'Specialisten schrijven de duurste pillen voor'

(Werry Crone, Trouw) Beeld
(Werry Crone, Trouw)

Huisartsen moeten van de minister van volksgezondheid 127 miljoen extra besparen op geneesmiddelen. Klink wil dat ze goedkoper gaan voorschrijven.

Geen dure merkmedicijnen, maar vertrouwde pillen, die zeker zo goed zijn en vaak veiliger omdat er meer ervaring mee is. De huisartsen zijn niet van plan Klink op zijn wenken te bedienen. Ze vinden dat hij niet aan het juiste adres is: medisch specialisten, dát zijn de dure voorschrijvers, zeggen ze.

Het liefst zouden ze hun nieuwste pillen gratis weggeven aan ziekenhuizen, de producenten van geneesmiddelen. Maar dat mag niet, het zou neerkomen op omkoping.

En dus worden medicijnen met korting aangeboden aan ziekenhuizen. Megakortingen: soms tot 99 procent. „Dat doen we omdat we de drempel voor ziekenhuizen om onze middelen voor te schrijven graag zo laag mogelijk houden”, was enkele jaren geleden de verklaring van een directielid van farmaceutisch bedrijf AstraZeneca in Zoetermeer.

De echte reden: marktaandeel. De patiënt verlaat het ziekenhuis met de nieuwe pil, geen huisarts die er zin in heeft de patiënt terug te zetten op het vertrouwde, goedkope middel. De dokter die het wel probeert, moet praten als Brugman, want de specialist heeft het immers voorgeschreven? „Dat doe je één keer, misschien twee keer, daarna geef je het op”, zeggen huisartsen. Zonde van de tijd.

Zo verwerft de fabrikant aandeel in een markt die deze naam eigenlijk niet mag hebben. De pillenmarkt lijkt niet op een gewone markt, al was het maar omdat fabrikanten geen publieksreclame mogen maken voor geneesmiddelen-op-recept. De fabrikant stelt eenzijdig de prijzen van geneesmiddelen vast. Bedrijven hoeven zich nauwelijks te bekommeren om de prijs, want de verzekeraar betaalt. Op een gewone markt kiezen kopers zelf hun product en speelt de prijs een belangrijke rol.

Op de pillenmarkt geldt: de arts die de pil kiest, betaalt ’m niet; de verzekeraar die het middel betaalt, gebruikt ’m niet en de patiënt die het medicijn gebruikt, kiest ’m niet. Het gaat er dus anders aan toe dan op de consumentenmarkt voor koelkasten, laptops of blikken erwtensoep.

Fabrikant AstraZeneca bood in 2006 en 2007 ziekenhuisapothekers tot 90 procent korting op Crestor. Dat was toen nog een vrij nieuwe cholesterolverlager, de zesde in zijn soort. Een patiënt (lees: zijn zorgverzekeraar) die in juni 2007 Crestor (in de gangbare dosering van 10 mg) slikte, betaalde voor een doosje van 50 stuks 43 euro. Het ziekenhuis betaalde iets meer dan 4 euro.

De offertes zijn in het bezit van Trouw. AstraZeneca is bepaald niet het enige bedrijf dat ziekenhuisapothekers forse kortingen biedt als ze een nieuw middel op de plank leggen. De meeste bedrijven doen er aan mee. Al zijn er ook die het om principiële redenen niet doen. Zoals Boehringer-Ingelheim in Alkmaar. „De effectiviteit en veiligheid van een middel moeten leidend zijn bij de afweging of het wordt voorgeschreven”, vindt het bedrijf.

Maar grote firma’s willen hun graantje meepikken en brengen middelen op de markt die qua werkzaamheid nauwelijks verschillen van bestaande middelen. Alleen met agressieve marketing kunnen zulke middelen marktaandeel veroveren. Het vrijwel gratis verstrekken aan ziekenhuis is daar onderdeel van.

AstraZeneca gaf ook superkorting op de maagzuurremmer Nexium. De ziekenhuisapotheker kon Nexium inkopen voor 1 procent van de normale prijs. Nexium (20 mg, 50 stuks) van 49 euro was voor het ziekenhuis afgeprijsd tot 49 cent. Nog geen halve euro voor 50 dure maagzuurpillen. Concurrent Nycomed leverde de maagzuurremmer Pantozol met vergelijkbare kortingen.

Zo stuurt het ene ziekenhuis patiënten met Nexium en het andere met Pantozol naar huis. Het ligt er maar net aan welke firma een contract sluit met het ziekenhuis. Vaak slikken patiënten al jaren het vertrouwde omeprazol en worden ze bij opname in het ziekenhuis overgezet op het dure middel.

Nexium is vrijwel identiek aan omeprazol, maar bijna twaalf keer zo duur. Het goedkope generieke omeprazol is even effectief en veilig als Nexium. Door miljarden in de marketing te stoppen, wist AstaZeneca sinds de marktintroductie in 2000 voor Nexium een ijzersterke marktpositie te bereiken. Medisch specialisten en ziekenhuizen stapten massaal over.

Datzelfde gebeurde met de cholesterolverlager Crestor. Hoewel er geen wetenschappelijke studies zijn die bewijzen dat dit middel in grote patiëntengroepen ook werkelijk leidt tot minder sterfte aan hartproblemen gingen internisten en cardiologen, met in hun kielzog de huisartsen, op grote schaal over tot het voorschrijven van Crestor.

Afgelopen maand rapporteerde de Gezondheidsraad over de invloed van (industrie-)sponsoring op geneesmiddelenonderzoek. In het rapport meldde de raad dat er rond Crestor klinische onderzoeken zijn opgezet waarvan de uitkomsten voor de patiënt minder relevant waren. De Gezondheidsraad vond 40 van dat soort ’surrogaat’-studies. Het gros van deze studies werd door fabrikant AstraZeneca betaald. Ziekenhuisspecialisten en huisartsen schreven in 2008 ruim 800.000 recepten voor Crestor, terwijl studies op harde eindpunten (zoals een lagere sterfte) ontbreken.

Het omzetten van ziekenhuispatiënten naar nieuwe, dure pillen hoeft geen enkele relatie te hebben met de reden van opname. Ook de patiënt die met een gebroken been in het ziekenhuis ligt, gaat vaak naar huis met de nieuwste maagzuurpil of cholesterolverlager. Kassa voor de fabrikant.

In 2008 stuurde een huisarts uit Gouda een klacht aan het Meldpunt Beïnvloeding Farmaceutische Industrie van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) in Utrecht. Hij schreef: „Patiënten die ik naar het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda stuur, krijgen van de internist altijd het specialité Nexium voorgeschreven ter vervanging van de door mij voorgeschreven generieke omeprazol. Zelfs als de patiënt tevreden is over omeprazol. Dit speelt al jaren.’’

Het is de reden waarom de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) de leden heeft opgeroepen om per 1 januari geen herhaalrecepten meer te schrijven voor vier dure geneesmiddelen van medisch specialisten. Het gaat om de recepten voor de twee middelen van AstraZeneca (Crestor en Nexium), voor de cholesterolverlager Lipitor van fabrikant Pfizer en de maagzuurremmer Pariet van Janssen-Cilag. Het zijn middelen waarvoor jaarlijks in Nederland een vermogen wordt uitgegeven (bij elkaar 324 miljoen in 2008) en waarvoor werkzame, veilige goedkope alternatieven bestaan: omeprazol tegen maagzuur en simvastatine tegen te hoog cholesterol.

Omeprazol kostte in 2008 59 euro per gebruiker, Nexium kostte per patiënt 222 euro en Pariet 209 euro. Bij de cholesterolverlagers waren de verschillen nog groter: ook voor simvastatine betaalde gebruiker in 2008 59 euro, maar voor Lipitor was de verzekeraar 390 euro kwijt en voor Crestor 279 euro.

Sinds afgelopen jaar zijn de prijsverschillen alleen maar toegenomen. Door een scherpe prijsval van veel voorgeschreven medicijnen zijn de generieke maagzuurremmer en cholesterolverlager in 2009 30 tot 50 keer goedkoper dan de patentmiddelen Lipitor (20 mg); een doosje van 50 stuks kost nu ruim 50 euro. Een verpakking van 50 pilletjes van het net zo werkzame, generieke simvastatine in een vergelijkbare dosering (40 mg) kost nu 1 euro.

De huisartsen willen de verantwoordelijkheid voor de herhaalrecepten voor de vier middelen bij de ziekenhuisspecialist leggen. De huisartsen moeten van Klink dit jaar 127 miljoen bezuinigen op geneesmiddelen. In een brief aan patiënten schrijven zij: „Wat wij niet begrijpen is dat de minister de huisarts gaat korten terwijl het de medisch specialist is die u mogelijk te dure geneesmiddelen voorschrijft.”

De huisartsen hebben de medisch specialisten meegedeeld dat deze, waar mogelijk, goedkope generieke middelen moeten voorschrijven. Als de patiënt niet per se het dure specialité nodig heeft, moet de cardioloog of internist hem of haar omzetten op een generiek middel. Vervolgens zal de huisarts de herhaalmedicatie blijven verzorgen. Schrijft de medisch specialist zonder medische noodzaak een duur middel voor, dan moet hij volgens de huisartsen voortaan ook de herhaalrecepten leveren. Het motto van de actie is: goedkoop als het kan, duur als het moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden