Speciale vla schaadt milieu meer dan melk

AMSTERDAM - Het maken van speciale zuivelproducten als aardbeienyoghurt en mintvla geeft zuivelconcerns wel meer geld in het laatje, maar is schadelijker voor het milieu dan de productie van bulkproducten als literpakken halfvolle melk.

Dat is een van de conclusies van het proefschrift The greening of business waarop Anniek Mauser vandaag promoveert aan de Universiteit van Amsterdam. Zuivelbedrijven schakelen steeds meer over op producten met een toevoeging omdat die een hogere marge hebben dan de 'gewone' pakken melk of yoghurt die vanwege de grote concurrentie laag geprijsd zijn. ,,Je zou het omgekeerde verwachten, omdat bij de productie van gewone pakken melk vooral op de kosten wordt gelet. Van zo'n strategie wordt al snel beweerd dat het milieu de dupe is'', licht Mauser toe. ,,Maar die speciale producten tasten het milieu meer aan. Want die worden in kleinere hoeveelheden gefabriceerd waardoor productielijnen vaker stoppen. Dat geeft verlies aan grondstoffen, er moet vaker gereinigd worden en het steeds weer opstarten van de machines vergt meer energie. Dat lijken allemaal kleine zaken, maar bij elkaar opgeteld blijkt het te gaan om aanzienlijke hoeveelheden water, stroom en grondstoffen.''

Mauser denkt dat uiteindelijk de zuivelindustrie via vernieuwing de hogere milieukosten gaat terugdringen. ,,De zuivelsector in Nederland is zeer vernieuwend. Enerzijds willen ze steeds meer speciale yoghurts en vla's maken, anderzijds streven ze naar zo laag mogelijke kosten. Die twee wensen samen geven een betere prestatie van het bedrijf als geheel en de milieutechnologie lift daarop mee.''

Die milieuverbetering komt niet van binnenuit gezien de huidige drang bij bedrijven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen? ,,Nee'', zegt de promovenda. ,,Er wordt toch vooral op kosten gelet. Dat heeft te maken met puur overleven. Ook de zuivelmarkt is mondiaal geworden en daardoor zeer concurrerend. Maar ik ben daar heel pragmatisch in, als het effect dat de samenleving nu wil -minder milieuvervuiling- maar wordt bereikt.''

Mauser wijst erop dat de Nederlandse zuivelindustrie in Europa een meer dan gemiddelde prestatie levert. ,,En het gekke is dat zij dat niet goed naar buiten brengen. In tegenstelling tot wat bij veel bedrijven het geval is, zijn hun daden beter dan hun woorden. Ze doen het beter dan ze de buitenwereld laten weten. Hoe dat komt? Ik vermoed dat ze denken dat als ze hard roepen ze niet worden geloofd.''

En via milieuverslagen? ,,Het probleem met milieuverslagen is dat er geen eenduidige objectieve criteria zijn waarop je meet. Wat meet je dan en wat betekent dat? Heel lastig hoor. Ik heb dat in mijn proefschrift wel geprobeerd te doen voor de Nederlandse zuivelsector. Er wordt inmiddels wel gewerkt aan wereldwijde milieunormen door ISO en GRI, maar die initiatieven zijn net een jaar oud.''

Mauser constateert dat er nogal wat licht zit tussen milieuvoornemens en het daarvoor ingestelde management en de uiteindelijke prestaties. Zij verwijt de wassende stroom groene beleggingsfondsen te veel af te gaan op de voornemens van bedrijven en nauwelijks op de uitkomsten. ,,Te vaak worden de milieumanagers op hun woord geloofd, maar wordt dat niet afgezet tegen de feiten en de cijfers. En die twee verschillen nogal eens. Wat op papier zo mooi lijkt kan in werkelijkheid door een gebrek aan betrokkenheid bij werknemers een slechte prestatie opleveren. Daar mag best wat kritischer naar gekeken worden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden