Spanje-Marokko / Over Straat van Gibraltar hangt wantrouwen

De Spaanse koning Juan Carlos bezoekt deze week Marokko. Het moet het officiële einde van een periode van beroerde betrekkingen worden.

door Paul-Kleis Jager

AMSTERDAM - Spanje en Marokko hebben een diplomatieke crisis van drie jaar achter de rug met aanvaringen over visgronden, illegalen en de Spaanse enclaves Melilla en Ceuta. Hoogtepunt was een bijna-oorlog in 2002 in de straat van Gibraltar om het Peterselie-eiland: Marokkaanse troepen hadden deze nietige rots bezet, om het 'arrogante Madrid' uit te dagen.

Er volgde een officiële verzoening, maar na de aanslagen vorig jaar in Madrid nam het wantrouwen -in ieder geval onder het Spaanse publiek- weer toe. De meeste verdachten zijn Marokkaan en dat geeft hoe dan ook een wat onbehaaglijk gevoel.

Om de lucht te klaren gaf koning Mohammed VI een interview aan de krant El País, dat zondag verscheen. ,,Ik begrijp de reserves in de Spaanse publieke opinie heel goed'', sprak de koning, die toegaf dat hij zich zorgen maakt over het imago van zijn land. Hij prees de Spanjaarden die na de aanslagen zelfbeheersing toonden. En: ,,Het feit dat de aanslagen het werk waren van Marokkanen was voor mij en mijn landgenoten een enorme morele klap.''

Mohammed VI liet zich ook voor het eerst uit over de Peterselie-kwestie. Zijn soldaten waren daar om de illegale immigratie te bestrijden. Volgens de vorige Spaanse premier, de conservatief José María Aznar, deed Marokko veel te weinig om de wrakke bootjes met gelukzoekers, tegen te houden. Vandaar. Dat de zaak uit de hand liep (de bezettingsmacht van elf Marokkanen werd per

helikopter afgevoerd en, hoe vernederend, naar de omstreden enclave Ceuta gebracht) was uitsluitend de schuld van de onbuigzame Aznar.

Maar met diens opvolger José Luís Rodríguez Zapatero is veel veranderd, stelt Mohammed VI tevreden vast. ,,Er is nu weer sprake van wederzijds respect.''

Inderdaad tekent zich in twee gevoelige dossiers toenadering af. Illegale immigratie is ook een Marokkaans probleem volgens Mohammed VI, omdat de helft van de immigranten, afkomstig uit andere Afrikaanse landen, uiteindelijk in Marokko achterblijft. Daarom mag Madrid rekenen op 'extra inspanningen' om de stroom illegalen richting Spanje, die in 2004 al met 18 procent daalde, in te dammen.

Op zijn beurt heeft Zapatero gas teruggenomen in het standpunt over de status van de Westelijke Sahara. Marokko lijfde dit gebied in 1975 in, en ligt sindsdien overhoop met de bevrijdingsbeweging Polisario. Polisario had tot nu toe de sympathie van Madrid, maar Zapatero rept niet van een referendum over autonomie. Tot woede van Polisario-baas Mohammed Abdelaziz streeft hij naar een 'oplossing waarin beide partijen zich kunnen vinden'.

Maar tegelijk dreigt mogelijk een nieuw probleem aan het front van de terrorismebestrijding. De moslimradicaal Mohammed Haddad, verdacht van deelname aan de aanslagen in Madrid, wordt door de Marokkaanse autoriteiten ongemoeid gelaten. Haddad loopt in Tetuan (in het noorden van het land) 'gewoon vrij rond', schreef El Mundo gisteren verontwaardigd. Haddad was volgens de liberale krant zeer waarschijnlijk een informant van de Marokkaanse inlichtingendienst in Spanje die 'dingen wist die Madrid nooit te weten mag komen.''

Het commentaar in de tweede krant van het land vertoont geen spoor van de zo gewenste ontspanning. Achter de moderne façade van openheid die Mohammed VI heeft opgetrokken gaat een 'autocraat' schuil die er niet over piekert zijn positie als religieus leider op te geven en van Marokko een echte democratie te maken.

'Onacceptabel' en 'onwaarschijnlijk' noemt de commentaarschrijver het dat Mohammed VI optrok naar Perejil om illegalen te vangen. Maar het meest schokkende is dat de monarch 'diverse elementen die Marokko aan 11 maart verbinden, verdonkeremaant'. Achter de uitspraak dat de treinaanslagen werden uitgevoerd door 'legale, goed geïntegreerde Marokkanen' vermoedt El Mundo een poging de Spaanse samenleving mede verantwoordelijk te maken: ,,Alsof de leden van het 11-maartcommando bedorven zijn door hun integratie. Het tegendeel is het geval: het waren fanatici die handelden in naam van hun godsdienst.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden