Spaanse toekomst vol oude mensen

Geboortecijfer ligt veel lager dan elders in Europa, levensverwachting is juist erg hoog

MADRID - Oud worden kunnen de Spanjaarden als de besten. De levensverwachting is met 85,5 jaar voor vrouwen en 79,5 jaar voor mannen bijna de hoogste van Europa (het EU-gemiddelde ligt op 83,1 en 77,5 jaar). In 2050 zal één op de drie mensen ouder zijn dan 65.

Daar zit ook een keerzijde aan. De Spaanse bevolking vergrijst en krimpt in hoog tempo. Over drie jaar gaan er meer mensen dood dan er geboren worden, meldt INE, het nationale bureau voor de statistiek. Dit kwam in de geschiedenis pas twee keer eerder voor: tijdens de Spaanse griepepidemie en de burgeroorlog, beide begin vorige eeuw.

Ouderartsen en politici maken zich zorgen. Zij vragen zich af of Spanje, met name op het gebied van gezondheidszorg en pensioenen, wel klaar is voor een toekomst vol oude mensen. De leiders van zes autonome regio's klopten onlangs in Brussel aan voor hulp bij de vergrijzingsproblematiek.

Hoewel heel Europa te maken krijgt met de vergrijzing, heeft Spanje een aantal specifieke problemen. Zo is ruim 25 procent van de beroepsbevolking momenteel werkloos, wat drukt op de pensioenuitkeringen. Door de late leeftijd waarop Spaanse vrouwen zwanger worden van hun eerste kind en het gebrek aan parttime banen, ligt het geboortecijfer met 1,32 kinderen per gezin veel lager dan elders in Europa. Immigranten krikten de cijfers nog enigszins op, maar door de economische crisis verlaten zij Spanje en masse.

Volgens demograaf Julio Pérez Díaz heeft Spanje nog geen plan voor de toekomst. "De eerste generatie 'vergrijzers' zijn pioniers. Zij moeten alles uitvinden. Daarna zal iedereen klaar zijn voor een bevolking bestaande uit heel veel ouderen en alle bijkomende zorgen."

Maar hij relativeert ook. Spanje wacht geen ramp. Een bevolkingskrimp van een miljoen maakt niet uit, zegt hij.

"Daar zijn politici het niet mee eens. Die denken: hoe meer mensen hoe beter. Maar zij moeten zich focussen op banen creëren, en op het juiste werk: zet in op de verzorging van ouderen. Meer kinderen krijgen is geen oplossing."

Ulises Restrepo Arena (42), Angela María Tobon Caballero (38), Venus Restrepo Tobon (5) en Ulises Restrepo Tobon (1,5); migrantengezin

"Zoals je ziet, staan de dozen al klaar in de gang. Uiterlijk september willen we terug zijn in Colombia. We gaan naar Medellín, waar we met ons spaargeld een huis hebben gekocht. We hebben elf jaar in Spanje gewoond. De kinderen hebben de Spaanse nationaliteit, maar onze toekomst ligt in Colombia. Daar woont onze familie, al blijft de moeder van Angela hier in Madrid. Voor ons liggen meer kansen in Zuid-Amerika dan in Europa. In Colombia groeit de economie. Ik heb altijd gewerkt als schilder in de bouw, maar sinds de vastgoedcrisis is er weinig werk en wat er is, gaat naar de Roemenen. Die schilderen je huis voor 300 euro, ver onder de marktprijs van 800. Daar kan ik niet tegenop. Angela werkt in een warenhuis. In Colombia moeten we op zoek naar werk, maar dat zal wel lukken. Er is daar altijd wel werk in de bouw of horeca. Ik heb wel zin om terug te gaan."

Ana Vazquez Pérez (47) met haar man José Luis Martínez López (48) en zoon Mauro Martínez Vazquez (10); gezin met één kind

"Mijn man en ik komen allebei uit een gezin met zeven kinderen. Een groot verschil met één kind, kan ik je vertellen. In één generatie zijn de Spanjaarden van heel grote gezinnen naar kleine gegaan. Dat komt doordat veel vrouwen werken en de lange werkdagen zijn lastig te combineren met kinderen. Ik ken José al ruim twintig jaar. Naar Spaans gebruik waren we pas begin dertig toen we het huis uitgingen en dan begin je laat aan kinderen. Ik was 38 en een tweede is er nooit van gekomen. We zijn allebei maatschappelijk werker. Sinds februari ben ik werkloos. Toen Mauro jonger was, miste hij wel een broer of zus, maar nu niet meer. Hij heeft genoeg vrienden en familie. In Spanje zorg je als kind voor je ouders als die oud zijn. Voor Mauro kan dat misschien zwaar zijn. We maken ons wel zorgen om de pensioenen in ons land. Politici hebben geen plan voor de vergrijzing."

Manuela Cornejo Benito (76); oudere vrouw

"Mijn vader is 101 geworden. Oud worden zit bij ons in de familie. Ik heb twee kinderen en woon alleen. Mijn man is veertien jaar geleden overleden. Hij had een goede baan als radiotechnicus waardoor ik een ruim pensioen heb van 1100 euro per maand. Naar een tehuis wil ik niet. Als ik niets meer kan, dan komen de kinderen wel helpen of neem ik een hulp in huis. Elke ochtend ga ik wandelen met mijn vriendinnen. Daarna is het tijd voor de boodschappen en de lunch. Ik heb nooit alcohol gedronken en nooit gerookt. Geen idee waarom Spaanse vrouwen gemiddeld 85 jaar worden. Ik probeer gewoon geen stress te krijgen. Geen gehaast voor mij en elke middag lekker rusten. Ik doe nog van alles, ga soms een maand naar mijn zus in Sevilla. De afgelopen jaren heb ik veel operaties gehad. Ze hebben zelfs een enorme tumor ergens uit mijn buik gehaald, maar ik voel me zoals altijd goed."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden