Spanning is eerste slachtoffer in Nederlandse oorlogsfilm

RONALD ROVERS

Riphagen

Regie: Pieter Kuijpers

Met: Jeroen van Koningsbrugge, Anna Raadsveld, Peter Blok

**

"Ik zal er niet omheen draaien", zegt de verzetsman die aanbelt bij de vrouw van de oorlogsmisdadiger: "Het is bijltjesdag."

Had iemand er maar omheen gedraaid. Maar nee, het eerste slachtoffer van een Nederlandse oorlogsfilm is meestal de spanning. Al voor het eerste kwart van 'Riphagen' voorbij is, is van alle personages duidelijk aan welke kant ze staan en mogen ze die positie de rest van de tijd benadrukken met platte teksten: "Ik ga niet nog meer mensen verraden. Dat kan ik niet." In werkelijkheid duurde het soms de hele oorlog voor je wist aan welke kant iemand stond, als je er al ooit achter kwam.

Dat Dries Riphagen door en door rot was, is duidelijk. De Amsterdamse crimineel roofde in de oorlog Joods bezit en bracht het naar een bank in Luxemburg. De Duitse Sicherheitsdienst dacht dat hij voor hen werkte maar Riphagen werkte vooral voor zichzelf. Hij hield de Duitsers tevreden door af en toe onderduikers of verzetsstrijders te verraden. Aan het eind van de oorlog gebruikte hij de richtingenstrijd binnen de net gelanceerde binnenlandse veiligheidsdienst om naar het buitenland te ontsnappen.

Jeroen van Koningsbrugge probeert van Riphagen het manipulatieve monster te maken dat hij was, maar camera en scenario ondermijnen de boel. Het cruciale belang van zwijgen en verbergen in oorlogstijd had veel meer weerslag moeten krijgen in de vorm. Ook handig als een deel van de cast niet in staat blijkt om spanning of gelaagdheid over te brengen. Dus waarom alles zo frontaal filmen en alles tot voorbij de laatste twijfel in dialogen verklaren?

'Riphagen' is qua locaties en historische details een grote productie, maar soms krijg je de indruk dat bij dit soort films het production design met z'n gelakte auto's en keurige kostuums als het pièce de resistance wordt gezien en dat scenario en camera de sluitposten zijn. Een fundamentele vergissing.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden