Spaanse rechter Garzón in de beklaagdenbank

Aanklager van Augusto Pinochet en Jésus Gil 'ging zijn boekje te buiten'

Hij klaagde de Chileense oud-dictator Pinochet aan en kreeg Eta-leden en corrupte politici achter de tralies. Maar nu zit Baltasar Garzón, de prominente en internationaal bekende Spaanse onderzoeksrechter, zelf twee keer in de beklaagdenbank.

Vandaag begint de eerste zaak tegen hem voor de nationale rechtbank in Madrid - de rechtbank waar hij zelf al sinds 1988 werkt en waar alle grote strafzaken in Spanje worden afgehandeld. Volgens de aanklacht heeft Garzón gesprekken afgeluisterd tussen verdachten in de cel (onder wie prominente leden van de huidige conservatieve regeringspartij Partido Popular) en hun advocaten in een langlopende corruptiezaak, Caso Gürtel. Een juridische basis voor de afluisterpraktijken zou er niet geweest zijn.

Een tweede rechtszaak tegen Spanje's superrechter staat gepland voor 24 januari. En deze zorgt binnen Spanje voor meer ophef en controverse. Het komt erop neer dat Garzón te ver zou zijn gegaan in zijn onderzoek naar alle misdaden tijdens de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) en de daarop volgende dictatuur van generaal Franco. Een pijnlijk thema in Spanje dat nog altijd verdeeld is over wie 'goed' en wie 'slecht' was onder de dictator.

Om te voorkomen dat oude wonden eindeloos opengereten zouden worden, heeft Spanje in de overgang naar de democratie het 'pact van de vergetelheid' aangenomen. Het verleden zou het verleden blijven. Totdat Garzón in 2008 besloot, op verzoek van nabestaanden, een onderzoek in te stellen naar alle misstanden onder Franco. Hij wilde onder andere massagraven openen, waar de resten liggen van honderdduizend 'vermisten'.

De aanklacht komt van een falangistische groep (een politieke beweging ontstaan in 1933 met nationalistische en facistische trekken) die Garzón beschuldigt van ambtsmisbruik. Zij stelt dat een onderzoek niet alleen tegen de amnestiewet is, maar de magistraat zou ook zijn positie hebben misbruikt om aan documenten te komen uit de tijd van de dictatuur. Volgens Garzón heeft hij de wet niet geschonden. Hij zegt dat de amnestiewet niet geldt onder de internationale wetten en beroept zich op internationale jurisprudentie, die stelt dat gedwongen verdwijningen niet kunnen verjaren.

Hij wordt hierin gesteund door Human Rights Watch. Reed Brody, adviseur bij deze mensenrechtenorganisatie, liet zich cynisch uit tegenover de pers: "36 jaar na de dood van Franco wordt eindelijk iemand vervolgd voor de misstanden uit de dictatuur, namelijk de rechter die de misstanden wil onderzoeken."

Artiesten en intellectuelen, zoals de filmregisseur Pedro Almodóvar en schrijver Juan José Millás, verenigd in het platform 'Solidair met Garzón' spreken van een 'onherstelbare klap voor en een achteruitgang binnen onze democratie'. Aanhangers van Garzón noemen beide aanklachten geen toeval. Genoeg mensen zien de rechter graag uit zijn ambt gezet.

Binnen de rechts-conservatieve PP-regering in Spanje heeft Garzón genoeg vijanden. Hij wist tijdens zijn loopbaan meerdere PP'ers vast te zetten; het Gürtel-schandaal heeft alles te maken met corruptie binnen de PP. Garzón leidde die zaak, totdat hij zich vorig jaar moest terugtrekken wegens de 'burgeroorlogzaak'.

Volgens de conservatieven zou de rechter meer interesse hebben in het halen van de voorpagina's dan het halen van recht. Ze noemen zijn 'gewroet' in het verleden onnodig. Als het Hooggerechtshof Garzón schuldig zal bevinden aan ambtsmisbruik, kan hij tot 20 jaar uit zijn functie worden ontheven. Volgens zijn advocaat Gonzalo Martínez-Fresneda is het nu al onmogelijk voor Garzón om de draad weer op te pakken. Garzón zelf noemt zich slachtoffer van een politieke en persoonlijke heksenjacht.

Bewonderd en verguisd
De afgelopen decennia wist Baltasar Garzón (Torres, 1955) tal van spraakmakende rechtszaken naar zicht toe te trekken. In eigen land zette hij Jesús Gil, de voormalige corrupte burgemeester van Marbella en destijds eigenaar van Atlético Madrid, achter de tralies. Hij onderzocht de drugshandel tussen Colombia en Spanje en bestreed de Eta. Internationale bekendheid verwierf hij door in 1998 een arrestatiebevel uit te vaardigen voor de voormalige Chileense dictator Augusto Pinochet. Verslaafd aan zijn werk, ijdel, heeft Garzón evenveel vrienden als vijanden. De zoon van een olijfboer maakte in 1993 een uitstap naar de politiek, als hoofd van een drugsbestrijdingcommissie onder de socialistische premier González. Na zijn schorsing in 2010 bij het Nationale Gerechtshof in Madrid ging hij aan de slag als adviseur van hoofdaanklager Moreno-Ocampo bij het internationale strafhof in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden