SPD jaagt tussen DDR-flats op afgehaakte kiezers

Bij de Berlijnse verkiezingen in 2016 leed de SPD in Marzahn-Hellersdorf een pijnlijk verlies. Beeld Getty Images
Bij de Berlijnse verkiezingen in 2016 leed de SPD in Marzahn-Hellersdorf een pijnlijk verlies.Beeld Getty Images

De Duitse sociaal-democratische SDP, die bondskanselier Merkel van de troon wil stoten, heeft het moeilijk in de arme wijk Hellersdorf in het oosten van Berlijn.

Hoe dieper je het oosten van Berlijn inrijdt, hoe meer AfD-verkiezingsposters je tegenkomt. 'Nieuwe Duitsers? Maken we zelf', boven een zwangere buik van een blonde Germaanse. Of: 'Boerka's? Ik heb liever bikini's' - het begeleidende beeld laat zich raden. Zeker, ook de andere partijen prijzen zichzelf aan; op gigantische billboards pronkt ook hier het gezicht van Merkel. Maar vaak beklad.

Zaterdagmiddag. Op het Alice Salomonplein in Hellersdorf, aan de meest oostelijke rand van Berlijn, deelt Friederike (20, achternaam bij redactie bekend) rode ballonnen uit. Op haar kraampje liggen koekjes, rode pennen, zakdoekjes met 'niet huilen, stemmen' erop. De SPD voert vandaag campagne op het plein, onder het motto: 'Mooier leven... zonder nazi's'.

Bij de Berlijnse verkiezingen in 2016 haalde de AfD in Marzahn-Hellersdorf 24 procent - het hoogste percentage in Berlijn. De partij werd in de wijk de grootste, nog vóór Die Linke, die hier altijd zijn basis had. Ook in de andere oostelijke wijken werd de AfD bovengemiddeld groot. De SPD leed in Marzahn-Hellersdorf een pijnlijk verlies en ging van 28 naar 17 procent.

Sociale problemen

Het uitgestrekte stadsdeel staat bekend om zijn 'Plattenbau' in de noordelijke buurten: DDR-prefabflats, felbegeerd in de jaren 70 en 80, later symbolen van voorstedelijk verval. In de jaren 90 trokken mensen massaal weg. Veel flats werden gesloopt, anderen gerenoveerd, kregen kleurige verflaagjes.

Marzahn-Noord en Hellersdorf-Noord kampen met veel sociale problemen. Veel armoede, werkloosheid, alleenstaande ouders. Het Alice Salomonplein ligt daar middenin. Friederike, studente economie en recht, groeide op in de buurt. Toen ze Martin Schulz drie jaar geleden hoorde spreken, werd ze zo enthousiast dat ze zich aansloot bij de partij. Ze is niet de enige: de SPD heeft de afgelopen tijd, mede onder invloed van de charismatische Schulz, duizenden nieuwe leden verwelkomd.

'Stemmen maakt toch niet uit'

Friederike proeft 'veel energie' bij de partij. Tot hoge ogen in de peilingen - de Bondsdagverkiezingen zijn op 24 september - leidt dat alleen niet. Hoe komt dat? Waarom slaat het SPD-verhaal niet aan? Waarom verloor de SPD juist in een arme arbeiderswijk als Hellersdorf-Noord zo veel kiezers? "Ik kom veel vooroordelen tegen", zegt Friederike, die net als andere vrijwilligers ook langs de deuren gaat. "Dat de partij er niet meer voor de arbeiders is, bijvoorbeeld. Dat hoor ik vaak. Mensen weten ook niet wat er in ons programma staat." Deels door de media, vindt ze. "Die hebben het de hele tijd over personen, over de Schulz-hype en dat die voorbij is, niemand praat over de inhoud."

Wat ze ook veel tegenkomt: apathie. Zoals bij ambulancemedewerkster Nicole Niemsch (36), die een koekje van de kraam pakt en haar schouders ophaalt als Friederike haar vraagt of ze ook een folder wil. Vroeger stemde Niemsch SPD, maar nu stemt ze niets. "Het maakt toch niet uit."

De afgehaakte kiezers: daarop heeft het SPD-campagneteam in Hellersdorf zijn hoop gevestigd. De opkomst in het stadsdeel is de laagste van Berlijn, tussen de 50 en 60 procent. "Wie erin slaagt de niet-kiezers te mobiliseren", vat SPD-districtskandidaat Dmitri Geidel zijn strategie samen, "die wint". Al een jaar lang gaat Geidel, een jurist met Russische wortels, langs de Plattenbau-deuren, de laatste vier maanden dagelijks. De uitslagen in de wijk zijn 'volatiel', zegt hij, "vanwege die teleurstelling in de politiek". Wie zijn best doet, kan daarom hoog scoren. "Zelfs de Piratenpartij kreeg in 2013 opeens veel stemmen, terwijl je niet zou denken dat die hier past. De AfD won vorig jaar, omdat ze de niet-kiezers wist te mobiliseren."

Minder vluchtelingen in de media

Hij denkt dat de AfD minder wind in de zeilen heeft, nu het vluchtelingenthema minder prominent in de landelijke media is. Hij hoopt in het gat te springen dat de rechtspopulisten achterlaten. "Mensen die ik spreek, maken zich over heel andere dingen druk dan vluchtelingen. Zoals onderwijs. En het maakt indruk dat ik langskom. Goh, zeggen ze, ik heb nog nooit een politicus in het echt gezien."

"Wat een schertsfiguur, die man", zegt Peter Winkler (65), wijzend naar een houten Schulz-pop. De gepensioneerde elektrohandelaar stemt AfD. "Het Oosten kookt vanwege de Scheiße die Merkel heeft aangericht. Ik heb een pensioen van 430 euro, niks natuurlijk, maar ik sjacher de rest er wel bij, ik mekker niet over geld. Wat voor mij telt: ik ben tegen multiculti. Ik wil die Noord-Afrikanen niet!" Of er daarvan veel zijn in Hellersdorf? "Niet zoveel als elders in Berlijn." Hij lacht. "Ik wil gewoon orde. Dat we chef in eigen land zijn. De Duitsers, die zijn zo dom, ze voelen zich nog steeds schuldig over de oorlog. We worden geleid door de Amerikanen. Vroeg die kleine maar" - hij wijst naar Friederike - "waarom de Ami's hier nog steeds soldaten hebben? Ach, zij is zo jong." "Wat heeft mijn leeftijd ermee te maken", reageert Friederike vinnig. "Ik mag toch idealen hebben?"

Verpleger Karl-Heinz Scheidemann (59) komt erbij staan. Hij stemt SPD, al veertig jaar. Maar hij snapt waarom mensen de partij links laten liggen. "Schulz heeft een zeer sympathieke uitstraling, maar hij praat te ingewikkeld, niet direct genoeg. Hij is te aardig, wil Merkel geen pijn doen. De SPD en CDU lijken inhoudelijk te sterk op elkaar. De partij moet meer smoel krijgen."

Lees ook:

Merkel weigert tweede tv-duel

Schandalen lijken de AfD niet te deren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden