Soundtrack van andermans leven

Marvin Gaye: op nr. 200. (Trouw) Beeld REUTERS
Marvin Gaye: op nr. 200. (Trouw)Beeld REUTERS

Eind van het jaar word je bestookt met ’ultieme’ hitlijsten. Goed voor het saamhorigheidsgeval, zeker. Maar waar is de selectie op gebaseerd?

Er is geen ontsnappen aan. Tussen Kerst en Oud en Nieuw domineren de muzieklijstjes radio, tv en internet. Gelijktijdig strijden commerciële en publieke zenders onderling in paginagrote dagbladadvertenties om marktaandeel. ’Q Top 1000, jouw ultieme lijst’. ’Veronica’s Top 1000 aller tijden, de 1000 beste platen ooit gemaakt in de lijst die je zelf hebt samengesteld!’. ’De radio4daagse hoor je hier. Sluit het jaar af met uw mooiste klassieke muziek. Klassiek leeft op vier’. ’Sky Radio met de week van de nummer 1 hits’. ’Klassieke top 100 allertijden: die Bolero van Ravel gaat misschien wel hoog eindigen, luister naar Classic FM’.

De Top 2000 van Radio 2 spant echter de kroon in deze crossmediale dans rond de gunst van de consument, met zes dagen continue aandacht op de publieke radio- en tv zenders. Zelfs de giraffen in Dierenpark Amersfoort worden ermee rustig gehouden. ’Om alvast te wennen aan het oudejaarslawaai’, aldus een dierenverzorger.

Vandaag volgt de klap op de vuurpijl met een avondlang herhaling van de herhaling. ’Te gast zijn dit jaar onder anderen Paul de Munnik, Dinand Woesthoff , Kluun en VanVelzen ’ zo meldt de Top 2000-website. Daarna luidt om 23.38 uur ’Top 2000 in Concert’ het oude jaar uit met onder meer Nick en Simon, Jeroen van der Boom, Lee Towers en een meezingshow onder leiding van Guus Meeuwis.

Wat is hier aan de hand? Hoezo passeert deze week met dit Top 2000-offensief ’De complete popgeschiedenis de revue’? Dat beweert althans de website van dit nieuwe kerkgenootschap onder de hoede van dominees Blokhuis & Nieuwkerk. Voor Radio 2 coryfee Frits Spits is ’De Top 2000 toch de soundtrack van je leven’, maar ’van diens of wiens’ leven is de vraag?

Een korte terugblik. Veertig jaar geleden bood de toenmalige zeezender Radio Veronica rond Kerst met de ’Nederlandse Top 100 van het jaar 1969’ voor het eerst de radioluisteraar een popoverzicht. Dertig jaar later begon Radio 2, om marktaandeel te winnen, met een Top 2000 die uitgroeide uit tot een nationaal gebeuren. Maar vandaag met een geheel andere connotatie dan destijds, toen de popmuziek nog in haar vlegeljaren verkeerde. Er bestond nauwelijks onderscheid tussen genres en het draaide om succesvolle 45-toerensingles, die op basis van verkoopcijfers de hitparade hadden veroverd. In de Top 2000 die Radio 2 hanteert krijgen ook albumtracks een even grote kans. Dankzij internet kan de luisteraar zijn stem uitbrengen, maar met twee restricties.

De stemmer mag minimaal drie en maximaal tien songs kiezen uit een van bovenaf gelimiteerde lijst van 2500 nummers. Dit alles om de verwerking sneller te laten verlopen. Los van het gegeven dat vooral fans van bepaalde artiesten (Pink Floyd, Boudewijn de Groot) hun stem uitbrengen komt de objectiviteit als zou het om een volledig beeld van alle popmuziek gaan in het geding en is het gevaar van willekeur volop aanwezig.

De cijfers spreken voor zich. Bij de start van de Top 2000 in 1999 behaalde Michael Jackson met ’Thriller’ op nr 81 zijn hoogste notering. In 2003 bereikte hij nr 315 voor ’Billy Jean’, dat in 2007 naar nr 370 zakte. Na zijn dood (25 juni jl) steeg ’Billy Jean’ naar nr 27, ’Thriller’ naar 52 en staat hij nu met totaal 27 liedjes in de lijst.

De eveneens onlangs gestorven Ramses Shaffy stond in 1999 op 80 genoteerd met Pastorale. Dit jaar op nr 6 plus nog 2 liedjes in de top-10.

Daarnaast fungeert de Top 2000 onbedoeld als een barometer van het nationale Volksempfinden. In 1999 stond er geen enkele Nederlandstalige groep/ artiest in de top 10, 3 in de top-50, 5 in de top 100. Na Fortuyn, Verdonk en Wilders is het anno 2009 anders gesteld: met 4 Hollandse noteringen in de top-10, 8 in de top-50 en 18 Hollandse artiesten in de top-100.

Over een witte Kerst gesproken. James Brown, Marvin Gaye, Aretha Franklin en Otis Redding, toch mede de zwarte motoren achter de popmuziek zijn, naar de coulissen verwezen. Artiesten die de popmuziek uit de jaren zestig en zeventig bepaalden, dus juist het tijdvak waaruit de meeste stemmers hun nostalgie putten. Je komt ze in 2009 niet tegen in de top-100. Bob Marley staat op nr 106, Franklin op 583 met ’Think’. Inderdaad, geeft te denken wanneer je beweert ’De complete popgeschiedenis de revue te laten passeren’.

Wat de Top 2000 wel bereikt is een luistercijfer-saamhorigheidsgevoel. Het spektakel werkt als tegengif van de individualisering en de globalisering. Het speelt in op de behoefte aan ordening en overzicht, en daardoor is voorspelbaarheid troef. Het ooit kosmopolitische Nederland, ook in muzikaal opzicht, verschoof van internationalisme naar isolationalisme. De radiozender 100% NL, uitsluitend Hollandsch fabrikaat, verdubbelde dit jaar in tien maanden tijd zijn marktaandeel. De Top 2000 sluit morgen hierop aan met Hollandse meezingers vanuit de Heineken Music Hall.

Enig tegengas van Leo Blokhuis blijft achterwege. Hij zou als ’popprofessor’ boven de stof moeten staan, een pleidooi moeten houden voor hetgeen hij op de website suggereert: ’de Top 2000 is overal ter wereld’, maar de wereld wordt er niet in gereflecteerd. Wereldmuziek is sowieso steeds minder te horen bij de Publieke Omroep. Programma’s als ’De Wandelende Tak’ en ’World Music Charts Europe’ zijn opgeheven en wereldpop is op Radio 6 inmiddels afgeschaft.

De Top 2000 reflecteert uitsluitend westerse waar alsof de samenstellers in stereo luisteren maar in mono denken.

Het wezen van populaire muziek – een permanent proces van fusie en creolisering – speelt zich nu op wereldschaal af, en is een optelsom aan 100 jaar stijlen en stromingen. Daarvan is de Top 2000 een ontkenning in plaats van bevestiging. Variërend op de uitspraak van Frits Spits is de Top 2000 ondertussen verworden tot de soundtrack van zijn in plaats van andermans leven.

Aretha Franklin: op nr. 583 (Trouw) Beeld
Aretha Franklin: op nr. 583 (Trouw)
Bert Haandrikman presenteert de Top 2000. Vanavond eindigt deze muziekmarathon. (FOTO ANP ) Beeld ANP
Bert Haandrikman presenteert de Top 2000. Vanavond eindigt deze muziekmarathon. (FOTO ANP )Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden