Spanje straft Catalaanse separatisme met centralisme

Supporters van FC Barcelona houden een bord omhoog met daarop de tekst "Rajoy blijf van onze instellingen af" tijdens een wedstrijd tegen Malága CF in Barcelona. Beeld AFP

Premier Rajoy kondigde dit weekend forse maatregelen aan om Catalonië te dwingen de separatistische aspiraties te staken. 

Met de schorsing van de complete Catalaanse regering inclusief regiopresident Puigdemont kan volgens Madrid de ‘grondwettelijke orde’ worden hersteld. Nieuwe lokale verkiezingen volgen binnen zes maanden, een nieuw politiek speelveld creërend.

Rajoy zei tijdens een persconferentie haast verontschuldigend dat hij het ook liever anders had gezien. Maar hij kon niet anders dan het omstreden grondwetsartikel 155 activeren, zo de autonome regio tijdelijk onder Madrileens gezag brengend.

Aanvankelijk leek het er op dat Rajoy zou kiezen voor een light variant. Maar hoewel de premier stelt dat de autonomie van de regio niet wordt opgeschort, krijgt Madrid vergaande bevoegdheden in Catalonië.

Als de senaat vrijdag akkoord gaat worden Puigdemont en zijn regering naar huis gestuurd en komen de regioregering en de departementen onder controle van de landelijke ministeries. Ook de regionale politie en de Catalaanse publieke omroep moeten voortaan Madrid gehoorzamen. Het regioparlement wordt nog niet ontbonden, maar verliest wel slagkracht. Het autonomie-statuut en de Catalaanse wetgeving blijven volgens Madrid desondanks intact. De stemming over de toepassing van grondwetsartikel 155 is een hamerstuk, want Rajoy’s conservatieven hebben de absolute meerderheid.

'Illegale vernedering'

Na weken van een uiterst riskant steekspel ligt de bal nu weer bij Puigdemont. En hoewel de compleet geëscaleerde Spaans-Catalaanse crisis nu een voorlopig einde lijkt te naderen, is de opstandige regiopresident nog niet helemaal uitgespeeld. Hij heeft nog vijf dagen voordat zijn schorsing een feit is en beraadt zich op zijn volgende zet.

Zaterdagavond kondigde Puigdemont al aan het regionale parlement bijeen te roepen om de nieuwe situatie te analyseren, terwijl hij sprak van een ‘illegale vernedering’ door Madrid. Waarschijnlijk komt het Catalaanse parlement komende vrijdag bijeen – dezelfde dag dat de senaat over ‘155’ stemt.

Behalve een stevige discussie in een zwaar gepolariseerd politiek klimaat, beschikt Puigdemont over een laatste troef: het eenzijdig uitroepen van de onafhankelijke Catalaanse Republiek, al dan niet na een parlementsstemming. De eerdere ‘onafhankelijkheidsverklaring’ wordt zowel door Madrid als door de hardliners onder de separatisten als tweeslachtig gezien. Maar de Spaanse justitie houdt Puigdemont goed in de gaten en bereidt een aanklacht wegens ‘rebellie’ voor. Als hij alsnog de onafhankelijkheid uitroept, dreigt een celstraf van maximaal dertig jaar.

Mogelijk krabbelt Puigdemont nog terug. Dan moet hij zich deze week voor de senaat verantwoorden en kan hij zelf regioverkiezingen uitroepen om zo de regie te behouden, al werd dit scenario gisteren door een Catalaanse regeringswoordvoerder min of meer uitgesloten. Veel heeft Puigdemont niet meer te verliezen, zeker nu zijn verzoek om Europese bemiddeling geen gehoor krijgt: Brussel en de meeste lidstaten afzonderlijk staan vierkant achter Madrid. 

Geen dialoog, maar pannengerammel

Het besluit van de Spaanse regering leidde zaterdag ondertussen tot felle protesten onder de Catalaanse bevolking. Veel Catalanen maken zich zorgen over de toekomst.

Zo ook Jordi Martí en zijn vrouw Adriana. Zij zaten zaterdagochtend thuis in Barcelona in spanning voor de televisie. Madrid zou eindelijk uitsluitsel geven over de maatregelen tegen Catalonië nu de regioregering het separatistische project doorzet. “Ik ben echt nerveus over wat er op ons afkomt”, vertelt Adriana met een bezorgde blik in de ogen.

De Argentijnse ontmoette de Catalaan en fervent separatist Jordi jaren terug op de universiteit in Buenos Aires. Maar nu roept zij net zo hard “Vrijheid, vrijheid!”, als haar man doet tijdens het enorme protest in Barcelona tegen de detentie van twee separatistische leiders: Jordi Sanchez en Jordi Cuixart. De twee kinderen van 7 en 12 klappen enthousiast mee. Zij zijn gekomen om te demonstreren voor de vrijlating van ‘de Jordi’s’ en tegen de maatregelen van Madrid.

Ook Martí’s vader Ricardo is erbij vandaag. Het protest doet hem denken aan zijn studententijd toen hij de straat opging tegen dictator Franco. En dat activisme was weer ingegeven door zijn eigen vader die nog tegen Franco’s troepen had gevochten tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Bij een slag in de buurt van de rivier Ebro werd hij gevangengenomen en later omgebracht, meer wil Ricardo er niet over kwijt.

Franquisme

“Wat er nu in Catalonië gebeurt, is hetzelfde franquisme. Degenen die in Madrid aan de touwtjes trekken hebben stuk voor stuk familiebanden met Franco-gezinden”, zegt zoon Martí fel. Een overvliegende helikopter van de Nationale Politie wordt door de menigte onthaald op een luid fluitconcert.

Rond 13.30 uur wordt in menige Catalaanse huiskamer aandachtig geluisterd naar de toespraak van de Spaanse premier Rajoy. Die maakt bekend dat Madrid de Catalaanse regioregering schorst en met nieuwe verkiezingen de opstandige regio weer in het gareel wil zien te krijgen. Maar de Spaanse regeringsleider is nog niet uitgesproken of de potten en pannen kletteren al weer uit protest in de straten van Barcelona.

Taxichauffeur Miguel Montesisnos volgt het verhaal van Rajoy via de autoradio. Hij vreest het ergste: eerst waren er de terreuraanslagen in augustus, en nu kijkt de hele wereld volgens hem weer met angst en beven naar Barcelona. Toch heeft de geboren Catalaan zo zijn twijfels over de effecten van de aangekondigde Madrileense curatele.

“Misschien dat dit op de lange termijn helpt. Maar als de separatisten de straat opgaan en het land platleggen kan ik niet werken”, zegt hij. Hij voorziet onzekere maanden, maar heeft zelf nooit partij willen kiezen voor het separatistische of het unionistische kamp. “Rajoy is je echtgenote die nooit met je wil vrijen en altijd smoesjes verzint. Puigdemont is de minnares die je de heerlijkste vrijpartijen belooft als je maar bij je vrouw weggaat. Maar hoe dat nieuwe leven precies wordt, dat vertelt ze je nooit”, vat Montesinos hartstochtelijk zijn dilemma samen.

Propagandamachine

Ondertussen roepen de unionisten op om ook op potten en pannen te timmeren als Puigdemont later op de avond zal reageren. Maar eerst verschijnt de zojuist uit zijn ambt gezette regiopresident strijdbaar op het separatistische massa-protest, dat zich rond 17.00 uur rond de hoofdstraat Passeig de Gràcia als een olievlek uitbreidt. De stadspolitie telt een opkomst van 450.000 man.

Voor de Nederlandse consultant Marco Hulsewé, die vlakbij woont en kantoor houdt, is het een crime, zoals hij het zelf verwoordt. “Het is één grote geoliede propagandamachine”, zegt hij verontwaardigd. “Zij doen alsof Catalonië het middelpunt van de hemel en de aarde zelf is.” Hulsewé heeft er dan ook alle begrip voor dat Madrid nu maatregelen neemt. Het conflict raakt hem persoonlijk. Hij ziet met lede ogen aan hoe investeerders Catalonië liever links laten liggen en in zijn eigen sociale kring komen de verhoudingen tussen voor- en tegenstanders steeds meer op scherp te staan. Dat ondervindt ook separatist Adriana. Op haar werk in warenhuis El Corte Inglés kan zij maar beter niet over haar afscheidingsvoorkeur beginnen.

De Martí’s zijn geschrokken van de maatregelen van Madrid. “Ze hebben geprobeerd om het mooi te verpakken. Maar de repressie wordt gewoon langzaam opgebouwd”, zegt haar man Jordi. Toch komt het protest zaterdagavond niet tot een uitbarsting. Gisteren was er in Barcelona zelfs opvallend weinig te merken van de ophanden zijnde ‘machtsovername’ door Madrid. De zon scheen en de rolkoffers van de toeristen rolden weer over de straten. Al is het wel een ongewoon hete herfst, daar is heel Barcelona het over eens.

Lees ookWelk effect hebben de ultimata aan de Catalanen?

Lees hier alles over de onrust in Catalonië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden