SP en CU vinden elkaar in Europese strijd om godsdienstvrijheid

Koptische christenen in Egypte protesteren nadat hun kerk in brand is gestoken.Beeld EPA

Het Europees Parlement brengt soms partijen bijeen die elkaar in Den Haag niet zo snel zouden opzoeken. Zo trekken de SP en de ChristenUnie samen op om aandacht voor godsdienstvrijheid te vragen in landen waarmee de EU hulp- of handelsrelaties heeft.

'Godsdienstvrijheid is voor mij de koningin van de vrijheden. Een samenleving met godsdienstvrijheid is een samenleving waarin recht en respect domineren. Als daaraan wordt getornd, zie je dat ook de vrijheid van meningsuiting onder druk komt te staan, of de vrijheid van geweten."

Van Dalen en De Jong
Europarlementariër Peter van Dalen komt in alle vroegte een van de bars van het Europees Parlement in Straatsburg binnen. Het is een drukke week vol debatten en stemmingen, maar Van Dalen (ChristenUnie) en collega-Europarlementariër Dennis de Jong (Socialistische Partij) hebben tijd gemaakt voor een onderwerp dat hun politieke leven bepaalt: godsdienst.

Als De Jong een paar minuten later aanschuift, begroeten de mannen elkaar hartelijk. Hun samenwerking kwam drie jaar geleden toevallig tot stand. Vlak na hun installatie ontdekten hun politieke assistenten dat beide mannen lid zijn van dezelfde kerk (de Protestantse Kerk in Nederland) en dezelfde ambitie hadden: een Europa dat zich in de rest van de wereld sterk maakt voor de vrijheid om zelf voor een levensbeschouwing te kiezen, of daarvan af te zien.

"Van de ChristenUnie sta je daar misschien niet van te kijken", zegt Dennis de Jong. "Ik heb hiervoor als ambtenaar bij het ministerie van buitenlandse zaken gewerkt, waar ik mij ook met godsdienstvrijheid bezighield. Ik ben ook op dat onderwerp gepromoveerd", verklaart De Jong. "Godsdienstvrijheid is belangrijk omdat het andere fundamentele rechten raakt. Maar ook omdat een levensbeschouwing mensen zelf zo diep raakt. Dat ik hier in Straatsburg zit, heeft alles met mijn geloof te maken."

Onpartijdig
De Jong wil meteen het misverstand wegnemen dat de twee erop uit zouden zijn om christenen meer te willen beschermen dan aanhangers van andere godsdiensten. "Die huiver bestond aanvankelijk ook in de buitenlandse dienst van de Europese Unie. Toen wij voorstelden om Europa in haar buitenlands beleid meer aandacht te laten vragen voor godsdienstvrijheid, werd binnen die dienst meteen benadrukt dat de EU onpartijdig moet zijn.

Ze waren bang dat de Europese Unie haar geloofwaardigheid zou verliezen wanneer die als een soort verdediger van christenen over de hele wereld te boek zou komen te staan. Het is waar dat het vaak christenen zijn die worden onderdrukt. Maar dat is zeker niet overal en altijd het geval. Ik merk dat de buitenlandse dienst inmiddels ziet dat ze heus de vinger kan leggen op geweld tegen religieuze gemeenschappen, zonder dat ze haar autoriteit verliest."

Meer interesse
Van Dalen: "Wij hebben in januari 2010 een groot debat georganiseerd. Mensen van allerlei fracties, ook de liberalen, bleken ons streven te steunen. Vanaf dat moment heb ik gemerkt dat de chef van de buitenlandse dienst, Catherine Ashton, zich ook persoonlijk voor dit onderwerp is gaan interesseren.

Ik zag dat aan de e-mails en brieven die ik met haar heb uitgewisseld. Maar ook bij haar werknemers is nu veel meer aandacht voor godsdienstvrijheid. Dat is echt een mooi resultaat als gevolg van druk uit het Europees Parlement."

Van Dalen: "Maar we hoeven natuurlijk niet op Ashton te wachten. We kunnen ook zelf aan de slag. Ik zit voor het Europarlement in de India-delegatie. Het EU-handelsverdrag met India, waarover nu wordt onderhandeld, wordt een van de grootste handelsverdragen ooit in de geschiedenis. Het gaat over meer dan 200 miljard euro op jaarbasis.

Er zijn veel mensen - ook Europarlementariërs - die zeggen: 'Joh, laten we nou eerst maar gaan handelen. Dan komt onder invloed van de economie de vrijheid vanzelf'. Ik zie het precies andersom.

Ik vind dat we vanaf het begin moeten zorgen dat de rechten van religieuze minderheden, maar ook zaken als kinderarbeid, goed geregeld zijn. In India is dat moeilijk te bespreken. Het is een groot land. Of je nu mensen van de regering spreekt of van het parlement, de politici vormen daar een gesloten blok. Kennelijk hebben ze met elkaar afgesproken om de non trade issues, zoals ze genoemd worden, buiten het debat te houden."

CU en SP
De ChristenUnie en de SP zitten in het politieke spectrum ver uit elkaar. Ook letterlijk zitten ze in het 753 leden tellende Europees Parlement op de uiterste flanken van het halfrond. De ChristenUnie heeft er een plaats in de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers. Onder meer de Britse Conservatieven en uiterst conservatieve partijen uit Polen en Tsjechië maken deel uit van deze politieke groep.

De SP maakt onderdeel uit van de fractie Europees Unitair Links, een fractie van (voormalige) communistische, marxistische, zeer linkse en links-populistische partijen. Van Dalen: "Wij hebben elkaar in onze strijd voor godsdienstvrijheid gevonden. Als ik naar andere onderwerpen kijk, denk ik dat de SP, vooral in Den Haag, kritischer is over Europa en de euro dan wij."

Religions for Peace
Debatten en hoorzittingen in het parlement organiseren ze samen maar ook ieder voor zich. Zoals een debat met de organisatie Religions for Peace. De Jong: "Die organisatie was volstrekt onbekend bij de dienst van Ashton. Terwijl wij daar op Buitenlandse Zaken in Nederland subsidie aan verleenden, omdat we dat zo'n goede club vonden. Ze zetten raden op om het begrip tussen godsdiensten te bevorderen.

Deze mensen zijn heel praktisch ingesteld. Ze laten bijvoorbeeld humanitaire hulp verrichten door moslims aan christenen en andersom. Een bijeenkomst met deze organisatie in Brussel was duidelijk een eyeopener voor Ashton. Haar dienst heeft nu zelf een directe relatie met deze club."

Vredesgesprekken Midden-Oosten
Ashton is ook EU-vertegenwoordiger bij de vredesbesprekingen voor het Midden-Oosten onder leiding van het zogenoemde kwartet. Behalve de EU zijn dat de Verenigde Staten, Rusland en de Verenigde Naties. De Jong hoopt dat deze nieuwe inzichten ook doorwerken in de vredesgesprekken.

"Het is goed dat we deze vredesbesprekingen aan staatshoofden ophangen. Het is zeker niet mogelijk om het probleem in het Midden-Oosten op te lossen door alleen te kijken naar de imams en de rabbijnen. Maar je kunt ze wel een rol laten spelen in het begeleiden van het proces. Kerken en moskeeën hebben een heel fijnmazig netwerk in een land."

Ministers van buitenlandse zaken
De mannen stellen vast dat ook de 27 EU-ministers van buitenlandse zaken, die maandelijks in Brussel onder leiding van Ashton vergaderen, langzamerhand open staan voor het onderwerp. In het verslag van hun laatste vergadering wordt bijvoorbeeld de overgangsregering van Egypte, waar aanslagen tegen christelijke Kopten zorgen baren, opgeroepen om onderzoek te doen naar recent geweld 'waaronder dat tegen religieuze gemeenschappen'.

In datzelfde verslag staat dat de EU-landen binnenkort een resolutie aannemen tegen geweld tegen religieuze minderheden. De EU-bazen Herman Van Rompuy en José Manuel Barroso kwamen deze week met een korte gezamenlijke verklaring waarin ze stellen dat ze 'de recente gewelddadige aanvallen op religieuze gemeenschappen in en buiten Europa ernstig veroordelen'.

Ze schrijven verder dat vrijheid van geweten, de vrijheid van godsdienst en het respect voor het individu fundamentele waarden zijn in de EU en dat de EU 'doorgaat deze waarden te bevorderen'.

Hulpgelden
Van Dalen: "We hebben al veel bereikt. Maar we moeten ervoor blijven knokken. De afgelopen jaren is de druk op met name christenen in Pakistan, Nigeria, Noord-Korea en Egypte enorm toegenomen. Voor godsdienstvrijheid zet ik graag Europese instrumenten in als handelsverdragen of hulpgelden.

Europa betaalt bijvoorbeeld 500 miljoen euro per jaar om Egypte te ontwikkelen. Dan wil ik wel zien dat op het gebied van godsdienstvrijheid meer inspanningen worden geleverd. Lukt dat niet, dan valt er met mij best te praten over het bevriezen van hulp.

Een mensenrechtenadvocaat uit Pakistan, die vorige week bij me was, zei dat ook: Als Pakistan ongevoelig blijft om de blasfemiewet aan te passen, die gelovigen van alle richtingen treft, stop dan maar een poosje met dat hulpgeld."

De Jong: "Dat blijft een duivels dilemma want als je uit een land wegtrekt , ben je ook je voelhoorns kwijt. Maar ik vind dat mensenrechten een grotere rol moeten spelen in het Europese buitenlandse beleid."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden