenen aan musea in het buitenland, waaronder Saoedi-Arabië, die daar volgens directeur Steven Engelsman goed voor betalen.

Dank zij het legaat van Liefkes presteert het museum met ruim dertig procent eigen inkomsten dit jaar en in 2012 royaal boven de Zijlstra-norm.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden