Spanje

25 lidstaten zal de Europese Unie tellen na 1 mei. Sommige leden kennen we van nabij, anderen alleen van een afstand. In ieder land werd een schrijver gevraagd een portret te maken van zijn land, in tien vaste punten. Op weg naar de uitbreiding wekelijks in de Verdieping een zelfportret van een EU-staat. Na 1 mei volgen de nieuwe EU-leden.

Luis Lendero

De Spaanse schrijver Luis Landero werd in 1948 op het platteland geboren. Zoals zoveel arme boerenarbeiders verhuisden zijn ouders (in 1960) naar Madrid, op zoek naar het fortuin. Aangemoedigd door zijn vader begon Landero Spaanse cultuurgeschiedenis te studeren aan de universiteit van Madrid (waar hij nog steeds woont). Om zijn studie te bekostigen reisde hij door het land als gitarist. Vandaar zijn laatste en vierde roman 'El Guitarrista'. Zijn eerste boek 'De geschiedenis van een onbegrepen man' uit 1989 maakte veel indruk. Ook zijn tweede roman Ridders van Fortuin kreeg veel lof.

1 Het schilderij

Las Meninas van Velázquez

In Las Meninas (de gezelschapsmeisjes van de prinses), is Velázquez te zien op het schilderij, terwijl hij de scene schildert van de prinses en haar meninas die wij waarnemen. Las Meninas zijn net zozeer onderdeel van 'Las Meninas' als de hoofdpersonen in Don Quichote die het boek Don Quichote lezen. Ze zijn tegelijkertijd verzonnen hoofdpersonen en lezers. Het is onontkoombaar, een ieder die naar 'Las Meninas' kijkt raakt gefascineerd door het schilderij, dat lijkt te veranderen in een fantasie-afbeelding. Het is misschien de verontrustende mengeling van fictie en werkelijkheid, van dromen en waken die het best de menselijke toestand karakteriseert, en tevens een diepgeworteld thema is in de Spaanse ziel.

2 De foto

De gigantische demonstratie in Madrid na de mislukte staatsgreep op 23 februari 1981

Dit was het laatste zwarte hoofdstuk van onze geschiedenis. De Spanjaarden kwamen voor eens en altijd in opstand om te laten zien hoe zij onvoorwaardelijk democratisch gezind zijn. In die tijd waren de Spanjaarden voortdurend in angst voor een militaire coup die opnieuw de dictatuur zou kunnen terugbrengen. Het waren historische dagen - zoals de dagen die we hier dit jaar in maart doormaakten. De demonstraties in 1981 (in massaliteit te vergelijken met de de demonstraties na de vreselijke terroristiche aanslag in Madrid) maakten een einde aan het ernstigste spookbeeld in de Spaanse geschiedenis.

3 De persoon

Lope de Vega (1562-1635)

Lope de Vega is een man die de beker des levens volledig heeft leeggedronken. Hij schreef meer dan een ander, hij beminde meer dan een ander, hij ondervond meer genot en pijn dan een ander en liet als erfenis een gepassioneerd leven achter. Hij is een van de weinige kunstenaars die in een toestand van bijna onophoudelijke verwondering verkeerde over het theater van het leven. Voor alles had hij belangstelling, alles fascineerde hem en hij bezat de gave om in het alledaagse leven en de allerkleinste dingen iets magisch te zien. Hij was helemaal gek van de natuur volgens zijn tijdgenoten. En hij zat altijd vol menselijke tegenstellingen, zoals we nu weten. Het is het leven in zijn puurste vorm.

4 Het ding

Het plein in een Spaans dorpje

Het plein in welk Spaans dorpje dan ook met zijn kleine fontein in het midden, zijn iepen, zijn zuilenrijen en de mensen die met elkaar babbelen op de bankjes, elkaar verhalen vertellen, commentaar geven op het dagelijks leven in de kleine gemeenschap en hun meningen uitwisselen. De collectieve herinnering wordt daar levend gehouden; een onberekenbare rijkdom van ervaringen en inzichten. De filosoof Walter Benjamin zei ooit, dat de beschaving veel te danken heeft aan de vertelkunst van de mens, een kunst die droevig genoeg verloren dreigt te raken.

5 De tekst

Vier verhalen

Het verhaal van een jongen die zijn onschuld verliest op de Spaanse landweggetjes van de zeventiende eeuw (Lazarillo de Tormes). Het meest bijzondere verhaal ooit geschreven: over de edelman die zijn gedachten de vrije loop laat in een bibliotheek en het leven verwart met de boeken daar (Don Quichot). Het verhaal van een prins die in een kerker leeft, en niet weet of het leven een droom is of echt ('Het leven is een droom' van Calderón). Het verhaal van de oude blinde en mislukte bohemien en kunstenaar, die in de nadagen van zijn leven door Madrid zwerft (Luces de bohemia van Ramón del Valle-Inclán). Het zijn vier voorbeelden van verhalen uit de collectieve denkwereld van een heel land.

6 De muziek

Het lied

Si me quieres escribir

ya sabes mi paradero,

en el frente de Gandesa,

primera línea de fuego.

(Vertaling: Als je me wilt schrijven, weet je waar ik ben, aan het front van Gandesa, in de eerste vuurlinie)

Dit lied zongen de Republikeinen in de Spaanse Burgeroorlog. Het raakt me altijd weer diep, als ik het hoor, het herinnert me aan mijn voorouders en aan al degenen die een mooie en tragische strijd leverden voor de vrijheid en hun leven en hun dromen verloren. Het moet gezongen worden door een mannenkoor, gedesillusioneerde mannelijke stemmen die ons herinneren aan de hoge prijs die ons land altijd heeft moeten betalen voor zijn vrijheid.

7 Het gedicht

Het begin van Romance Sonámbulo van Garcia Lorca

Verde que te quiero verde.

Verde viento. Verdes ramas.

El barco sobre la mar

y el caballo en la montaña.(...)

Somnambule romance

Groen ik hunker naar je groen.

Groen de wind en groen de blaren.

Het scheepje buiten op zee

en schuil in de bergen het paard.

Met schaduwval over haar heupen

verdroomt ze op de veranda

met haar zilverkoele ogen,

groen van vlees en groen van haren.

groen hunker ik naar je groen.

Onder het gitaren maanlicht

staren de dingen haar aan

en zij kan er niet naar staren.

Groen ik hunker naar je groen.

Grote sneeuwkristallen sterren

schuiven langs de vis van schaduw

die de weg baant voor het dagen.

De vijgeboom schuurt er zijn wind

tussen de snerpende takken

en de berg, schooiende zwerfkat,

priemt uit bijtende agaven.

Maar wie kwam hier? Waarvandaan ook?

En ze blijft op haar veranda

groen van vlees en groen van haren

dromen van de zee, de wrange.

enzovoort...

(Vertaling Dolf Verspoor)

En als tweede:

Het begin van He andado muchos caminos van Antonio Machado

He andado muchos caminos,

he abierto muchas veredas,

he navegado en cien mares

y atracado a cien riberas (...)

(Letterlijke vertaling: Ik heb vele wegen gelopen,

ik heb vele paden gebaand,

ik heb over honderd zeeën gevaren

en aangemeerd aan honderd oevers.)

Het zijn misschien wel de twee meest geliefde hedendaagse dichters in Spanje. Beiden zijn Andalusiërs en beiden zijn diep geraakt door de oude volkspoëzie. En beiden groeien alleen maar mee met de tijd.

8 Het gerecht

La tortilla española (de Spaanse omelet)

Ik ken niemand die niet van tortilla houdt. Er gaan enkele basis-ingrediënten in: aardappelen, uien, eieren, olijfolie en zout. De aardappels worden in dunne schijfjes gesneden, samen met de uien. Dan bakken in een ruime hoeveelheid olijfolie, niet al te heet. Als de aardappels en de uien een aardige bruine kleur krijgen, mengen met eieren die van tevoren geklopt zijn. De meeste olie uit de pan schenken, slechts een klein laagje overlaten. De tortilla tweemaal omdraaien in de pan: dan is zij klaar (na toevoeging zout) om te worden opgediend. De tortilla smaakt het best met een homp brood en een lekker glas rode wijn. Graan, wijn, olijven, het is de essentie van de oude Mediterraanse cultuur.

9 De plaats

Madrid

Heel wat plaatsen hebben hun eigen geschiedenis en identiteit. Om die reden heb ik Madrid gekozen, omdat het zich nimmer voorstaat op zijn geschiedenis of voorwendt een speciale identiteit te hebben - of te missen. Het is een levendige, rumoerige stad, redelijk chaotisch, zonder dat dit storend is. Een stad met mensen uit alle uithoeken van Spanje, en de wereld. Iedereen is welkom in Madrid. En dat is ook het karakter van zijn identiteit, het is een stad die al zijn wegen openhoudt. Het heeft geen monument als zijn eigen symbool en het heeft die ook niet nodig. Madrid kan ongerijmd en hectisch zijn, maar het is altijd een fijne plaats om te vertoeven. Met weinig open ruimtes, maar een heleboel plekken om je te verstoppen.

10 De gebeurtenis

De overgang naar de democratie

De periode van 1975 tot 1978 was zeer intens. Het waren ook moeilijke en gevaarlijke jaren, maar voor de eerste keer in lange tijd waren wij Spanjaarden in staat onszelf in de spiegel te bekijken en van onszelf te houden. Het leek wel elke dag zondag. Wat later werd de democratie werkelijkheid en werd het toch nog maandag- dat wil zeggen het normale leven keerde terug, de zo gezegende en geheimzinnige normaliteit die alleen plotseling tragisch werd onderbroken door terreur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden