Spanje kiest opnieuw tussen gevestigde macht en het nieuwe elan

herkansing | Morgen gaan de Spanjaarden weer naar de stembus. Daarna is het menens, en moeten er coalities worden gesmeed.

Na maanden vruchteloos onderhandelen krijgt Spanje morgen een herkansing om de politieke machtsbalans een zwiep te geven. Maar uit de laatste peilingen blijkt opnieuw dat geen enkele partij een absolute meerderheid krijgt. Vanaf maandag moeten er dus echt bruggen worden geslagen om een nog langer durend machtsvacuüm af te wenden.

Met de brede steun voor het linkse Podemos (Wij kunnen) en het liberale Ciudadanos (Burgers) tijdens de verkiezingen in december brak een nieuwe episode aan in de Spaanse politiek. Ondanks dat de meeste steun van de Spanjaarden nog steeds naar de sociaal-democratische PSOE en de nu demissionair regerende conservatieve Volkspartij ging.

En ook morgen staat de Volkspartij volgens de peilingen wederom op winst. Maar de linkerflank wordt een slagveld. Daar lijkt Podemos de PSOE voorbij te streven en daardoor zomaar de tweede partij van het land te worden.

De partij van politicoloog Pablo Iglesias werkte al samen met tal van progressieve regionale bewegingen, maar het nieuwe pact met een landelijke linkse splinterpartij legt Podemos geen windeieren. Podemos 2.0 (Podemos Unidos gedoopt) lijkt zich zo steeds meer tot een links blok van divers pluimage te ontpoppen, á la het Griekse Syriza.

Opvallend genoeg wordt de toon van het debat minder radicaal. Podemos presenteert zich steeds sterker als dé vernieuwer van de sociaal-democratie. Tot ergernis van de PSOE, die haar eigen rode vlag gekaapt ziet. En ondertussen blijven Podemos' politieke rivalen een waar doemscenario schetsen van crashende beurskoersen en Venezolaanse toestanden als de post-marxist Iglesias aan de macht komt.

Ook bij demissionair premier Mariano Rajoy is het inmiddels doorgedrongen dat de nieuwe partijen geen modeverschijnsel zijn. Voor het eerst stemde hij dan ook in met een tv-debat a cuatro, waar hij keiharde kritiek kreeg op zijn bezuinigingsbeleid van de afgelopen jaren. Toch redde Rajoy zich er knap uit door zijn bestuurlijke ervaring te laten gelden. Alleen zijn mantra dat regeren toch 'wel iets erg moeilijks was' had wel een erg hoog papa-verteltgehalte en leidde tot veel vermaak op de sociale media.

Socialistenleider Sánchez zal binnenkort ook een sterk staaltje leiderschap moeten gaan tonen, of de PSOE nou de grootste blijft op links of niet. De vraag is of hij zich zal durven aansluiten bij zijn 'natuurlijke' coalitiepartner Podemos. Zo kan Sánchez zijn kiezers in ieder geval laten zien dat zijn partij écht links is, maar dan geeft hij wel toe aan zijn aartsrivaal.

Als Sánchez evenwel besluit een regering van de Volkspartij te gedogen, zal het links in Spanje duidelijk worden dat de PSOE-leider zijn socialistische waarden te grabbel gooit. Een duivels dilemma.

De Brexit, dat de verkiezingen van morgen compleet heeft overschaduwd, kan de Spaanse kiezer weleens bewegen om uit vrees voor Europese instabiliteit op de traditionele partijen te stemmen. Niet dat Ciudadanos en Podemos uit de EU willen. Maar zij staan wel drastische hervormingen voor.

Toch zijn de verkiezingen vooral voor Spanje zelf belangrijk als nieuwe stap in een politieke cultuuromwenteling die in december al is ingezet. Zeker nu nog meer Spanjaarden in pre-Brexitpeilingen beloofden hun stem te geven aan de nieuwe partijen. Want hoe meer de traditionele macht inlevert, hoe krachtiger de nieuwe garde kan laten zien uit welk hout zij gesneden is. Komen politieke samenwerking en hervormingen nu van de grond? Of echoot de Spaanse politieke traditie van het eigen gelijk ook door bij de nieuwe generatie politici?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden