Spanje zet zich schrap

Spanje bereidt zich voor op het ergste nu de Baskische terreurbeweging Eta vandaag een einde zal maken aan het 14 maanden geleden eenzijdig afgekondigde bestand.

In een laatste poging de terreurbeweging op andere gedachten te brengen organiseert de regionale regering van Spaans Baskenland vandaag vredesdemonstraties. Grootste verrassing daarbij is de deelname van Herri Batasuna, de politieke tak van Eta.

Het is voor het eerst dat HB de straat opgaat, samen met gematigde nationalisten en aanhangers van Spaanse politieke partijen, uit protest tegen terreur van de 'eigen' beweging.

De vraag is of met het aflopen van het Eta-bestand en de vrees in Spanje voor nieuwe bloedige Eta-aanslagen ook de kans op vrede om zeep is geholpen.

Rafa Díez Usabiaga, secretaris-generaal van de radicale Baskische vakbond LAB, gelieerd aan Herri Batasuna en de Eta, heeft nog hoop. ,,De komende dagen kunnen nog compromissen gesloten worden. Partijen aan beide kanten moeten bereid zijn een stap vooruit te zetten opdat we de situatie van vóór het Eta-communique kunnen herstellen'', zegt Usabiaga.

De leider van de LAB heeft in het vredesproces een grote rol gespeeld als 'liaison' tussen de Eta en de conservatieve regering in Madrid. De afgelopen zomer was hij bij het 'toenaderingsoverleg' in een Zwitsers hotel, dat al na de eerste ronde werd afgebroken.

Als belangrijkste vertrouwenspersoon moet Usabiaga op dit cruciale moment werkloos toezien. ,,Er is geen vertrouwen meer'', zegt hij, ,,voornamelijk door de houding van de Spaanse regering. Er werden voortdurend Eta-leden gearresteerd. Bovendien lekte de regering de inhoud van het eerste gesprek door naar de pers.''

Het succesvolle vredesoverleg in Noord-Ierland is onder meer te danken aan de Amerikaanse bemiddelaar George Mitchell. Is het geen tijd voor bemiddeling in Baskenland nu de regering de Eta wantrouwt en de Eta geen vertrouwen meer heeft in wat de regering doet en zegt?

Usabiaga: ,,Het succes in Noord-Ierland heeft aangetoond dat een derde, onafhankelijke partij met internationaal gezag, onverzoenbaar lijkende partijen tot elkaar kan brengen. Maar de regering in Madrid heeft voortdurend gezegd dat ze geen bemiddeling wil. Er is door de media teveel aandacht geschonken aan beëindiging van het bestand door de Eta. Belangrijker is dat de Eta bereid is de gewapende strijd op te geven in ruil voor een democratisch proces dat moet leiden tot een verenigd Baskenland. Het enige dat de Eta vraagt, is dat de bevolking kan beslissen over haar toekomst.''

Is in die strijd dan nog plaats voor bomaanslagen en nekschoten?

Usabiaga: ,,Dit is het moment om de gewapende strijd af te zweren. Alle partijen hebben daarin hun verantwoordelijkheid en hun aandeel. Als we het eens zijn over de te volgen weg zal het geweld verleden tijd zijn.''

Een week geleden liet HB weten politieke oplossingen te zoeken. Tegelijkertijd kwam een HB-leider tot de conclusie dat de Eta een strategische fout heeft begaan door zich eeuwig te concentreren op de gewapende strijd. En dan zegt de Eta: we gaan weer schieten...

Usabiaga: ,,Dat heeft in elk geval aangetoond dat HB politieke autonomie heeft en zoekt naar institutionele oplossingen. Er is geen reden om aan te nemen dat de Eta niet hetzelfde wil.''

Maar als HB niet meer moet worden beschouwd als de politieke arm van de Eta en in volledige onafhankelijkheid kan opereren, wie vertegenwoordigt de Eta dan eigenlijk nog?

Usabiaga: ,,De Eta behoort sociaal gezien tot de linkerzijde van de Baskische samenleving. Maar in de conventionele opvatting heeft de Eta nooit een vertegenwoordigende rol gehad. Er is een politiek conflict in Verenigd Baskenland. Dat vraagt om een oplossing langs democratische weg. Als dat niet mogelijk is, stelt de Eta zich op het standpunt dat de gewapende strijd ook een instrument is om het doel te bereiken. En daarin heeft de beweging gelijk.''

Maar bent u bereid te doden om dat doel te bereiken?

Usabiaga: ,,Uiteraard niet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden