Souvenir van een treinreis

De kunstredactie van Trouw vraagt musea om een bijzonder kunstwerk uit het depot te halen dat nog nooit of lange tijd niet te zien was voor het publiek. Vandaag de keuze van Annemartine van Kesteren, conservator design van Boijmans Van Beuningen. tekst

Met deze ketting om de hals heb je gegarandeerd bekijks. En geen moment rust, want er zit een knopje aan waarmee je dit sieraad aan en uit kunt zetten. 'Aan' betekent dat er een intens blauwe vloeistof door het perspex snoer gaat lopen. Het is misschien een domper om te horen dat het gewoon koelvloeistof is die je ook voor de auto gebruikt. Het effect is er niet minder spectaculair om.

Maar wie draagt dit? Die vraag wordt vaak gesteld bij de ontwerpen van Ted Noten. Het zijn meer kunstobjecten dan draagbare accessoires. Noten is vooral bekend door zijn tassen en sieraden waarbij allerlei voorwerpen worden ingegoten in acrylaat, een transparante kunststof. Zo verwerkte hij een snufje cocaïne, dierbare ringen en een dood muisje met een piepklein parelkettinkje in blokken acrylaat. Ook maakte hij een Prada-tas met een ingebouwd pistool en verzaagde hij Mercedessen tot handzame broches. Voor de trouwdag van Máxima ontwierp hij een speciale ME-helm met uitneembare tiara, als bescherming tegen relschoppers.

Noten mag ook graag shockeren en provoceren. Zo liet hij tijdens een tentoonstelling in 2009 in het Zuiderzeemuseum een dode snoek zien die een zwarte parelketting had ingeslikt. Door het rottingsproces werd de ketting uiteindelijk zichtbaar. De snoek herinnerde volgens Noten aan de visserij in de voormalige Zuiderzee. De parelketting verwees naar de klederdracht, waarin parels ontbreken. Dragers van streeksieraden droegen bewust geen parels, omdat dat iets voor de adel was. Het geraamte van de snoek met ketting is later aangekocht door het Zuiderzeemuseum.

Het zal duidelijk zijn dat Ted Noten, die zich laat leiden door thema's als hebzucht, schoonheid en sterfelijkheid, er niet op uit is mooie en draagbare dingen te ontwerpen. Het gaat hem om de zeggingskracht en het verhaal achter het voorwerp. Er zijn wel liefhebbers die zijn ontwerpen dragen, maar bij dit halssnoer met oplaadbare batterij is dat nooit gebeurd. Het lag in het depot van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, dat het cadeau kreeg van de kunstenaar. Acht jaar geleden was het voor eerst en het laatst te zien op de expositie 'Global Tactile Pieces' van Noten in Boijmans.

Conservator Annemartine van Kesteren heeft het uitgekozen, omdat ze het zo'n markant sieraad vindt, dat bovendien exemplarisch is voor het werk van deze kunstenaar. Ook hoopt ze mensen ermee te verleiden tot een bezoek aan de tentoonstelling die Noten in mei krijgt in Boijmans.

Taiga's en toendra's

De naam van de ketting, 'Train Necklace', verklapt het al: het idee voor dit sieraad is ontstaan in de trein. Noten maakte in 2006 een reis naar Tokio en besloot terug te gaan met de trein. Wekenlang duurde de reis waarbij hij een aantal tussenstops maakte. Van alle voorwerpen die hij onderweg vond en kocht maakte hij colliers die 'portretten' zijn van de halteplaatsen. Ook maakte hij foto's van de vloerbedekking van de hotels en treinen waar hij verbleef. Al deze souvenirs waren te zien op de tentoonstelling Global Tactile Pieces.

Deze ketting verbeeldt de haast 'hallucinerende' ervaring die Ted Noten had tijdens de eentonige reis door Siberië. Daar staarde hij steeds maar naar hetzelfde uitzicht: buiten de eindeloze taiga's en toendra's, binnen het interieur van de trein. Op een gegeven moment zag hij alleen nog maar de leidingen die door de trein liepen, voor de ventilatie, de verwarming, het water. Van Kesteren: "Hij kreeg het gevoel dat de trein één grote kluwen van leidingen was geworden, waarin hij opgesloten zat en zo door het landschap van Siberië werd gespoeld."

Noten maakt vaak gebruik van 3D-prints in zijn werk. Daarmee denkt hij na over de vraag wat de waarde is van het origineel. De tentoonstelling die hij nu aan het maken is voor Boijmans, wordt bij wijze van spreken één grote 3D-print. Van al zijn ontwerpen gaat hij replica's maken. Zijn hele atelier en archief brengt hij zo over naar het museum. De expositie krijgt een plek in de zalen die grenzen aan het beroemde schilderij 'De toren van Babel' (1563) van Pieter Bruegel de Oude. Ted Noten wilde dit topstuk twee jaar geleden lenen voor een tentoonstelling in het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch. Directeur Sjarel Ex van Boijmans liet weten dat dit icoon nooit wordt uitgeleend. Noten, die even overwoog om het schilderij te laten naschilderen in een Chinees schildersatelier, besloot daarop zijn bruikleenaanvraag in veelvoud te herhalen. Hij legde ansichtkaarten van het schilderij neer op de expositie met het verzoek aan bezoekers die naar Boijmans te sturen. Een stapel kaarten kreeg Ex toegestuurd, waarop hij Noten een expositie aanbood. Van Kesteren: "Onder het motto: Als De toren van Babel niet naar Noten kan komen, moet Noten maar naar het schilderij komen."

In de tentoonstelling speelt het schilderij ook een rol. Hoe precies is nog een verrassing. Gelet op de repuatie van Ted Noten, wordt het vast een spraakmakende presentatie.

Afdeling

design

Kunstenaar

Ted Noten (Tegelen, 1956)

Titel

Train Necklace

Datering

2006

Verwervingsinformatie

schenking van de kunstenaar in 2014

Materiaal

kunststof, staal, koelvloeistof, accu

Afmetingen

85 x 30.5 cm

Depotnummer

V2906

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden