Spaanse vastgoed-debacle treft regio's het hardst

Schrappen kerstbonus komt hard aan 'EU-geld over de balk gesmeten met wegen en prestigeprojecten'

De Spaanse wegen kunnen vaak worden aangeduid als gatenkaas, maar nergens is het asfalt zo glad als in de regio Extremadura. Op de snelwegen, op de autowegen en zelfs op de kleine paden die naar afgelegen dorpen slingeren, lijken de wegen als nieuw.

Juist dit asfalt heeft eraan bijgedragen dat Extremadura een van de volgende regio's in Spanje is die een beroep moet doen op het noodfonds. Het geld is op, mede dankzij overmatig spenderen. Vorige week stelde de Spaanse centrale regering 18 miljard euro beschikbaar voor de regio's die niet meer aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen.

Valencia en Murcia klopten de afgelopen dagen direct aan. Al in mei liet Catalonië, dat ruim een vijfde van de nationale economie vertegenwoordigt, weten dat het steun nodig zal hebben. De regio's geven de schuld aan de centrale regering, die heeft verordonneerd dat hun begrotingstekort eind dit jaar niet boven de 1,5 procent van het regionale bruto binnenlandse product mag uitkomen. Zelf zijn ze vaak praktisch afgesloten van de financiële markten: de rentes die daar gevraagd worden zijn zo hoog dat oude leningen aflossen met nieuwe voor velen onbetaalbaar is.

De problemen binnen de zeventien autonome regio's hebben grotendeels te maken met de vastgoedzeepbel. Jarenlang stroomde er geld binnen dankzij de verkoop van grond en het innen van belastingen. Elke regio wilde een eigen prestigeproject, zoals glad asfalt, aansluiting op het hoge snelheidsnetwerk van de trein, een eigen vliegveld of kunstmuseum. Geld hiervoor werd verstrekt door lokale spaarbanken, de cajas, die nauwe banden hadden met politici en nu zo in de problemen verkeren.

Nu de vastgoedzeepbel uiteen is gespat, missen de regio's een deel van hun inkomsten. De centrale regering heeft de regio's opgelegd dat ze bezuinigen op hun onderwijs en zorg, taken waarvoor de regioregeringen verantwoordelijk zijn. Andere uitgaven zijn door de crisis alleen maar toegenomen. Regio's zijn ook deels verantwoordelijk voor sociale voorzieningen (werkloosheidsuitkeringen), waarvoor de uitgaven met een stijgende werkloosheid (nu al 25 procent) maar blijven oplopen.

Voor de 'gewone' Spanjaard zijn de gevolgen merkbaar. Zij hebben te maken met zowel landelijke bezuinigingen als regionale. Zo betalen middeninkomens 40 procent van een medicijn zelf, maar komt daar in Catalonië nog een euro bovenop: een regionaal besluit.

Onlangs kondigde de centrale regering nog eens 65 miljard aan bezuinigingen aan, waaronder een btw-verhoging en het afschaffen van de kerstbonus - vaak ter hoogte van een maandloon - voor ambtenaren van alle overheden. Dit laatste is zeer slecht gevallen in de Extremadura. Geen regio in Spanje telt namelijk zoveel ambtenaren als deze. Bijna 30 procent van de beroepsbevolking werkt voor de overheid, tegenover een ook al hoog landelijk gemiddelde van 22 procent.

"Geen kerstbonus betekent geen cadeaus voor de kinderen, geen uitjes, geen luxe kerstmaaltijd", zegt Victoria Grajera (48). Als verpleegkundige verdient zij 2100 euro per maand, en dat is inclusief de vergoeding voor alle nachtdiensten. "Ruimer dan de duizend euro die veel mensen verdienen, maar ik heb wel een hypotheek en twee studerende kinderen."

Volgens haar 'kunnen wij Spanjaarden niet meer'. "Bezuinigen prima, maar kom niet aan de basisprincipes van een samenleving. Gezondheidszorg en onderwijs moeten toegankelijk zijn voor iedereen." Wat haar het meest frustreert: "Spanje heeft zoveel geld gekregen van de Europese Unie en wat hebben we ermee gedaan? Wegen aangelegd en te veel huizen gebouwd."

In de rest van het land richt de woede zich steeds meer op de banken. Demonstraties zijn aan de orde van de dag. "Banken hebben zich misdragen en worden gered, waardoor de overheid zelf in de problemen is gekomen", zegt Josep-Lluís Navarro. Hij is directeur op een middelbare school in de stad Valencia. "En wie draaien ervoor op? Niet de bankiers, niet de politici, maar de hard werkende Spanjaarden. Dat maakt mij woedend."

Wel een mooi museumcomplex, maar 's winters met dekens om in het onverwarmde klaslokaal
Castillië-La Mancha, de Balearen (waaronder Ibiza en Mallorca), Andalusië en de Canarische eilanden worden ook genoemd in de lijst van regio's die snel hulp zullen vragen aan de centrale Spaanse regering. Dat Valencia als eerste aanklopte is geen verrassing. Geen regio die zo profiteerde van de vastgoedzeepbel. Fanatiek werd hier in de vette jaren het ene na het andere project uit de grond gestampt, zoals het vliegveld van Castellón (150 miljoen euro), waar tot op de dag van vandaag nog geen vliegtuig is geland, het Formule 1 circuit (90 miljoen euro), en de bouw van het museumcomplex 'Stad van wetenschap en kunst' (1,3 miljard euro). Door gebrek aan geld in de regio zaten leerlingen afgelopen winter zonder verwarming en met dekens over zich heen in de klaslokalen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden