Spanje wordt de tranen zat

ENDEMOL IN SPANJE De Nederlandse televisieproducenten Joop van den Ende en John de Mol zijn voor veertig procent eigenaar van het productiebedrijf Gestmusic in Barcelona. In 1998 krijgt Endemol een meerderheidsbelang. Na het jaar 2000 zal het Spaanse bedrijf volledig eigendom van Endemol zijn. Gestmusic Endemol wordt gerekend tot de voornaamste Spaanse productiemaatschappijen. Het bedrijf verkoopt programmaformules en is vaak (mede)verantwoordelijk voor televisieprogramma's van de publieke omroep (TVE), commerciële stations (Tele 5 en Antena 3) en tal van regionale zenders. De voornaamste titels zijn de programma's die Endemol overal weet te verkopen: 'Luna de miel' (De Honeymoon Quiz), 'Si o qué' (Doet-ie het of doet-ie 't niet), 'Hospital' (Medisch Centrum West), 'No te olvides el cepillo de dientes' (Vergeet je tandenborstel niet), 'Lluvia de estrellas' (Soundmix Show) en 'Parodia nacional' (Parodie parade). Spanje is, hoewel op ruime afstand na Duitsland, voor Endemol de belangrijkste West-Europese vestigingsplaats. In 1995 had Endemol een omzet van 642 miljoen gulden. Van de omzet die Endemol op de televisiemarkt maakt komt 57 procent uit Nederland, 31 procent uit Duitsland en 12 procent uit overige landen, waarvan Spanje, Portugal, Scandinavië en België de belangrijkste zijn.

Toch zal ook Endemol zich moeten bezinnen op de toekomst, want de smaak van de Spaanse televisiekijker verandert snel. Bovendien dwingen torenhoge schulden de zenders programma's te maken die bij het grote publiek in de smaak vallen.

Een caravan, een onverwachte hereniging tussen twee geliefden. Een presentator die met een liefdesboodschap aanbelt bij een mevrouw, die vervolgens overvallen wordt door een cameraploeg. Een bar, waarin een alleenstaande jongen mag kiezen uit zes meisjes. Een serenade van Mercedes voor haar verloofde Pablo.

Op het eerste gezicht verschilt 'Lo que necesitas es amor' niet van het Nederlandse voorbeeld 'All you need is love'. De verschillen met de andere succesvolle Nederlandse programma's of formules, die de Spaanse publieke en commerciële televisie avond aan avond voor een miljoenenpubliek uitzendt, lijken ook miniem. Op zondag is er 'Lo que necesitas es amor', op zaterdagavond 'Lluvia de estrellas' en op woensdag 'Sorpresa, sorpresa': de Surprise Show. Het zijn vrij uitputtende programma's, die allen bij de aftiteling de naam van Endemol vermelden. 'Sorpresa, sorpresa', waarin allerlei verloren gewaande vrienden en familieleden worden opgespoord en herenigd, begint om half tien 's avonds en duurt tot 's nachts half twee.

Een uitzending van 'Lo que necesitas' duurt iets korter: tweeënhalf uur. Het programma verliest nauwelijks kijkers gedurende de uitzending. Kijkcijfers spreken van gemiddeld vier miljoen Spanjaarden, die om half elf 's avonds inschakelen en blijven kijken.

“Er wordt bij Antena 3 door veel mensen geklaagd dat die grote showprogramma's te lang duren, maar kennelijk wil de kijker het niet anders”, zegt een programmamaker bij het commerciële televisiestation. “Het grootste probleem is dat prime time in Spanje om acht uur begint en eigenlijk pas om een uur in de nacht is afgelopen. Om die reden worden de programma's enorm opgerekt.” Hij zag een paar keer de Nederlandse versie van 'Lo que necesitas', en wist eigenlijk niet wat hij er van denken moest. “Het zag er zo simpel uit”, zegt hij.

Antena 3 is eigendom van de Banesto-bank. De geel-rood-blauwe logo's van Banesto en Antena 3, tijdens de uitzendingen voortdurend in beeld, zijn nagenoeg identiek. Het is een subtiele reclameboodschap temidden van de ware vloedgolf van commercie die de kijker te slikken krijgt, en waarbij RTL 4 of SBS 6 de vingers kunnen aflikken. Iedere twintig minuten worden de uitzendingen onderbroken voor advertentieblokken met nog meer herrie dan in de programma's zelf.

Ook tijdens de programma's wordt met reclame gestrooid. De jongen die in 'Lo que necesitas' mag kiezen uit zes Spaanse schonen gaat in de liefdesbar Granja San Francisco-koffie drinken. Een schaars gekleed Granja San Francisco-meisje legt in drie minuten uit hoeveel verschillende soorten koffie Granja San Francisco wel heeft, en wijst alle pakjes aan. Later krijgen Oscar en zijn vriendin Azucena gouden liefdesringen aangeboden, wat aanleiding is voor een nieuwe reclameflits, in dit geval van de edelsmid die de ringen maakte. In 'Sorpresa, sorpresa' schuiven onder in het beeld reclameregels voorbij, terwijl de presentator blijft lachen en grimassen trekt.

De grens is bij Antena 3 (goed voor eenderde van de Spaanse kijkersmarkt) zelfs al verder getrokken dan dat. Nieuwsuitzendingen worden om de haverklap onderbroken, voor mededelingen die auto's, mobiele telefoons en een pop-die-echt-kan-plassen aanprijzen. Van deze vercommercialisering is de publieke zender TVE nog enigszins verschoond gebleven, hoewel het een kwestie van afwachten lijkt. “Er bestaan in Spanje niet echt grote verschillen tussen de publieke en commerciële omroepen”, zegt Antena 3-producent Ignacio Fuego. “Aan beide zijden drukt een schuldenlast, met als enige verschil dat TVE zich altijd nog gedekt weet door de overheid. Maar ook TVE heeft reclame nodig en zal een programma waar onvoldoende mensen naar kijken snel van het scherm halen. Daarvoor is het belang van reclame-inkomsten net iets te groot.”

Cijfers onderstrepen zijn woorden. TVE heeft een schuld van ongeveer 35 miljoen gulden (verlies vorig jaar: 1.2 miljoen). Antena 3 doet het in verhouding beter. De schuldenlast van dat station bedraagt bijna 9 miljoen gulden, met een uiterst bescheiden winst in 1995: 50.000 gulden.

Het is vrijdagavond. In de studio van Antena 3 wordt 'Lo que necesitas' opgenomen, twee dagen later is de uitzending. De meeste jongens dragen stropdassen en de meisjes schikken zich in lastig zittende jurken. Af en toe gaapt er iemand. Het tempo van de opname is moordend traag. Dan volgt een serenade: 'Voy a cantar tu nombre, Pablo. Que sepa el mundo cuánto te amo.' ('Ik bezing jouw naam, Pablo. Zodat de wereld weet hoeveel ik van jou hou'). Pablo beziet zijn geliefde even wanneer ze klaar is met haar lied, en barst opeens in trillend Andalusisch gezang los. Het publiek veert op en klapt enthousiast, terwijl dikke tranen in de ogen van Pablo's vriendin verschijnen.

Ignacio Fuego kijkt op een afstandje cynisch toe. “Dit programma hangt van tranen in elkaar. Ik merk dat ik steeds minder geïnteresseerd ben in de dingen die mensen met elkaar hebben doorgemaakt. Te pijnlijk is het vaak. Ik wil het niet eens meer weten.”

'Lo que nesesitas' wordt al vier jaar wekelijks in Spanje uitgezonden, met uitzondering van de maand augustus. Het trekt een kijkerspubliek dat al enigszins op leeftijd is. Dat is ook de reden dat de jonge presentatrice van het begin inmiddels vervangen is door Jesús Puente, die gezien zijn leeftijd de vader van Robert ten Brink kon zijn. Net als in Nederland is 'Lo que nesesitas' op zijn retour, hoewel Antena 3 nog geen plannen heeft met het programma te stoppen. Of Puente het programma nog steeds leuk vindt? De presentator glimlacht: “Het is niet mijn grootste uitdaging om dit programma te presenteren, maar zolang het publiek zich niet verveelt wil ik er wel mee doorgaan.”

Er vindt in Spanje een verschuiving plaats in de smaak van het kijkerspubliek. De Spanjaard ziet op dit moment het liefst televisieseries van eigen bodem, naast programma's waarin reality het hoofdbestanddeel is. Een voorbeeld daarvan is 'Quien sabe donde', oftewel 'Spoorloos', een programma waarin kijkers worden ingeschakeld om verloren familieleden en vrienden op te sporen. Van het succesvolle programma bestaan inmiddels twee verschillende versies. 'Quien sabe donde', op TVE, en 'Se busca' op Antena 3.

Het mediabureau Geca bestudeert buitenlandse programmaformules en tipt de televisiemaatschappijen, indien de formules geschikt zijn voor de Spaanse markt. Alvaro Agustin: “Wanneer in 'Lluvio de estrellas' een imitatie van Elton John te zien is, grijpen de kijkers onmiddellijk naar hun zapper. Want die kennen ze niet.” De veranderingen in het gedrag van de Spaanse kijker moeten vooral niet als opkomend nationalisme uitgelegd worden, zegt Agustin. “Kijkers vinden eenvoudigweg alles wat van Spaanse bodem is in principe veel beter.”

Op het bureau van Agustin liggen de cijfers van de best bekeken televisieprogramma's van de afgelopen zes jaar. Ze tonen het veranderde kijkgedrag: van quizzen ('90), naar buitenlandse soaps en speelfilms ('91), naar reality ('93-'94), naar de series van eigen bodem ('95 tot nu). In de lijst van de tien best bekeken programma's van dit jaar komen vijf van dergelijke series voor.

Agustin: “De Spanjaarden hebben er niets op tegen wanneer hun emoties worden aangesproken, ze willen best lijden. Maar ze willen er naar kunnen kijken als in een speelfilm. De nieuwe televisieseries spelen daar op in.”

Behalve in de series vertaalt de groeiende belangstelling voor nationale producties zich het best in het succes van de 'Parodia nacional', waarin actuele liedteksten op populaire muziek worden uitgevoerd. Het van oorsprong Spaanse programma is sinds deze maand ook in Nederland te zien, en heet dan de 'Parodie Parade'. Daarmee gaat voor het eerst een format vanuit een buitenlandse vestiging van Endemol naar Nederland, zegt een woordvoerder van Endemol in Aalsmeer. “We zijn het eigenlijk alleen omgekeerd gewend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden