Opinie

SP: via Mao, Lenin en Marx in de regering?

Beeld ANP

De SP is klaar om te regeren, zegt Emile Roemer. Maar met welke andere partijen zouden de socialisten een succesvolle coalitie kunnen vormen?

Van een maoïstische sekte is de SP uitgegroeid tot een potentiële regeringspartij. De verklaring ligt in haar fabelachtige aanpassingsvermogen: de partij realiseerde zich dat zij, om te groeien, de barrières moest slechten die de kiezers op afstand hielden. In de jaren zeventig nam de SP afscheid van Mao, na de val van het communisme gingen Lenin en later ook Marx overboord.

De Socialistische Partij werd een sociaal-democratische partij, maar dan radicaler dan de PvdA. Het electoraat groeide, ook vanwege de populistische strategie in de jaren negentig ('stem tegen, stem SP'). Tien jaar geleden werd de koers verlegd richting bestuursverantwoordelijkheid, zonder overigens de populistische opstelling tegen de 'Haagse elite' op te geven. SP-wethouders namen zitting in gemeenteraden, en partijleider Marijnissen solliciteerde naar een plaats in het kabinet.

De SP zegt er klaar voor te zijn, zeker nu zij in een peiling van Maurice de Hond de grootste partij is geworden. Maar de kans dat Roemer werkelijk deel uit gaat maken van een kabinet, is nog niet groot. Peilingen zeggen niet alles. In 2002 stond de SP in de peilingen al eens boven de 20 zetels - totdat PvdA-leider Wouter Bos aan zijn eindsprint begon. Bij de Kamerverkiezingen bleven een paar maanden later 9 zetels over.

Maar tegenwoordig is bijna alles in de politiek mogelijk, en kan de Socialistische Partij bij de eerstvolgende verkiezingen de grootste worden. Dat wil nog niet zeggen dat zij dan zomaar in de regering komt.

Anders dan bijvoorbeeld het CDA of de VVD zal de SP nooit als de inhoudelijk en cruciale verbindende schakel fungeren van een kabinet. Zo'n spilpositie in het proces van regeringsvorming (en daarna in een kabinet) is voor de SP niet weggelegd; gepositioneerd aan de linkerkant kan zij maar één richting uitkijken, naar de andere linkse partijen (inclusief D66).

Vervolgens is het de vraag hoe reëel een linkse coalitie van SP, PvdA, GroenLinks en D66 is. Eerst moeten die partijen een meerderheid halen, wat in de parlementaire geschiedenis nog nooit is gelukt. Maar ook daarna is een linkse regering nog niet in zicht.

Op fundamentele terreinen als Europa, de arbeidsmarkt (ontslagrecht) en sociale zekerheid (verhoging aow-leeftijd) zijn de verschillen levensgroot tussen de SP enerzijds en D66 en GroenLinks (en eigenlijk ook de PvdA) anderzijds. Dat bleek nog bij de Provinciale Statenverkiezingen vorig jaar.

Ondanks de diepgevoelde wens het kabinet-Rutte af te houden van een meerderheid in de Eerste Kamer, waren de PvdA en GroenLinks niet eens in staat om tot een gezamenlijk program van slechts vijf punten te komen. SP en D66 hadden toen al bedankt. Onder de noemer 'Een ander Nederland' troffen Cohen, Sap en Roemer elkaar vorige maand, maar Pechtold kwam niet opdagen: hij vindt de SP (en deels ook de PvdA) te 'conservatief'.

SP-voorzitter Marijnissen ziet meer in regeren met het CDA. Maar zullen de christen-democraten, na het meest rechtse kabinet in de geschiedenis, daarna het meest linkse in het zadel willen helpen, dat ongetwijfeld een deel van de maatregelen van het kabinet-Rutte ongedaan wil maken? Dat zou wel een erg extreme invulling zijn van het 'radicale midden' waar het CDA zichzelf onlangs plaatste.

Zo zal het nog moeilijk worden dat de SP gaat regeren. Naarmate zij groter wordt, zal zij in het regeringsprogram een zwaarder aandeel hebben. Voor potentiële partners uit het politieke midden wordt het minder aantrekkelijk om samen te werken.

Die partners hebben bovendien meer opties dan de SP, waarvoor er eigenlijk maar één combinatie denkbaar is: met PvdA en GroenLinks, aangevuld met het CDA. Een oplossing zou kunnen zijn dat de SP haar opvattingen matigt, zoals zij vaker heeft gedaan. Maar dan dreigt zij (nieuwe) kiezers kwijt te raken. Niet-regeren kan de achterban echter ook zwaar vallen: in 2007 daalde de partij in de peilingen nadat zij buiten het derde kabinet-Balkenende was gebleven.

Er is een uitweg: een centrumlinks minderheidskabinet, op bepaalde onderdelen gesteund door de SP. Ware het niet dat Roemer zich al 'tegen gedogen' heeft uitgesproken. Zijn SP is er voorlopig dus nog lang niet.

Van Gerrit Voerman en Paul Lucardie verschijnt dit voorjaar 'Populisten in de polder', over populisme in de Nederlandse politiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden