Spanningen tussen Turkije en Amerika lopen op om Syrië

De Amerikaanse veiligheidsadviseur John Bolton, tweede rechts, en zijn Turkse evenknie Ibrahim Kalin (links), tijdens een ontmoeting. De Turkse president Erdogan weigerde Bolton te ontvangen en wil alleen nog direct praten met Trump. Beeld AP

Amerika en Turkije stevenen af op een groot politiek conflict vanwege Syrië. De VS en Turkije onderhandelen met elkaar over de voorwaarden van de Amerikaanse terugtrekking uit Syrië, maar deze zijn al in een vroeg stadium geëscaleerd. 

De Turkse president Erdogan weigert de Amerikaanse veiligheidsadviseur John Bolton, die op bezoek was in Ankara, te ontvangen en zegde de afspraak met hem af. Erdogan wil alleen nog maar direct praten met Trump. Bolton vertrok met lege handen uit Turkije.

De ongunstige voortekenen deden zich al maandag voor, toen na overleg tussen de Amerikaanse en de Turkse delegaties plotseling de gezamenlijke persconferentie werd afgezegd. Die annulering wees op spanningen.

1. Wat is de oorzaak van het conflict?

De Turken zijn woedend op de Amerikanen. Aanvankelijk waren ze opgetogen omdat Trump vorige maand beloofde dat hij alle troepen uit Syrië terug zou halen, en hij Turkije impliciet toestemming gaf om de gebieden binnen te vallen waar momenteel de Amerikanen en hun Koerdische bondgenoten zitten.

Maar nu is Trump op zijn besluit teruggekomen, lijkt het. Zijn veiligheidsadviseur Bolton verkondigde deze week namelijk publiekelijk dat de Amerikanen pas vertrekken als aan een aantal voorwaarden is voldaan, waaronder de garantie dat de Koerden in Syrië beschermd worden. De geplande Turkse invasie loopt door de nieuwe Amerikaanse eisen vertraging op.

2. Wat willen de Turken?

Ankara wil de Koerdische strijders verjagen uit heel Noord-Syrië, en er het pro-Turkse Vrije Syrische Leger installeren. Dat de Amerikanen nu de bescherming van de YPG (de Syrisch-Koerdische zusterorganisatie van de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK) als voorwaarde stellen voor hun vertrek uit Syrië, gaat lijnrecht in tegen de wens van Erdogan om tegen de Koerden op te treden. 

Erdogan zegt dat zijn geplande invasie niet gericht is tegen de Koerden, maar alleen tegen de YPG. Maar waarschijnlijker is dat de Turkse invasie in Afrin van begin vorig jaar als blauwdruk zal dienen. Bij die inval werden niet alleen Koerdische strijders, maar ook Koerdische burgers verjaagd, waarna Arabische en Turkmeense Syriërs in hun huizen trokken.

Verder eisen de Turken dat de Amerikanen hun militaire bases in Syrië aan het Turkse leger overdragen of deze ontmantelen. Bovendien wil Ankara dat de Amerikanen de wapens in beslag nemen die zij aan de Koerdische strijders hebben gegeven voor de strijd tegen Islamitische Staat (IS).

3. Wat willen de Amerikanen?

De Amerikaanse regering is onderling verdeeld. Trump wilde zo snel mogelijk weg uit Syrië, en de gebieden onder Amerikaanse controle aan de Turken en de andere landen in de regio overlaten. Het Pentagon en het ministerie van buitenlandse zaken lijken juist te willen blijven in Syrië, vanwege de dreiging van Islamitische Staat. Minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo zei vorige maand dat hij niet zal toestaan dat een Amerikaans vertrek uit Syrië leidt tot een ‘slachting’ onder de Koerden. Het lijkt er nu dus op dat de voorstanders van een traag Amerikaans vertrek uit Syrië het pleit hebben gewonnen.

4. Is er ruimte voor een compromis?

“We kunnen geen concessies doen”, zei Erdogan gisteren. Vooral over de Amerikaanse eis dat de YPG niet aangevallen wordt, valt voor Erdogan niet te onderhandelen. De onbuigzame opstelling van Erdogan kan onderdeel zijn van een onderhandelingsstrategie. De Turkse regering stelt zich vaker hard op, maar is uiteindelijk vaak bereid tot concessies, ook over Syrië. De afgelopen drie jaar sloot Turkije verschillende deals met Rusland en Iran over Syrië, onder meer over de provincie Idlib.

De Turkse president zal waarschijnlijk proberen om Trump direct te spreken, want die lijkt wel gevoelig te zijn voor de Turkse eisen. Trump beschouwt Turkije als een belangrijkere bondgenoot dan de Syrische Koerden, en hij wil niet de betrekkingen op het spel zetten vanwege een kwestie als Syrië, het land dat volgens hem bestaat uit ‘zand en dood’. 

5. Wat als er geen deal komt?

Erdogan zegt dat Turkije zich niets zal aantrekken van de Amerikaanse plannen en Syrië gaat binnenvallen. Dit kan bluf zijn. Mogelijk hoopt Erdogan dat de Amerikanen zullen vertrekken uit angst voor een gewapend treffen met de Turken. Maar het is onwaarschijnlijk dat de Amerikanen zich laten intimideren door Turkse dreigementen. De Turken zullen het niet zomaar aandurven een gewapend conflict aan te gaan met hun Navo-partner.

Een ‘no-deal’ zou in het waarschijnlijkste geval betekenen dat de Turkse invasie van Noord-Syrië uitgesteld wordt. De Turken zullen wachten totdat de Amerikanen vertrekken, want dat zal vroeg of laat toch moeten gebeuren, met of zonder concessies van Turkije.

Lees ook

Het Syrische Idlib heeft een nieuwe sheriff: terreurbeweging HTS

De jihadistische beweging Hayat Tahrir al-Sham (HTS), voortgekomen uit het Syrische Al-Qaidafiliaal, is de nieuwe baas in de Syrische provincie Idlib. De terreurbeweging is vorige week begonnen met de aanval op andere rebellengroepen in de regio. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden