Spanning op Mediterrane top EU

VALETTA - In een imposant gebouw, van waaruit Maltezer ridders ten strijde trokken tegen Noord-Afrikaanse zeerovers en Turkse machtswellustelingen, komen vandaag 27 landen bijeen met een volstrekt ander doel: toenadering tussen 'Europa' en de regio ten zuiden van de Middellandse Zee.

THEO KOELE

Toch zal de bijeenkomst in Malta, onder leiding van Nederland als dienstdoend EU-voorzitter, niet gespeend zijn van spanningen. De Euro-mediterrane conferentie is het enige forum waarin landen als Israël en Syrië aan één tafel zitten. Israël, dat vreest door de Arabische ministers voor rotte vis te worden uitgemaakt, besloot pas gisteren om minister van buitenlandse zaken David Levi te sturen en niet iemand op lager niveau.

Het heeft er zelfs even naar uitgezien dat de conferentie op Malta moest worden afgeblazen. De lidstaten van de Arabische Liga kondigden tijdens de paasdagen aan de banden met Israël te bevriezen, en beraden zich nog op een economische boycot. Minister van buitenlandse zaken Hans van Mierlo reisde als een wervelvind door het Middellandse Zee-gebied, om zich ervan te vergewissen dat de Arabische landen het op Malta niet zouden laten afweten. Het afgelopen weekeinde voerde hij spoedberaad met Levi over deelname van Israël.

Nederland huldigt het standpunt dat samenwerking tussen de vijftien lidstaten van de Europese Unie en twaalf 'partners' ten zuiden van de Middellandse Zee los staat van het vredesproces in het Midden-Oosten, dat in een impasse, om niet te zeggen een crisis, verkeert. Maar Van Mierlo koestert tegelijkertijd de hoop dat de tweedaagse conferentie in Valetta een 'positieve invloed' heeft op het vredesproces.

Vanuit de Arabische wereld wordt - nog afgezien van de verstoorde relatie met Israël - met enige scepsis uitgekeken naar 'Malta'. De Euro-mediterrane bijeenkomst is het vervolg op een conferentie in Barcelona, eind 1995, waar werd afgesproken dat de EU en de landen ten zuiden van de Middellandse Zee begin volgende eeuw één vrijhandelszone zullen vormen. De praktische uitwerking van die fraaie doelstelling laat echter te wensen over. Onderhandelingen tussen de EU en de 'partners' over zogeheten associatie-akkoorden, die de mediterrane landen handelsvoordelen zouden moeten opleveren, verlopen moeizaam.

Tot dusverre heeft de EU met een handjevol landen, waaronder Israël, akkoorden gesloten. Ook met het Palestijnse gezag, dat leider Arafat naar Malta afvaardigt, kwam het tot afspraken. Maar met landen als Egypte, Jordanië en Libanon vlotten de onderhandelingen niet. Die landen hebben, in Europese ogen, te veel noten op hun zang. Zo wil de regering in Cairo 300 000 ton sinaasappelen tegen gunstige voorwaarden op de Europese markt afzetten, terwijl Brussel slechts 170 000 ton heeft 'geboden'. Ook over producten als snijbloemen (een gevoelig punt voor Nederland) en rijst wordt geruzied. Egypte zou bovendien druk uitoefenen op bevriende landen, opdat ze vooralsnog geen akkoord met de EU tekenen.

Zelfs in Marokko, een land dat al overeenstemming bereikte met Brussel, klinkt gemor. Een commentator van de krant L'Opinion beklaagde zich onlangs over 'chantage' van Europese zijde, en over 'het recht van de sterkste'. Niet alleen bikkelharde onderhandelingen over de afzet van landbouwproducten en vis op de Europese markt, maar ook de eisen die de EU stelt op het gebied van de mensenrechten-situatie in het mediterrane gebied, hebben irritatie gewekt. En Marokko vindt het een slechte zaak dat Libië door de EU niet als gesprekspartner wordt aanvaard (hetgeen te wijten is aan de reputatie van het land als promotor van 'internationaal terrorisme').

Ook Malta, gastheer van de conferentie, zou het liefst een pleidooi houden voor toelating van Libië op een volgende bijeenkomst van de Euro-mediterrane club. Maar de Engelstalige pers op het eiland schreef gisteren dat de regering van Malta daarvan afziet, op dringend verzoek van de EU. Een verhitte discussie over Libië zou de kansen op het welslagen van de conferentie er niet groter op maken.

Van Mierlo zal als EU-leidsman opgelucht ademhalen als de conferentie niet uitmondt in scheldpartijen tussen Israël en de Arabische deelnemers en/of tussen de aartsrivalen Turkije en Griekenland. Met een reeks rijkelijk vage afspraken over politieke, culturele, sociale, economische en veiligheids-samenwerking mag Nederland al meer dan tevreden zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden