Spaanse regio's: Minder Madrid graag

Premier Rajoy waarschuwt voor gevaar van politieke instabiliteit in tijden van economische crisis

In Baskenland ligt de macht sinds de verkiezingen van zondag bij twee nationalistische partijen die - in verschillende mate - grotere onafhankelijkheid van Madrid bepleiten. Ze zullen de regionale verkiezingen in Catalonië, eind november, met belangstelling volgen. Bij winst wil de Catalaanse nationalistische partij een referendum uitschrijven over afscheiding van Spanje.

De Nationalistische Baskische Partij (PNV) won 27 van de 75 zetels en EH Bildu, voortgevloeid uit de politieke tak van de afscheidingsbeweging Eta, 21. Beide partijen streven wel naar verregaande autonomie, maar hebben verschillende ideeën over de economie. Of ze willen samenwerken is de vraag. Mogelijk kiest de centrumrechtse PNV-leider en toekomstig regiopresident Iñigo Urkullu voor een minderheidsregering, die per wetsvoorstel gedoogsteun zoekt. Onduidelijk is hoe ver hij wil gaan om tot zelfbeschikking te komen, bijvoorbeeld via een referendum.

Regiopresident Artur Mas van Catalonië voelt veel voor zo'n referendum, mocht zijn CiU-partij de verkiezingen volgende maand met een meerderheid winnen. Maar voor de Basken is het minder urgent om afstand te nemen van Madrid. Zij hebben al verregaande autonomie, en mogen in tegenstelling tot de Catalanen zelf belastinggeld innen en uitgeven. Bovendien is Baskenland een welvarende regio met een laag begrotingstekort, anders dan Catalonië.

Dat een kwart van de Basken zijn stem uitbracht op EH Bildu heeft ook te maken met de roep om definitieve vrede in de regio. De Eta meldde in oktober 2011, vlak voor de landelijke verkiezingen, de gewapende strijd definitief te staken. De nieuwe regering van Mariano Rajoy erkent dat dat 'een belangrijke stap' was, maar wil pas praten als de wapens daadwerkelijk worden ingeleverd.

In Catalonië is de roep om onafhankelijkheid vooral versterkt door de economische crisis. De regio, met een economische omvang gelijk aan die van Portugal, vroeg deze zomer een noodlening van 5 miljard euro aan de centrale regering.

Zelf belastinggeld innen en uitgeven moet volgens Mas een einde maken aan de schulden van de regio. Ook zit hem dwars dat Catalonië meer geld aan Madrid afstaat dan terugkrijgt voor bijvoorbeeld sociale uitgaven en de infrastructuur.

Mas speelt hiermee gevaarlijk spel, vindt José Álvarez Junco, hoogleraar politieke geschiedenis aan de Universidad Complutense in Madrid. "Hij probeert de slechte financiële situatie van de regio en zijn bezuinigingspolitiek te verstoppen achter nationalisme."

Voor de centrale regering in Madrid komt de onafhankelijkheidsdrang buitengewoon ongelegen. Spanje doet naar verwachting ergens de komende weken een beroep op het noodfonds van de Europese Unie. "Dit is niet het moment om politieke instabiliteit te creëren", zei Rajoy onlangs. Een referendum doet hij af als 'ongrondwettelijk' en daarmee 'illegaal'.

Het zal veel politieke stuurmanskunst van Rajoy vergen om de situatie met de opstandige regio's niet te laten escaleren. Voorheen susten nationale regeringen de roep om meer zelfbestuur met geld of meer autonomie. Maar Rajoy heeft deze speelruimte niet.

Geen zorg om Galicië
Ook in Galicië werd zondag gestemd voor een nieuwe regionale regering. De stembusgang werd gezien als testcase voor Mariano Rajoy en diens politiek van bezuinigingen, die hij sinds december doorvoert onder druk van Europa en de financiële markten.

Rajoy, geboren en groot geworden in Galicië, kan opgelucht ademhalen. De conservatieve Partido Popular behaalde de meerderheid van de stemmen, al was dat vooral te danken aan de lage opkomst van met name linkse stemmers. Net als in Baskenland was de grote verliezer van deze regionale verkiezingen de socialistische partij. Nieuwkomer AGE, een links-radicale partij, won negen van de 75 zetels.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden